|

به ياد شهداي گلگون‌کفن دانشگاه

علي شاملو. روزنامه‌نگار

16 آذر 1332 در حقيقت انتقام جنبش دانشجويي ايران از کودتاچيان 28مرداد بود. دانشجويان در اعتراض به سفر نيکسون که قرار بود در17 آذر دکتراي افتخاري دانشکده حقوق دانشگاه تهران به او اعطا شود، تظاهرات کردند و دانشگاه به اشغال نيروي نظامي دولت درآمد. در اين واکنش، خون پاک «سه آذر اهورايي قندچي، بزرگ‌نيا، شريعت‌رضوي»، اين سه قهرمان پرافتخار تاريخ معاصر دانشجويي ما، به دست خون‌آلود دولت کودتا به زمين ريخت و در نتيجه وجهه استکبار، استعمار و استبدادستيزي جنبش دانشجويي نمايان شد. رژيم پهلوي در شانزدهم آذر 32، در دانشگاه تهران، مرکز فرهنگي- علمي کشور، مکاني که ورود نظامي آن‌هم با اسلحه به آن ممنوع است، دانشجويان دانشکده فني را به جرم جانبداري از دکتر مصدق، سر کلاس درس به مسلسل بسته و سه نفر از بهترين و ارزنده‌ترين جوانان تحصيل‌کرده اين کشور را به خاک و خون غلتاند. دانشگاه تهران پس از کودتاي 28مرداد به تصرف نيروهاي نظامي درآمده بود و علاوه بر تعدادي مأمور مسلح که هميشه دانشگاه را تحت محاصره خود داشتند، تعداد زيادي هم در محيط دانشگاه و حتي در داخل دانشکده‌ها و در پشت درِ کلاس‌ها قدم مي‌زدند و کوچک‌ترين حرکات دانشجويان را به‌شدت کنترل مي‌کردند. با آنکه اين محيط رعب و وحشت به‌هيچ‌وجه در ايمان راسخ و تصميم قاطع دانشجويان در مبارزه با دستگاه تحميلي کودتا تأثيري نداشت، دانشجويان سعي مي‌کردند هيچ نوع بهانه‌اي براي عمليات وحشيانه دستگاه ايجاد نكنند، ولي حکومت کودتا که از مبارزات ارزنده دانشجويان دانشگاه تهران در دوران نهضت ملي خشمگين و بيمناک بود، از طرفي به قصد انتقام‌‌جويي و از طرف ديگر براي خفه‌کردن صداي دانشجويان و ازبين‌بردن مقاومت آنها، در پي بهانه و فرصت مناسب بود. کشتار جانگداز دانشکده فني هنوز از خاطره‌ها محو نشده است. روز شانزدهم آذر سال 1332 دژخيمان حکومت کودتا مانند يک قشون اشغالگر بيگانه با مسلسل به دانشجويان بي‌دفاع حمله‌ور شدند و در راهرو‌ها و کلاس‌هاي درس و کتابخانه، دانشجويان بي‌پناه را به خاک و خون کشيدند و سپس به نام حسن انجام وظيفه، به عاملان کشتار وحشيانه مزبور، ترفيع و پاداش نقدي داده شد. در اين روز تاريخي، حکومت غاصب کودتا ماهيت حقيقي خود را نشان داد و سه نفر از بهترين فرزندان اين کشور را وحشيانه به قتل رساند تا به اين وسيله بتواند مقدمات تجديد روابط را با دولت انگلستان و انعقاد قرارداد اميني- پيچ را که برخلاف اصول ملي‌شدن نفت در سراسر کشور بود، فراهم آورد. بعد از اين حادثه تلخ، دانشجويان دانشگاه تهران در 15 روز اعتصاب تاريخي خود اين روز خونين را (روز دانشگاه) ناميدند و از آن تاريخ همه‌ساله به ياد شهداي دانشگاه مراسمي در دانشگاه‌هاي مختلف کشور برگزار مي‌شود. جنبش دانشجويي ايران بخش مهمي از جنبش سياسي منتهي به انقلاب است. جنبش دانشجويي ايران هميشه به‌طور مستقيم تحت تأثير تحولات و تغييرات سياسي، اجتماعي و فکري جامعه قرار داشته است؛ هم جنبش‌هاي سياسي و اجتماعي در جامعه بر جنبش دانشجويي اثرگذار بوده‌‌اند و هم جنبش دانشجويي بر روند تحولات جامعه مؤثر بوده است. بعد از تأسيس دانشگاه در ايران و به‌خصوص از دهه 40 به بعد، نوعی ارتباط، تعامل يا تفاعل و هم‌کُنشي ميان دانشجويان و کل جامعه در ايران به وجود آمده است و هر تغيير و تحولي در جامعه و در تفکرات و گرايش‌های فکري و سياسي مردم، مستقيما در دانشگاه‌ها و ميان دانشجويان بازتاب پيدا مي‌کند و هر حرکتي در دانشگاه‌ها، بر کل جامعه ايران اثرگذار است. به همين دلیل، حادثه خونين 16 آذر 32 تأثيري شگرف نه‌تنها بر دانشجويان بلکه بر همه مردم ايران گذاشت و پايه‌گذار حرکت‌هاي ملي و مردمي در سال‌هاي بعد شد. آن حادثه يکي از فجيع‌ترين جنايات در عصر خود بود که پاي پليس را به دانشگاه باز کرد. 16 آذر 32 مأموران مسلح در دانشگاه تهران و در کلاس درس، بدن دانشجويان ايراني را با گلوله سوراخ کرده و مستانه بر پيکر جگرگوشه‌هاي وطن لگد مي‌زنند، بعد هم در نتيجه اين پيروزي، مورد تفقد واقع مي‌شوند و پاداش مي‌گيرند. تاريخ جهان تا آن زمان هرگز چنين جنايتي را به خاطر ندارد و حتي به‌جرئت مي‌توان گفت سربازان هيتلر در زمان اشغال پراگ نیز اين عمل را این‌گونه با افراد بي‌سلاح و آن‌هم قشر جوان و آينده‌ساز نکردند و اين عمل و اين‌گونه کارها معمولا در کشورهاي جهان سوم اتفاق مي‌افتد. با کشتار اين سه دانشجو و قهرمان اهورايي، صداهاي حق‌طلبانه را در سينه‌ها خفه کردند تا ايران را به گورستاني خاموش تبديل کنند و تا پيروزي انقلاب اسلامي در سال 57 هرگونه صدا و اعتراضي را تحت کنترل درآوردند و دانشگاه‌ها از اواخر سال 56 جان تازه‌اي به خود گرفت و اوج حرکت دانشجويان در 13 آبان 57، همراهي با دانش‌آموزان و شرکت در راهپيمايي آن سال بود. حادثه تلخ 16 آذر 1332 خاطره مقاومت قهرمانانه دانشجويان دانشگاه تهران و فداکاري‌هاي و شهادت دانشجويان وطن را زنده نگه داشت و صحنه کوچکي از فجايع بيشمار عوامل کودتا را به جهانيان عرضه کرد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.