|

بررسی افزایش انتشار فیلم‌های خشونت‌‌آمیز در شبکه‌های اجتماعی

عادت می‌کنیم

‌سمیرا حسینی: کتک، آزارواذیت و صحنه‌های دلخراش؛ این موضوع بسیاری از فیلم‌هایی است که در شبکه‌های اجتماعی دست‌به‌دست می‌چرخد و گاهی رسانه‌ها با ورود به آن به جزئیات آن می‌پردازند. فیلم پزشکی که در حال کشیدن دندان دختربچه‌ای که ظاهرا دندان او بی‌حس نشده یکی از همان فیلم‌هایی است که اوایل آذر در شبکه‌های اجتماعی دست‌به‌دست شد. در این فیلم دختربچه درحالی‌که به‌شدت گریه می‌کند، ضجه‌زدن با خشونت کلامی پزشک مواجه می‌شود. واکنش دختربچه زیر دست دندان‌پزشک به‌قدری دلخراش بود که برخی این ویدئو را تحت عنوان «برخورد وحشیانه دندان‌پزشک با کودک معصوم» و «کودک‌آزاری در مطب دندانپزشکی» منتشر کردند. یا انتشار فیلم تنبیه عجیب یک معلم در یکی از مدارس همدان؛ در این فیلم یک دانش‌آموز همدانی تحت عنوان شوخی آموزشی توسط معلم و هم‌کلاسی‌هایش کتک می‌خورد. این حادثه در حالی در فضای آموزشی کشور اتفاق می‌افتد که مطابق قانون در نظام آموزش‌وپرورش تنبیه بدنی ممنوع است. یا انتشار فیلم سگی که با خشونت مأموران شهرداری آسیب جدی دیده بود. اینها نمونه‌های کوچکی از هزاران فیلم خشونت‌آمیزی است که روزانه در فضای مجازی منتشر می‌شود. سؤال اینجاست که آیا خشونت در جامعه افزایش پیدا کرده است یا شبکه‌های اجتماعی و دوربین‌ تلفن‌های همراه این امکان را به وجود آورده است که چنین اخباری در جامعه نمود بیشتری پیدا کند. به دنبال این سؤال سراغ اعظم راودراد، عضو هیئت‌علمی ارتباطات دانشگاه تهران رفتیم. به اعتقاد او در گذشته نیز در جامعه خشونت وجود داشته است. او دراین‌باره به «شرق» می‌گوید «با مطالعه داستان‌‌ها و کتاب‌های قدیمی می‌توان نمونه‌هایی از خشونت‌ را در آن‌ زمان پیدا کرد. به‌طور مثال صادق هدایت در یکی از داستان‌هایش به نام سگ ولگرد به آزار حیوانات اشاره کرده است. در آن داستان سگ از صاحبش جدا می‌شود و در نهایت پس از ناتوانی در یافتن صاحبش و کتک‌خوردن و شکنجه‌های بسیاری از جانب مردم جان می‌دهد. این امر در جامعه رایج بود اما کسی به آن اهمیت نمی‌داد که یک نویسنده پیدا ‌شد که در داستان‌هایش به آن ‌پرداخت اما عموم مردم به آن اهمیتی نمی‌دادند. چون عمل رایج، طبیعی و پذیرفته‌شده در جامعه بود اما امروزه به دلیل اینکه انواع آزار‌ها در بحث‌های جدید جنبش‌های اجتماعی مانند جنبش حمایت از حقوق زنان، حقوق کودکان، محیط زیست یا حمایت از حیوانات مطرح شده است و این جنبش‌ها به دلیل توسعه وسایل ارتباط‌جمعی بر جامعه ما هم اثر گذاشته است. این نوع رفتار‌ها نیز دیگر برای ما پذیرفته شده نیست و به آن اهمیت می‌دهیم و چون اهمیت می‌دهیم مواردی را که می‌بینیم، از طریق شبکه‌های اجتماعی برجسته می‌شود. در بسیاری از موارد خود افراد از این نوع رفتار‌های غیراخلاقی فیلم می‌گیرند و آن را منتشر می‌کنند؛ چون می‌دانند مردم به آن اهمیت می‌دهند و شاید موجب حمایت از آنها یا هر اتفاق دیگری بشود». این استاد دانشگاه با بیان اینکه خبر‌های منفی و ناراحت‌کننده جذابیت بیشتری برای مخاطب دارد و بسیاری برای اینکه مخاطب خود را افزایش دهند، این اخبار را منتشر