|

ریاض؛ میزبان فرافکنی منطقه‌ای

شرق: سال‌هاست ریاض و بستر نشست‌های شورای همکاری خلیج‌فارس به صدور بیانیه‌ها و ارائه راهبردهاي ضدایرانی منتهی شده است. روز گذشته نیز ریاض بار دیگر میزبان نشست شورای همکاری خلیج‌فارس بود تا این ادعاها تکرار شود. اگرچه دوپارگی این شورا در این نشست پیش‌ازپیش خود را نشان داد؛ امیر قطر و پادشاه عمان در آن حضور نداشتند و حاضران دیگر نیز آنچنان که باید بر ساز ضدایرانی ننواختند. اینها در حالی است که پادشاه سعودی جور دیگران را کشید و در سخنرانی افتتاحیه این نشست ادعاهایی علیه ایران مطرح کرد. به گزارش ایسنا به‌نقل از اسکای‌نیوز عربی، ملک سلمان بن عبدالعزیز، پادشاه عربستان یکشنبه در افتتاحیه سی‌ونهمین نشست شورای همکاری خلیج‌فارس، جمهوری اسلامی ایران را به تداوم به‌کارگیری سیاست‌های خصمانه و حمایت از تروریسم متهم کرد. او مدعی تداوم سیاست‌های خصمانه ایران و حمایت جمهوری اسلامی ایران از نیروهای افراطی و تروریستی در منطقه شد. ملک سلمان در ادامه با اشاره به اینکه تمام کشورهای عضو شورای همکاری خلیج‌فارس خواهان حفظ این شورا هستند، افزود: شورای همکاری خلیج (فارس) به دنبال تقویت ثبات و امنیت در کشورهای عربی است. عدم دخالت در امور داخلی دیگر کشورها شیخ صباح الاحمد الجابرالصباح، امیر کویت نیز در این نشست خواستار ایجاد رابطه با ایران براساس معاهدات سازمان ملل به منظور ایجاد صلح و ثبات و امنیت در منطقه شد. به گزارش خبرگزاری رسمی کویت (کونا)، شیخ صباح گفت: بار دیگر تأکید می‌کنیم که روابطمان با جمهوری اسلامی ایران باید براساس قوانین و معاهدات سازمان ملل باشد که در رأس آنها عدم دخالت در امور داخلی دیگر کشورها، احترام به حاکمیت دیگر کشورها و احترام به اصل حسن‌هم‌جواری است تا همگی به خواسته خود یعنی ایجاد صلح ، ثبات و امنیت در منطقه برسیم. امیر کویت در ادامه سخنرانی خود به مسائل مهم منطقه مانند بحران یمن و سوریه و تشکیل دولت عراق پرداخت. منطقه قدرتمند می‌خواهیم، نه سران قدرت‌پیشه این در حالی است که یک روز قبل از نشست شورای همکاری خلیج‌فارس، تهران میزبان رؤسای مجالس پنج کشور همسایه بود. روز گذشته محمدجواد ظریف بدون اشاره به نشست کشورهای عربی منطقه، ضمن منتشرکردن بیانیه «حسن روحانی» رئیس‌جمهور ایران در نشست رؤسای پارلمان‌های منطقه که در آن بر لزوم گفت‌وگو میان کشورها تأکید شده، در توییتر نوشت: «ما در منطقه خود سران قدرت‌پیشه بی‌شماری داشته‌ایم که فقط جنگ و بدبختی به بار آورده‌اند. آنچه نیاز داریم، یک منطقه قدرتمند است، نه سران قدرت‌پیشه». وی افزود: «از این رو، ما به گفت‌وگو، احترام به قوانین بین‌المللی، دگرپذیری، شبکه‌سازی امنیتی، همکاری اقتصادی و تماس‌های بیشتر مردم با مردم نیاز داریم».

