داستانهايي از ايتاليا و جهان عرب
آواز فراموشي و زندان
پارسا رياحي: داستاني از اري دلوكا و مجموعه داستاني از زكريا تاكر ازجمله ترجمههاي اخير غلامرضا امامي هستند كه هر دو در نشر نيلوفر منتشر شدهاند. «ماهيها هميشه بيدارند» عنوان داستان بلندي است از اري دلوكا، نويسنده معاصر ايتاليايي كه پيشتر هم آثار ديگري از او به فارسي منتشر شده بود. دلوكا از نويسندگان مشهور ايتاليا است كه در سال 1950 در شهر ناپل متولد شد. او در هجدهسالگي به رم رفت و در همان دوران جواني به گروه چريكي «نبرد مدام» پيوست. او از بيستسالگي به نوشتن پرداخت و براي كسب درآمد به كارگري و بنايي پرداخت. دلوكا براي گذران زندگي سالهاي زيادي به آجرچيني و رانندگي كاميون مشغول بود. اولين كتاب او با عنوان «حالا نه، اينجا نه» با اقبال روبهرو شد و مخاطبان زيادي را همراه خود كرد. دلوكا بهجز نويسندگي بهعنوان روزنامهنگار هم به فعاليت پرداخته و در روزنامههاي مهم ايتاليا درباره زندگي و زمانهاش مينويسد. غلامرضا امامي در بخشهايي از مقدمهاش در كتاب «ماهيها هميشه بيدارند» درباره دلوكا و علايق او نوشته: «وي شيفته كوه است و كوهنوردي نامي، شايد كه در آرامش كوه رازي مييابد كه در داستانهايش چهره مينمايد. هرچند كه اكنون نويسندهاي نامي است اما در طي ساليان جنگ اخير يوگسلاوي، رانندگي ماشينهاي بشردوستانه و امداد و كمكرساني را به عهده گرفت و به ياري مردم ستمديده مسلمان بوسني شتافت. اين روزها در ايتاليا به جدوجهد به ياري مهاجران و آوارگان ميپردازد. صدايي است بلند براي بيصدايان و پناهي است براي بیپناهان.... اري دلوكا به عرفان شرقي دلبسته و خودآموخته زبانهاي شرقي و زبانهايي همچون عبري، رومي و سواحيلي است و تازهترين برگردان بخشي از كتاب مقدس با نثري شورانگيز را به ايتاليايي نشر داده است». دلوكا نه فقط در ايتاليا مشهور است بلكه شهرتي جهاني دارد و آثارش به بيش از سي زبان ترجمه شدهاند. او جوايز متعددي هم برده است كه از آن ميان ميتوان به اولين برگزيده فرهنگ فرانسه در سال 2014 و همچنين برنده نخست ادبيات و فرهنگ در آلمان، استراسبورگ و اسپانيا اشاره كرد. «ماهيها هميشه بيدارند» يكي از آثار پرفروش دلوكا به شمار ميرود. پيشازاين آثاري از او نظير «مونته دي ديو، كوه خدا» با ترجمه مهدي سحابي، «آسمان در يك آخور» با ترجمه رضا قيصريه و «وزن پروانه» با ترجمه زهره بهرامي در ايران به چاپ رسيده بودند. در ابتداي داستان «ماهيها هميشه بيدارند» ميخوانيم: «فقط يكبار به تو ميگويم. همين يكبار زياد هم هست: قبل از اينكه طعمهاي را به قلاب بگذاري، دستهايت را با آب دريا بشوي. ماهي بويي را حس ميكند. طعمهاي را جدا كن كه برگرفته از زمين است. همانطور عمل كن كه فكر ميكني درست است، بدون اينكه منتظر بماني تا كسي آن را به تو بگويد. روي دريا مثل مدرسه نيست، هيچ معلمي وجود ندارد. تنها درياست و تو هستي. دريا نميآموزد، دريا، به روش خودش عمل ميكند. موبهمو جملاتش را به ايتاليايي مينويسم. وقتي كه آن جملات را ميگويد، سنگها دور از هم هستند و امواج خروشان