تمام افراد بشر از لحاظ حیثیت و حقوق با هم برابرند
بهمن کشاورز. حقوقدان
با گذشت زمان، پدیدهها و نمادها و برخی از آثار ذهن و دست بشر بدون اینکه اهمیت خود را از دست بدهند، گویی رنگ میبازند و به چشم نمیآیند. وقتی در 1948 مجمع عمومی سازمان ملل اعلامیه جهانی حقوق بشر را تصویب میکرد، این واقعهای بزرگ تلقی میشد، زیرا پس از شیوع عقاید و افکار باطل و مهملی همچون برتری برخی نژادها یا طبقات اجتماعی و امثال اینها، در یک سند بینالمللی میآمد که «از آنجا که شناسایی حیثیت ذاتی کلیه اعضای خانواده بشری و حقوق یکسان و انتقالناپذیر آنان اساس آزادی و عدالت و صلح را در جهان تشکیل میدهد»... و این بیان با مطالب دیگری که با چنین مقدمهای سازگاری و همخوانی دارد، ادامه مییابد و به آنجا میرسد که ماده یک اعلامیه جهانی حقوق بشر میگوید: «تمام افراد بشر آزاد به دنیا میآیند و از لحاظ حیثیت و حقوق با هم برابرند، همه دارای عقل و وجدان میباشند و باید نسبت به یکدیگر با روح برادری رفتار کنند»... هر خواننده و شنوندهای درمییابد که در نیمه قرن بیستم حادثهای اتفاق افتاده که شاید سرنوشت بشر را تغییر دهد. وقتی این فرایند و تحول با تنظیم و تصویب میثاق بینالمللی حقوق مدنی و سیاسی تعقیب میشود و تقریبا همه کشورهای جهان آن اعلامیه و این میثاق را میپذیرند و ظاهرا به مفاد آن گردن مینهند، ناچار این پندار قوت میگیرد که روزگار سخنان بیپایه و بیهوده و عقاید توأم با مالیخولیا و خودبزرگپنداریهای بیمبنا بهسر آمده است. اما با گذشت زمان، آن اعلامیه و این میثاق کموبیش حالت دیوان حافظ را پیدا میکند که گهگاه بهمنظور فالگیری از طاقچه برداشته میشود.
درعینحال، باید پذیرفت وجود اعلامیه جهانی حقوق بشر و میثاق بینالمللی پیشگفته در شکلگیری ضوابط ملی بسیاری از کشورها مؤثر بوده است. مقایسه فصل سوم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران که اصول نوزدهم تا چهلودوم این قانون را دربر میگیرد، با مواد اعلامیه جهانی حقوق بشر و میثاق نشان میدهد که بسیاری از اصول کلی مورد قبول و احترام جوامع بشری در همه اجتماعات مشابه و یکسان است. بدیهی است شرایط اقلیمی و باورهای مذهبی و مقتضیات اقتصادی خواه و ناخواه در انطباق قوانین ملی بر ضوابط حقوق بشر مؤثر است و از این تفاوتها و گوناگونیها گزیر و گریزی نیست. اما باید پذیرفت اگر احساس همگرایی در همه کشورها و جوامع وجود داشته باشد و همگان اعلامیه و میثاقین را هدف غایی و نقطه پیوست خود قرار دهند، جهان روزگار بهتری را در پیش خواهد داشت. درعینحال، باید یادآوری کنیم مجمع عمومی سازمان ملل متحد پس از تصویب اعلامیه جهانی حقوق بشر از همه کشورها دعوت کرد تا متن اعلامیه را منتشر کنند و موجبات پخش و آموزش آن را بهویژه در مدارس و سازمانهای تربیتی فراهم کنند. در عمل میبینیم در بسیاری از کشورهای جهان نهتنها چنین اقدامی صورت نگرفته، بلکه در برخی کشورها ترویج و اشاعه اعلامیه جهانی حقوق بشر بهصورت نوعی توتم و تابو درآمده است؛ حتی در کشورهایی که از جهت نظری بسیاری از ضوابط مندرج در اعلامیه و میثاقین وارد حقوق داخلی شده است. به امید آنکه مفاد اعلامیه و میثاقین فراگیر شود. والله اعلم.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.