صادق ملکی، کارشناس روابط بین‌الملل در گفت‌وگو با «شرق» سعودی کماکان پدرخوانده شورای همکاری است کشوری را نمی‌توان از معادله منطقه حذف کرد نشست شورای همکاری خلیج‌فارس روز گذشته در ریاض برگزار ‌شد. این اولین نشست بعد از ماجرای قتل خاشقجی، روزنامه‌نگار عربستانی در کنسولگری عربستان در آنکاراست. اما این شورا به این موضوع که کشورهای مختلفی به آن واکنش نشان دادند، وارد نشد. چرا؟ توجه داشته باشیم اگرچه قتل خاشقجی به اعتبار ریاض در سطح بین‌المللی صدمه زد اما سعودی‌ها کماکان نقش پدرخوانده را در شورا داشته و با توجه به این موقعیت قتل خاشقجی برای حاضران در این نشست، موضوعیت چندانی ندارد. یکی از اعضا گفته محور این نشست، ایران و فعالیت منطقه‌ای جمهوری اسلامی است. چرا همیشه ایران موضوع نشست‌های شورای همکاری خلیج‌فارس است و مثلا عربستان نه؟ باید توجه داشت که یکی از دلایل اصلی شکل‌گیری شورای همکاری خلیج‌فارس، مقابله با ایران و تخریب چهره کشورمان بوده است بنابراين با مدنظر قراردادن این موضوع پرداختن به ایران قابل درک می‌شود. در کنار این موضوع عربستان ظاهرا احساس می‌کند از ایران به‌خاطر یمن زخم خورده و دلیل اصلی ناکامی خود را سیاست‌های تهران می‌داند. در کنار این موضوع در یک نگاه کلی و با مدنظر قراردادن فرازونشیب‌های ایجادشده در روابط ایران با کشورهای مذکور، باید اذعان کرد که در چهار دهه گذشته سیاست‌های متقابل سلبی دو سوی خلیج‌فارس علیه یکدیگر ذهنیت مساعدی را برای عادی‌سازی روابط فراهم نکرده است. البته در ایجاد این فضا فارغ از سوءتفاهمات، در کنار برخی از سیاست‌های دو طرف، کشورهای فرامنطقه‌ای به ویژه آمریکا از عوامل مهم سبب‌ساز این روند بوده است. در پاسخ به این نکته که چرا عربستان موضوع این شورا نیست نیز باید گفت عربستان نقش رهبری را در این شورا دارد و مسائلی هم اگر باشد، معمولا آنها را درون‌خانوادگی قابل حل‌وفصل می‌دانند. در بین اعضای شورای همکاری خلیج‌فارس، اگر بخواهیم بشماریم، در شرایط فعلی -غیر از عمان که دوستی دیرینه با ایران دارد- کدام‌یک از این کشورها با ایران رابطه دوستی دارد و کدامشان مثل همیشه علیه ایران عمل می‌کنند؟ در حقیقت آیا به عدد انگشتان یک دست در بین اعضای شورای همکاری خلیج‌فارس، دوست داریم؟ از شش عضو شورای همکاری خلیج‌فارس حتما پنج عضو را نداریم، با این وجود از اعضای شورای همکاری خلیج‌فارس در کنار عمان، کویت و قطر نیز خواستار تعامل با ایران هستند. حتی وزیر خارجه قطر اعلام كرده شورای همکاری خلیج‌فارس به روابط خوب با ایران نیاز دارد. در مورد جبهه مقابل ایران که شامل عربستان، بحرین و امارات است هم باید با به‌کارگیری دیپلماسی، روندی ایجاد کرد که فضای مقابله به فضای تعامل تغییر روند دهد. عبدالطیف الزیانی دبیرکل شورای همکاری خلیج‌فارس در اظهارات خود با وجود نکات منفی، ایران را همسایه‌ای مهم عنوان کرده و خواهان برقراری همکاری سازنده با تهران شده است. واقعیت اين است که خروج شورای همکاری خلیج‌فارس از فاز تقابل با ایران به عادی‌سازی و بهبود روابط میان تهران و ریاض امکان‌پذیر خواهد شد. تا زمانی که این روابط خصمانه باشد، نمی‌توان به بهبود روابط امیدوار بود. فرمول حرکت به روابط مناسب مشخص است؛ احترام متقابل و پذیرش منافع متقابل. نه عربستان و نه ایران هیچ‌یک از معادلات قابل حذف نیستند. سال‌هاست وهابیت و تشیع و سیاست‌های تحت تأثیر این دو نگاه مورد انتقاد و هجمه تهران و ریاض است اما تشیع و وهابیت دو ویژگی جداناشدنی ایران و عربستان است. با تخطئه‌نکردن و احترام به برایند فرهنگی و مذهبی می‌توان از میزان خصم کاسته و راه عادی‌سازی را هموار کرد. نگاهی به نقشه جغرافیا میزان تسلط ایران و عربستان را بر منطقه خلیج‌فارس روشن کرده و عدم حذف دیگری را نیز امری مبرهن نشان می‌دهد. باید بدانیم که تنها و تنها راه خروج منطقه از فضای تنش، پذیرش ظرفیت‌ها با قبول تمامی تفاوت‌هاست. اتحادیه اروپا از خاکستر جنگ‌های آلمان و فرانسه به‌پا خاست و تهران و ریاض نیز دیر یا زود باید به حل اختلافات روی آورده و با پذیرش دیگری راه را برای ایجاد منطقه‌اي قوی‌تر هموار کنند. برای رسیدن به این هدف چه باید کرد؟ اولین گام تغییر ذهنیت‌های منفی به ذهنیت‌های مثبت است. اگر ذهنیت‌ها تغییر نکند حتی تغییر حاکمان نیز نمی‌تواند مبنایی برای حرکت ایجابی در روابط تهران و ریاض شود. برخی تحلیلگران اعتقاد دارند که ایران و عربستان از گذشته دور هم با هم رقیب بوده و مشکل داشته‌اند. بسیار خب. کدام کشورها در گذشته اختلاف نداشته‌اند. رهبران و سیاست‌مداران کشورها باید تاریخ را در عرصه سیاست برای پیوند به‌ کار گیرند نه برای گسست. ایران و عربستان و مجموعه کشورهای منطقه نیاز به بازتعریف نگاه‌ها و سیاست‌های کلان خود دارند. به تنهایی از کشوری کاری ساخته نیست و کشوری را هم نمی‌توان از معادلات حذف کرد. تن‌دادن تهران و ریاض به توازن استراتژیک منطبق بر ظرفیت‌ها، می‌تواند رمز عبور از بحران و رسیدن به راه‌حل باشد. نباید یمن یا سوریه عامل تخلیه ظرفیت‌های استرتژیک کشورهای اسلامی شود. شکاف‌های استراتژیک را نباید به تنگناهایی منتهی کرد که برایند آن جنگ باشد. باید با پایان‌دادن به سیاست‌های سلبی و رویکرد به سیاست‌های ایجابی شرایطی را فراهم کرد که مردم منطقه سال‌هاست در آرزوی آن‌ هستند. توجه داشته باشیم سیاست‌گذاری‌ها نه براساس خواسته‌ها بلکه براساس ظرفیت‌ها و توانایی‌ها قابلیت اجرائی دارند و دیر یا زود، ریاض و تهران بالاجبار تن به این واقعیت خواهند داد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.