اعتدال راهحل است یا افراط؟
هوشنگ ماهرویان
زبان خشونت و افراطیگری، زبانی ویرانگر است. آنکه گیوتین و اسلحه را میشناسد، ضدگفتوگو و تعامل با مخالف فکری خود است؛ ویران میکند و سازنده نیست. چنان فضایی میسازد که در آن جایی برای دموکراسی نیست.
در فضای رادیکال نمیتوان از احترام به مخالف فکری سخن گفت. این فضا، فضایی خشن و ضدتسامح است. این فضا در پی حذف و سرکوب است و چیزی از اعتدال نمیداند. آنکه در چنین فضایی زیست میکند، اگر اعتدالی هم در میان رفقای خود ببیند، با لفظ اپورتونیسم و سازشکار او را پس میزند. او شناخت خود از جهان، سیاست و تاریخ را رونوشتی راستین از واقعیت مینامد و شناخت غیر را شناخت دشمن طبقاتی. اما در فضای آرام سیاسی، با زبان اعتدال میتوان از حقوق همه اقلیتها دفاع کرد. در فضای آرام سیاسی میتوان گفت حوزه عمومی از آنِ اکثریت نیست و ملک مشاع همه است و میتوان گفت اکثریت نمیتواند ملک مشاع اقلیت را تصاحب کند. در فضای اعتدالی میتوان از کاستن فاصله طبقاتی سخن گفت، از گسترش بیمههای اجتماعی دفاع کرد و شعار حکومت قانون داد. فضای اعتدالی، فروتنی میآموزد و فضای رادیکال، نخوت و غرور کاذب. رادیکالیسم فضایی میسازد که توان شنیدن سخن مخالف را از بین میبرد و بهجای بحث با مخالف، برچسبهای اخلاقی و حیثیتی است که بر سر مخالف ریخته میشود تا او را خفه کند. برعکس، اعتدال میتواند صدای مخالف را بشنود، آن را تحمل کند و بالاخره دربارهاش فکر کند و به تصحیح تفکر خود بپردازد. ولی سخن رادیکال را توان شنیدن پاسخ نیست. سخن رادیکال میخواهد نظم جهانی بسازد. تحریمهای اقتصادی را مانند احمدینژاد، ورقپاره مینامد و توان شنیدن سخن مخالف را ندارد. صدای اعتدالی، صدای نلسون ماندلا است که شکنجهگر و زندانبان خود را میبخشد، با افراطیگری ساختار جامعه را برهم نمیریزد و باعث رشد و شکوفایی میشود. برعکس، صدای افراطی مانند صدای لنین، کودک خردسال خانواده تزار را هم میکشد، به آیینهای قضائی و دادرسی پوزخند میزند و میگوید اینها از آنِ بورژوازی هستند و خود را دادستان، قاضی و مجری حکم میداند و حمام خون راه میاندازد. بیاعتنا به دستاوردهای آدمی در طی قرون، شعار تعاونیهای روستایی میدهد و با کالخوزها و ساوخوزهایش تمامی روابط دامداری و کشاورزی را از بین میبرد (البته این در ادامه لنین، یعنی زمان استالین عملی میشود). این نگاه توان ایستادن و به پشت سر خود نگاهکردن و تحلیل اشتباههای خود را ندارد. نخوت سر تا پایش را گرفته است؛ پس توان نقد خود را ندارد. آنچه کرده، در نظرش خوب مطلق است. خودش بری از اشتباه است. اشتباه از آنِ مخالف فکری اوست که حق سخنگفتن را هم از او گرفته است. کلام افراطیگری کلام گیوتین و گلوله است و کلام اعتدال، کلام گفتوگو و تعامل؛ چه در امور داخلی و چه در امور بینالمللی. اعتدال میتواند به توسعه صنعتی و اقتصادی برسد و در سایه تعامل با جهان، به پیشرفتهای گسترده تکنولوژیک دست یابد؛ اما افراط آنچنان با نخوت و غرور به جهان مینگرد که توانایی یادگیری را از دست میدهد. فقط میتواند شعارهای تندوتیز بدهد و با تخریب روابط جهانی، کشور را در انزوا قرار دهد. سخن رادیکالی در گوشهای خود پنبه میگذارد و فقط حرف خود را میزند. توان تحلیل و بررسی شرایط جهانی را ندارد. خشکسر و یکدنده است؛ چنان که دوستان را هم حذف میکند. سیاست حذف، سیاست رادیکالی است و سیاست تحمل، سیاست اعتدال و میانهروی. استالین قریببهاتفاق انقلابیون را کشت؛ بوخارین، زینوویف و حتی تروتسکی را در آمریکای لاتین. مائو با انقلاب فرهنگی خود، مخالفان فکری خود را سرکوب کرد و کشت. افراطیگری قادر به فهم زبان اعتدال، گفتوگو، اصلاح و میانهروی نیست. کلام آخر اینکه آقای روحانی با شعار اعتدال و حل مشکلات به ریاستجمهوری رسیدند و در مقابل شعارهای احمدینژاد محبوبیت یافتند. اینک هم با اعتدال و تفکر میتوانند مشکل آذرآب، هپکو و هفتتپه را حل کنند. مشکل اینها با افراطیگری، مصادره و بعد خصولتیشدن ایجاد شد؛ بدون تأمل و تفکر. اکنون با تأمل و تفکر باید کوشید و بسیار کوشید تا با حمایتهای گمرکی و تکنولوژیک، مسئله را حل کرد؛ مسئلهای که گریبان قریببهاتفاق کارخانهها و تولیدیهای ما را گرفته است و راه برطرفکردنش البته اعتدال است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.