|

«سنوات» ابن‌سینا

بابک زمانی- رئیس انجمن سکته مغزی

به‌تازگی بحث بازنشستگی در مؤسسات و به‌ویژه دانشگاه‌ها بالا گرفته است. بخش مهمی از این موضوع به سالمندی و در نتیجه دانش اعصاب مربوط می‌شود؛ بنابراین باید دید نگاه علمی در این زمینه چیست و تنها و تنها از همین زاویه به موضوع نگاه کرد. به‌ویژه آنکه به نظر می‌رسد این بحث به‌تازگی حواشی اجتماعی بسیاری پیدا کرده باشد؛ مثل این نگاه رایج که گویی اشتغال جیره است و باید به همه برسد. نگاه کوپنی به اشتغال بی‌تردید ریشه در اقتصاد دولتی دارد و بر مبنای نظریاتی بوده است که دولت را متولی اداره مستقیم تمام مؤسسات و شهروندان را همگی کارکنان دولت می‌دیده‌اند. بنابراین دولت هرچه بیشتر و بیشتر متورم شده و در طول سال‌ها، بسیاری از اشتغال‌ها غیرمولد و تنها تبدیل به بهانه‌ای برای دریافت حقوق می‌شوند. واقعیت این است که این پدیده اگرچه بسیار شایع است؛ اما عمومیت ندارد. اشکال بزرگ از جایی شروع می‌شود که جامعه این نگاه به اشتغال و بازنشستگی را عمومیت داده، قوانین عام برای بازنشستگی تصویب می‌کند و در نتیجه هم جامعه را از درک و تدبیر متعالی انسان‌هایی با تجربه و دانش عمیق و طولانی بی‌بهره می‌کند و هم نیازی به پایش کارایی سایر شاغلان و حتی پایش بروز زوال عقل قبل از مراحل پیشرفته آن نمی‌بیند.

باید گفت زوال عقل و به‌ویژه آلزایمر یک بیماری است که در سنین بالا تنها شیوع بیشتری دارد و سرنوشت محتوم دوران سالمندی -آن‌گونه که پیش‌از‌این تصور می‌شد- نیست. نه‌تنها این؛ بلکه در سالمندانی که مبتلا به آلزایمر نشده‌اند، معمولا درجات بالاتری از اشراف و آگاهی پدید می‌آید که از قدیم آن را ریش‌سفیدی می‌خوانند یا مثلا می‌گویند آنچه پیر در خشت خام می‌بیند... . در سنت‌های ما هم از قبل از ابن‌سینا تا همین الان بازنشستگی در میان علما معنایی نداشته و کسی سنوات ایشان را حساب نمی‌کرده است. از اینها گذشته امکانات پیشرفته پزشکی به‌ویژه در زمینه‌های عفونی، قلب و عروق، مغز و اعصاب و توان‌بخشی قادر شده است دوران توانمندی بشر را به نحو خارق‌العاده‌ای طولانی کند؛ هم از نظر فیزیکی و هم از نظر عقلی. در مراکز دانشگاهی دنیا که نگارنده تنها از پزشکی آن مطلع است، راه‌حلی که به آن رسیده‌اند، آن است که در بازنشستگی- که عمدتا به دلیل رفاه استادان قدیمی و استفاده از توان و نگاه مدیریتی نیروهای جوان‌تر صورت می‌گیرد- استادان بازنشسته به شکل پروفسور امریتوس به نوعی کار علمی ادامه می‌دهند و ارتباط ایشان با مراکز آموزشی ادامه می‌یابد، کنفرانس‌های علمی را اداره می‌کنند، جلسات مشاوره و جلسات بررسی مرگ‌ومیر و عوارض برگزار می‌کنند و... به‌علاوه مسئولیت‌های جدیدی در انجمن‌های علمی، صنفی و حمایت از بیماران می‌پذیرند که تا پیش از آن به دلیل مشغله اجرائی آموزشی و درمانی امکان‌پذیر نبود. به‌تازگی اخباری درباره بازنشستگی استادان بزرگی که به‌درستی در جایگاه واقعی خود قرار دارند، به گوش می‌رسد که باورکردنی نیست. دکتر ایرج فاضل بی‌تردید اسطوره زنده و استاد علم و اخلاق بسیاری از استادان امروز جامعه پزشکی است. این ادعا اغراق نیست. نگاهی به تفاوت آرای ایشان با منتخب بعدی انتخابات نظام‌پزشکی اخیر تردیدی در این مدعا نمی‌گذارد؛ درایت و اشرافی بی‌نظیر بر تمام جوانب مسائل سلامت دارند و محملی برای حل بسیاری گره‌های لاینحل بین مردم و دولت و پزشکان به‌ شمار می‌روند. آیا مثال روشن ایشان گویای این نیست که باید به سراغ آن تبصره‌ها و آیین‌نامه‌های کپک‌زده رفت و نگاهی انسانی‌تر و البته مفیدتر به حال مردم و جامعه و به موضوع اشتغال انداخت؟ شاید مقرر بود که این آدابِ عادت‌شده غیرمنطقی هم با مطرح‌شدن شخص ایشان و باز هم به‌واسطه حضور ایشان حل شود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.