در ميان دريا. آنها را به ايتاليايي مينويسم. بيهيچ كلاني آنها را ميگويد، گويش او گويش خاموشي است». «رعد» عنوان مجموعه داستاني است از زكريا تامر كه اين مجموعه نيز مدتي پيش با ترجمه غلامرضا امامي توسط نشر مرواريد بهچاپ رسيد. زكريا تامر از نويسندگان معاصر و مشهور ادبيات عرب است كه در سال 1931 در دمشق متولد شد و در همين شهر به مدرسه رفت اما به دليل فقري كه گرفتارش بود خيلي زود مجبور به ترك تحصيل شد و به كار آهنگري و نجاري پرداخت. اولين داستان او در سال 1958 در مجله «آداب» منتشر شد. داستانهاي تامر از همان ابتدا سبكي متفاوت داشتند و در بند قيدوبندهاي سنتي داستاننويسي نبودند. شيوه متفاوت تامر در داستاننويسي با واكنش منفي سنتگرايان عرب روبهرو شد. مخالفتها اما تأثيري بر تامر نداشت و او مسير خود را ادامه داد. در ادامه او به سردبيري مجلات مختلف رسيد و همچنين نایبرئيس انجمن نويسندگان عرب شد. امامي در بخشي از مقدمهاش در ابتداي كتاب «رعد» درباره تامر نوشته: «او صداي تازهاي بود؛ صدايي بلند كه سيطره سنت كهن را درهم شكست. داستانهايش هم از عناصر رئاليسم جادويي بهرهمند بود و هم ويژگيهاي سبك گوتيك را داشت. سحر و جادو، دلهره و وحشت، وهم و رمزوراز در داستانهايش چهره مينمود... تامر با بهرهگيري از سوررئاليسم، واقعيت و رؤيا را درهم ميتند و به ناخودآگاه و روان انسان ميپردازد. داستانهاي نخست وي، رنگي مجازي و استعاري داشت اما در داستانهاي بعدي زباني خشن و احساسي را برگزيد. تلاش تامر بر آن است كه از ميراث قصهگويي قديم عرب و داستانهاي عاميانه بهره برد و آنها را با تكنيكها و دستاوردهاي ادبي روز درهم آميزد و قصههايي بيافريند رها و آزاد از چنبره مكتبهاي ايدئولوژيك». در بخشي از داستان «زندان» از مجموعه «رعد» ميخوانيم: «مصطفي شامي، ترانهها، ستارهها و چمن سرسبز را دوست داشت ولي از معماري خسته شده بود. چشمانش را برهم گذاشت؛ مرگ همچون گلي از برف پنهان در رگهايش چشمبهراه شكفتن صبح بود. به ذهنش گذشت خانههايي را که به دست او ساخته شده است، بيگمان در غيابش ويران ميشود. به شادي لبخندي آميخته به حسرت زد و دويد. وقتي وارد خيابانهاي خالي و رنگباخته شد، آسمان را با فريادي پر از خشم و وحشت و اندوه صدا زد و اينچنين از بناها و ترانهها و چمن سبز دور شد. پس از ساعتي در قبرستاني كنار خانهاش به خاكش سپردند. همسرش لميا به سر و سينه زد و به شيون پرداخت؛ زماني طولاني با صداي بلند گريست اما هنگامي كه تاريكي شب رسيد، از گريستن دست كشيد. بهتنهايي روي تختي دونفره دراز كشيد. مردان سفيدپوشي به خيالش آمده و در ذهنش تجسم يافتند؛ مرداني كه همسرش را به سرزميني پهناور و سرسبز ميبردند...». «رعد» حدود بيست داستان كوتاه را دربرگرفته است. در داستانهايي مثل «يك روز شاد» و «آخرين پرچم» تامر از جريان سيال ذهن با تعبيرهاي تازه براي روايت ذهني آشفته بهره گرفته است و در داستانهاي ديگري مثل «متهم» و «كسي كه كشتيها را به آتش كشيد» زمان را درهم ميشكند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.