|

ژانرِ سرقت كميك

شرق: «تبر» و «زمرد نحس» عناوين آثاري است از دانلد وست‌ليك، نويسنده آمريكايي آثار كميك-جنايي، ژانري كه به‌نظرِ برخي منتقدان مانند ويليام كريستول بايد جاي ستايش از «وقايع‌نويسان عصاقورت‌داده و وحشت‌زده و شبه‌ژرف‌انديشِ وضعيت بشر» را بگيرد. اين دو كتاب با ترجمه‌هايي از محمد حياتي و محمد عبا‌س‌آبادي اخيرا در نشر نيلوفر منتشر شده‌اند. دانلد وست‌ليك بيش از صد رمان علمي، تخيلي و جنايي و كميك و نيز آثار غيرداستاني نوشته است. او بيشتر كتاب‌هايش را با نام‌هاي مستعار چاپ مي‌كند كه «ريچارد استارك» مشهورترينِ آن‌هاست. «راستش تا به‌ حال آدم نكشته‌ام، مرتكب قتل نشده‌ام، جان كسي را نگرفته‌ام. عجيب اين‌كه، يك‌جورهايي به خودم مي‌گويم كاش درباره اين موضوع با پدرم حرف مي‌زدم، چون او تجربه‌اش را داشت، چيزي كه توي دنياي تجارت بهش مي‌گوييم سابقه در حوزه تخصصي؛ توي جنگ جهاني دوم سرباز پياده‌نظام بوده، موقع پيش‌روي نهايي از فرانسه به داخلِ آلمان بين سال‌هاي 45-1944نبرد را با چشم‌هاي خودش ديده، به آدم‌هايي با لباس‌هاي پشمي خاكستريِ تيره تيراندازي كرده و قطعا زخمي و لت‌وپارشان هم كرده و به احتمال قريب ‌به يقين زده چندتايي‌شان را كشته، و به پشت‌‌سر كه نگاه مي‌كرده عذاب وجدان به خودش راه نمي‌داده». رمانِ «تبر» با اين جملات آغاز مي‌شود، رماني كه عنوانش در زبان انگليسي ايهام دارد و به چندين معناست: تبر، اخراج، تعديل نيرو و كاهش پرسنل و هزينه‌ها. كه در فارسي به‌قول مترجمش امكانِ برگردان آن با اين ايهامات وجود نداشته است. دانلد ادوين وست‌ليك (1933- 2008) طيِ شش دهه فعاليت نوشتن، آثار بسياري از خود برجا گذاشت. مرگ و طنز دو مفهومِ پررنگ در آثار وست‌ليك است كه بهترين نمونه‌هاي آن را مي‌توان در تريلرهاي نوآر او پيدا كرد. رمان‌هاي اين نويسنده آمريكايي بارها دست‌مايه آثار سينمايي مطرح در ژانر وحشت بوده و تاكنون فيلم‌هاي بسياري برمبناي آثارش ساخته شده و رمان «تبر» نيز در سالِ 2008 موضوع فيلمي از كوستاوگاوراس فيلمساز يوناني- فرانسوي بوده است. او اين رمان را طي سه هفته نوشت و آن‌طور كه در مقدمه مترجم آمده است وست‌ليك در اين مدت بسيار كج‌خلق و عبوس بوده است. برخي از منتقدان «تبر» را بهترين اثر او مي‌خوانند. وست‌ليك در آثارش چند شخصيت مطرح دارد ازجمله پاركر و دورتموندر. رمان «زمرد نحس» از فضاي زندان آغاز مي‌شود. «دورتموندر با دستمال‌كاغذي دماغش را گرفت و گفت: آقاي رئيس زندان، نمي‌دوني چقدر بابت توجه شخصي‌اي كه اين مدت بهم كردي ممنونم. نمي‌دانست دستمال‌كاغذي را چه‌كار كند، به همين خاطر همان‌طور گلوله‌كرده توي مشت نگهش داشت. اوتس، رئيس زندان لبخندي بشاش به او زد، از پشت ميزش بلند شد، كنار دورتموندر آمد، دستي به بازويش زد و گفت: دلم به آدم‌هايي خوشه كه مي‌تونم نجاتشون بدم...». وست‌ليك، رئيس زندان را از آن تيپ كارمندان دولتي مي‌خواند كه امروزي بود، دانشگاه‌رفته و اصلاح‌طلب و آرمان‌گرا و سرشار از انرژي. «رئيس زندان گفت: تا دم در دروازه باهات ميام. دورتموندر گفت: راضي به زحمت نيستم آقاي رئيس زندان. رئيس زندان گفت: كيف مي‌كنم كه ببينم از اون دروازه رد مي‌شي و بدونم ديگه هيچ‌وقت خطايي ازت سر نمي‌زنه، ديگه هيچ‌وقت برنمي‌گردي و بدونم يه كوچولو تو اصلاحت نقش داشتم، نمي‌دوني چقدر برام لذت‌بخشه». دورتموندر شرمنده بابت محبت رئيس زندان اما در فكر ديگر بود. او سلولش را سيصد دلار فروخته بود به‌خاطر لوله آب گرمي كه كار مي‌كرد و تونلي كه به درمانگاه داشت. قرار بود موقع خروج از زندان پول را بگيرد اما لطفِ بيش از حد رئيس زندان و همراهي‌اش امكان كار را از بين برده بود و دورتموندر در فكر راه چاره‌اي بود. وست‌ليك، نويسنده منتخبِ جايزه «استاد بزرگ معمايي‌نويسان آمريكايي» است و در نوشتنِ رمان‌هاي نوآر و تريلر و معمايي و مرتبه‌اي فراتر از ديگر نويسندگان آمريكايي معاصرش دارد. داستانِ «زمرد نحس» شخصيت دورتموندر را به دنياي ادبيات معرفي كرد و «سرآغاز مجموعه‌اي تحسين‌شده بود كه به فيلمي كلاسيك با هنرنمايي رابرت ردفورد تبديل شد و ژانر ادبي جديدي را پايه‌گذاري كرد: ژانر سرقت كميك». اين رمان اين ژانر را ابداع و به اوج رساند و چنان‌كه در نقدهاي نيويورك‌تايمز آمده است اين ژانرِ مملو از اكشن و تخيل با وست‌ليك متحول شد. «دورتموندر به‌يادماندني‌ترين شخصيت آثار وست‌ليك است. هر بدبياري‌اي كه مي‌توان براي تلاش‌هاي پرطول‌وتفصيل اين شخصيت در سرقت‌هايش متصور شد مطلقا براي او رخ مي‌دهد، آن‌هم به خنده‌دارترين و غيرمنتظره‌ترين نحو ممكن». نقد و نظراتِ اين‌چنيني بسيارند كه مجموعه وست‌ليك با شخصيت دورتموندر را مبدع ژانري جديد مي‌دانند كه پيش از آن سابقه‌اي در ادبيات نداشته است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.