|

توانمندسازی جوامع محلی با مدرسه و کتابخانه

شرق: ششمین همایش کتابداران غرب کشور در مهاباد برگزار شد. همایشی که در آن به اهمیت کتابخوانی و ساخت کتابخانه در مراکز مرزی و محروم کشور تأکید شد. این همایش به همت مؤسسه حامی برگزار شده بود که در سال‌های اخیر اقدام به ساخت کتابخانه و مدرسه در مراکز محروم می‌کند اما تلاش خود را فقط به ساختن ساختمان‌ها محدود نکرده‌ است. آنها به آموزش معلمان و کتابداران می‌پردازند و هرازگاهی به مدارسی که ساخته‌اند سرک می‌کشند و وضعیت درسی دانش‌آموزانشان را جویا می‌شوند. سازمان ملل متحد سواد را یکی از شاخص‌های توسعه انسانی می‌داند و اگر سواد را فقط در توانایی خواندن و نوشتن خلاصه نکنیم، به سختی می‌توان تأثیر مطالعه افراد هر جامعه را به عنوان یکی از معیارهای مهم و تأثیرگذار در سطح سواد آن جامعه انکار کرد. بنابراین کمبود ساعات مطالعه یکی از معضلاتی است که در پیشرفت و توسعه‌یافتگی هر جامعه تأثیر دارد، از این رو ترویج فرهنگ کتابخوانی یکی از کارهای مهمی است که در راه توسعه و ساخت ایرانی بهتر مؤثر خواهد بود. با این استدلال اعضای انجمن حامی که تاکنون مدارس زیادی را در مناطق محروم کشور ساخته‌اند، تصمیم به ساخت و تجهیز کتابخانه‌هایی در چنین مناطق گرفته‌اند. در این همایش هم اتفاقاتی شبیه تمامی اهداف حامی افتاد. روز اول آن به برگزاری کارگاه‌هایی اختصاص داشت که زیر نظر متخصصان و کتابداران باتجربه و با حضور فعال کتابداران محلی برگزار شد و روز دوم پنل‌ها و جلسات پرسش و پاسخ کتابداران بود که پس از جمع‌بندی و تبادل نظر در روز اول موفق شده بودند مشکلات و موانع را در کتابخانه‌های خود پیدا کنند؛ با این شیوه سعی شده بود از تکرار جلوگیری شود. فرح حق‌نژاد عضو هیئت‌مدیره و مسئول کتابخانه‌های غرب کشور در انجمن حامی می‌گوید: «ما با مدرسه‌سازی شروع کردیم اما در ادامه راه دیديم که ساخت مدرسه به تنهایی، ما را به اهدافمان که توانمندسازی ساکنان مناطق محروم از طریق آموزش است، نمی‌رساند و ساخت و تجهیز کتابخانه به اهداف ما نزدیک است و از این رو شروع به ساخت کتابخانه‌ها کردیم که به مرور نیز در این شیوه تغییراتی ایجاد کردیم». این عضو هیئت‌مدیره انجمن حامی با باور به اینکه سواد فقط در خواندن و نوشتن نیست و نیاز به پرورش خلاقیت در کودکان به‌خصوص در مناطق محروم و روستایی حلقه گمشده‌ای است که باید به آن پرداخته شود، می‌گوید: «چشم‌انداز ما یک کتابخانه صرف نیست و نگاه ما یک مرکز فرهنگی است که اتاق کودک از اتاق کتاب‌ها جداست. به این منظور هم اسباب‌بازی و وسایلی برای سرگرمی به کتابخانه‌ها داده می‌شود.