می‌کنند، افزود: «به‌طورکلی برای فهم بهتر میزان تغییر خشونت در جامعه باید مجموعه‌ شرایط زمانی و مکانی در نظر گرفته شود و صرفا به‌دلیل افزایش آمار در پزشکی قانونی نمی‌توانیم بگوییم خشونت در جامعه افزایش پیدا کرده است یا خیر و برای فهمیدن این موضوع باید روی آن مطالعه و مجموعه شرایط، باورها و ارزش‌های حاکم در آن زمان را با امروز مقایسه کرد. از مقایسه این عوامل باهم می‌توان متوجه شد که خشونت در جامعه افزایش پیدا کرده است یا خیر. به‌طور مثال در گذشته ممکن است کتک‌زدن زنان و همسرآزاری در جامعه امری بدیهی و پیش‌پاافتاده تلقی می‌شد و کمتر کسی به این خاطر به مراجع قانونی مراجعه می‌کرد تا آثار خشونت روی او ثبت شود اما امروزه با آگاه‌شدن زنان و جامعه این خشونت دیگر عادی نیست و در کنار انواع خشونت‌ها قرار گرفته است. علاوه‌براین در گذشته بسیاری در مواجهه با رفتار‌های خشونت‌آمیز به دلیل تابویی که در جامعه وجود داشت، به مراکز قانونی مراجعه نمی‌کردند اما امروزه هیچ اتفاقی از چشم شبکه‌های اجتماعی پنهان نمی‌ماند، پرده‌ها همه برداشته شده و همه‌چیز در معرض دید است. شاید در گذشته نیز چنین رفتار‌هایی وجود داشته است اما چون در معرض دید نبوده ما از آن اطلاع و آگاهی نداشتیم». به گفته راودراد افزایش انتشار این نوع فیلم‌ها و عادت‌کردن ما به دیدن و تحمل خشونت می‌تواند منجر به بی‌‌تفاوتی ما در برابر پدیده‌های خشن شود. اگر در گذشته ما تحملمان در دیدن خشونت کم بود و آدم‌ها با دیدن خشونت سعی می‌کردند مانع ادامه آن شوند، وقتی نمایش آن افزایش پیدا می‌کند، کم‌کم بی‌تفاوتی، عادت‌کردن و تحمل خشونت در ما افزایش پیدا می‌کند و به‌عبارتی می‌تواند غیرمستقیم باعث افزایش خشونت در جامعه شود. بااین‌حال گزارش پزشکی قانونی نشان می‌دهد که در ماه‌های فروردین، اردیبهشت و خرداد امسال 25 هزار و پنج نفر به‌دلیل آسیب‌های ناشی از نزاع به مرکز پزشکی قانونی استان‌ها مراجعه کرده‌اند که این تعداد در مقایسه با مدت مشابه سال قبل که تعداد مراجعان نزاع 16 هزار و 429 نفر اعلام شده بود، دو درصد افزایش یافته است. دراین‌میان استان تهران با ثبت 93 هزار و 295 مورد رکورددار ثبت نزاع در کشور محسوب می‌شود. البته نزاع تهرانی‌ها در هفت ماه امسال نیز در مقایسه با مدت مشابه سال گذشته شش درصد افزایش داشته است. براساس گزارشی که چندی پیش اداره کل پزشکی قانونی تهران منتشر کرد از ابتدای فروردین تا پایان مهر امسال 61 هزار و 389 تهرانی به دلیل آسیب‌های ناشی از نزاع به مراکز پزشکی قانونی این استان مراجعه کردند. طبق انتشار آمار پزشکی قانونی آمار ضرب‌وجرح و پرخاشگری در جامعه به‌ویژه در کلان‌شهرها رو به افزایش است و نمی‌توان ارتباط میان افزایش خشونت و مشکلات اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و حتی سیاسی را نادیده گرفت. هرچند توسعه شبکه‌های اجتماعی و رسانه‌های جمعی در انتشار ویدئو‌های خشونت‌آمیز بی‌تأثیر نیست اما شواهد نشان می‌دهد با افزایش و مشکلات اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و سیاسی خشونت در جوامع افزایش پیدا می‌کند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.