وجدانهای سوخته
سروان سمانه مهربانی.کارشناس اداره اجتماعی پلیس آگاهی تهران بزرگ
انتشار خبر به آتش کشیدهشدن چند کارتنخواب به دست یک جوان و دوستانش آنهم برای خنده و تهیه کلیپ از واکنش قربانیان، زخم عمیقی بر پیکر وجدان جامعه و زنگ هشداری برای جامعهشناسان و روانشناسان است.
پیشینه فردی و خانوادگی متهم اصلی این حادثه مجموعهای از علل مختلف روانشناسی و جامعهشناختی ازجمله فقر فرهنگی و اقتصادی، محیط زندگی مملو از آسیب و تربیت خانوادگی نادرست و مهمتر از همه وجود اختلالات شخصیتی را پیشروی او قرار میدهد.
متهم و برادرانش از اراذلواوباش سطح یک و دو تهران هستند. سرقت، ورود به عنف، آزارواذیت و نزاع و درگیریهای متعدد و شرب خمر و... گوشهای از سوابق قضائی و انتظامی او است.
یکی از علل مؤثر در بروز چنین جرائمی محیطی است که فرد در آن رشد و نمو پیدا میکند. زندگی در محلاتی که ارتکاب جرم و عصیانگری در برابر هنجارهای اجتماعی مایه تفاخر ساکنان است، به فرد میآموزد که برای جلب توجه و پذیرش اجتماع پیرامون خود، دست به ارتکاب جرم بزند و با رفتارهایی ازجمله حمل سلاح سرد، نزاع و درگیریهای متعدد بر سر مسائل واهی و پوچ و رفتارهای نمایشی مانند خالکوبی و مستی و خودزنی و عضویت در باندهای خلافکاری برای خود کسب اعتبار کند.
درست زمانی که در نقاط مختلف پایتخت افراد با افتخار از اینکه تاکنون پایشان به کلانتری باز نشده، حرف میزنند، در برخی مناطق دیگر ازجمله محل سکونت متهم، ارتکاب جرم، گذران محکومیت در زندان و تعدد دستگیری و زیرپاگذاشتن مرزهای اخلاقی و قانونی موجب تفاخر و احساس قدرت است. در این مناطق به دلیل فقر مادی و فرهنگی، نوجوانان محرومیتهای هیجانی و اقتصادی زیادی را تجربه میکنند که همین امر موجب میشود برای مقابله با احساس ناخوشایند حقارت، فقر و همچنین نادیدهگرفتهشدن در جامعه و حس طردشدگی گرد هم جمع شده و اقدام به تشکیل گروهها و باندهای خلافکاری کنند تا در سایه همرنگی و همنشینی با افرادی شبیه به خود احساس طردشدگی از جامعه را جبران و در نتیجه دریافت تأیید از سوی سایر اعضای گروه و حضور در کنار آنان شخصیت و هویت پیدا کنند. احساس حقارت و میل به دیدهشدن و تأثیرگذاری روی اذهان دیگران و همچنین محرومیت هیجانی ازجمله دلایل رویآوری این افراد به تفریحات کاذب و آسیبزا مانند حرکات نمایشی خطرناک با موتور، دعوا و قدرتنمایی و اوباشیگری و در این مورد خاص بهآتشکشیدن قربانیان به دست متهم است.
علاوهبر این موارد، دلایل روانشناختیای مانند ابتلا به اختلال شخصیت ضداجتماعی نیز در ارتکاب به جرم افراد مؤثر و تأثیرگذار است. ازجمله نشانههای این اختلال، نبود حس همدلی و ناتوانی در درک رنج وارده به قربانی است. همچنین نبود حس ترس و عبرتآموزی که باعث میشود این افراد با وجود گذراندن محکومیتهای متعدد و آسیبدیدگی در جریان درگیریها و نزاعهای گوناگون همچنان به رفتارهای جامعهستیزانه خود ادامه دهند تا زمانی که در یکی از همین نزاعها و درگیریها کشتهشده یا محکوم به حبسهای طولانیمدت شوند که باز هم به دلیل نبود احساس ترس و عبرت از حوادث، بسیاری از آنها ازجمله وحید مرادی در زندان در درگیری با سایر زندانیان به قتل میرسند.
اما نکته تأملبرانگیز قدرتنمایی پوشالی این افراد است! انتخاب یکی از ضعیفترین و بیدفاعترین اقشار جامعه برای آزارواذیت و تهیه کلیپ برای چند ثانیه تفریح و خنده گویای این حقیقت است که متهم برخلاف ظاهر خشن و تلاشی که برای قدرتنمایی و اوباشیگری دارد، فردی بهشدت آسیبپذیر و ضعیف با انبوهی از رنجهای روحی و آسیبهای روانی و احساس حقارتی بیپایان است که بهخوبی نشاندهنده کودکی و نوجوانی سرشار از تنبیه و تحقیر و حتی سوءاستفاده است که باعث شده از هیچ تلاشی برای جبران رنجهای روحی خود فروگذار نکرده و البته به دلیل شخصیت ضعیف خود به جای افراد قوی و توانمند به سراغ قشری ضعیف و بیدفاع برود و از آزار آنان احساس قدرت و بزرگی کند و طبق اظهارات خود او، در زندگی هرگاه از کسی کتک خورده و زورش به او نرسیده، به سراغ برادر و نزدیکان کوچکتر او رفته و با ضربوشتم آنان حس کینه و انتقام خود را ارضا کرده است.
مطالعات انجام شده در پلیس آگاهی تهران بزرگ روی مرتکبان جرائم خشن گویای این واقعیت است که بسیاری از افرادی که ما بهعنوان اراذلواوباش میشناسیم، در واقع بیماران روانی دچار اختلالات شخصیتی ازجمله ضداجتماعی هستند که متأسفانه هیچگاه مشکلات آنها تشخیص داده نشده و درمان نمیشوند و فقط پس از اقدام به رفتارهای آسیبزننده جامعه متوجه آنان میشود و پس از دستگیری از سوی پلیس در زندان هیچگونه اقدام درمانی یا تلاش برای اجتماعیکردن دوباره آنان صورت نمیگیرد و زندگی این افراد تبدیل به چرخه باطلی از دستگیری و زندان و ارتکاب جرم مجدد پس از آزادی میشود که در نتیجه انرژی و توانی که باید از طرف پلیس صرف مقابله با جرم در جامعه شود، در این چرخه باطل تکرار به طرز چشمگیری هدر میرود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.