همین‌طور کتابداران را در این راستا توانمند می‌کنیم که مثلا در مراکز فرهنگی ارتباطی بین کتابخوانی و هنر سفالگری ایجاد کنند تا جذابیت بیشتری برای کودکان ایجاد شود یا چطور با نمایش و نقاشی و پارچه به جذابیت کار خود اضافه کنند و علاوه‌بر جذب بیشتر کودکان به خلاقیت آنها نیز کمک شود. در روستا‌ها ضرورت چنین کارهایی بیشتر است. در کتابخانه‌های شهری چنین ضروریاتی وجود ندارد چون کلاس سفالگری یا نمایش جای خود را دارد و کتابخانه هم فضای جدایی دارد اما در روستا چنین امکاناتی فراهم نیست از این رو ما ترجیح می‌دهیم‌ کتابداران مهارت‌های مختلفی داشته باشند. از طرفی نمی‌خواهیم مطالعه و آموزش کودکان صرفا به مدارس محدود شود و چون این روستا‌ها محروم هستند و کلاس زبان و نقاشی و کاردستی ندارند، ما سعی می‌کنیم چنین پایگاه‌هایی را ایجاد کنیم تا در کنار آموزش آکادمیک که چارچوبی کلاسیک و حفظی دارد، زمینه‌ای برای رشد خلاقیت و تجربه عرصه‌های دیگر برای کودکان فراهم شود». حق‌نژاد اما در مورد دلایل و اهداف شکل‌گیری همایش کتابداران غرب کشور که هفته گذشته ششمین دوره آن برگزار شد، می‌گوید: «اولین‌بار این همایش با هدف همفکری کتابداران روستایی که به کتابخانه‌های آنها برای سرکشی می‌رفتم، به این نتیجه رسیدیم که با برگزاری همایش می‌توان گام مؤثرتری در توانمندسازی و ترویج کتابخوانی برداشت. چون هرکدام از کتابخانه‌ها مشکلات و توانمندی‌هایی داشتند که در مواردی خاص خودشان بود و گاهی هم مشترک بود. به همین منظور به این نتیجه رسیدیم که همفکری و تبادل نظر و حتی آموزش کتابداران برای یکدیگر می‌تواند در سطح توانمندی آنها مؤثر باشد و تبادل نظر‌ها می‌تواند جرقه‌ای برای به‌وجودآوردن ایده‌ها ایجاد کند و در نهایت هدف این بود که کار را به محلی‌ها بسپاریم. با این اهداف اولین همایش در سردشت برگزار شد. دوره‌های بعدی همایش در بوکان، پاوه، سقز و اشنویه برگزار شد اما کم‌کم همایش از هدف اولیه که ردوبدل تجارب و توانمندسازی یکدیگر بود، دور شد و به مراسم سخنرانی و همایش فرهنگی تبدیل شد. بنابراین تصمیم گرفتیم حامی، مجری مستقیم ششمین دوره همایش باشد و فقط کارهای اجرائی با توجه به امکانات و توانمندی‌ها توسط گروه‌های منطقه، ازجمله «گروه توسعه و ترویج فرهنگ کتابخوانی مکریان مهاباد» زیر نظر حامی انجام شود. به همین منظور چند وقت پیش همایش و جلسات متعدد داشتیم تا بدانند چطور باید همایش را برگزار کنند».حق‌نژاد درخصوص این دوره همایش می‌گوید: «در این دوره همایش که دو روز بود، یک روز کامل را به کارگاه‌ها اختصاص دادیم و در این کارگاه‌ها کتابداران کتابخانه‌های روستایی به نحوه توسعه کتابخوانی و آسیب‌شناسی موانع پرداختند. در روز دوم سخنرانی‌هایی را در نظر گرفتیم که ببینيم خروجی کارگاه‌ها چه بوده است».به اعتقاد او در این دوره نیز دستاوردهایی شبیه به اولین دوره، خیلی تأثیرگذار بود و کتابداران با هم صحبت و تعامل کردند و در حاشیه همایش به نتایج خوبی رسیدند: «روز اول منجر به تبادل تجربه‌ها و راه‌حل‌هایی برای مشکلات مشترک شد، چون خودشان مشکلات همديگر را بهتر می‌فهمند و آنها هستند که در منطقه درگیر این مشکلات هستند. قرار نیست ما ناجی آنها باشیم و آنها هستند که باید خودشان را پیدا کنند و نیازشان به کمک‌های بیرونی کم شود».

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.