به مناسبت روز جهانی خدمت داوطلبانه برای توسعه اقتصادی و اجتماعی
رسم همیاری کهن ملت ایران؛ سرمشق سیاستمداران
فریدون مجلسی
در تقویم روزهای شاخص بینالمللی پنجم دسامبر را «روز خدمت داوطلبانه (Volunteer Day) برای توسعه اقتصادی و اجتماعی» نامیدهاند. شاید بهتر باشد آن گونه خدمت را همیاری نامید. حیرتانگیز است بینش و درک سعدی که نمیدانم در چه بابی از مسائل انسانی سخنی ناب نگفته است که میفرماید «قدر عافیت کسی داند که به مصیبتی گرفتار آید». یا آنجا که میفرماید: «نداند کسی قدر روز خوشی/ مگر روزی افتد به سختیکشی» بیجهت نیست که گفتههایش ضربالمثل شده است. به یاد میآورم در سنین نوجوانی تابستانی به اتفاق خویشاوندی کاردان با برادران به گردشی استثنایی و فراموشناشدنی در فصل کار کشاورزی در روستاهای گیلان رفته بودیم. فصل کاشت گذشته و شالیزارها سرسبز و نوبت وجین بود. دیدم که چگونه دستههای کوچک زنان کشاورز به کشتزار بزرگ آمدند و جمع شدند و سپس خندان و شاد به وجین مشغول شدند. به آنان «یاور» میگفتند. اینان برای کمک داوطلبانه برای کمک به کشاورزان شالیزاری که نیاز به وجین داشت، میآمدند و ناهار هم میهمان صاحبخانه بودند و چون شمارشان بسیار بود، کار وجین را بهسرعت به انجام میرساندند و میرفتند. اما این یاوری به همینجا پایان نمییافت، فردا نوبت شالیزار همسایه بود و کشاورزان میزبان امروزی فردا برای وجین ملک همسایه به جمع یاوران محل میپیوستند. نمیدانم رسم همیاری ساده و بیمنت و متمدنانه از چه زمانی مرسوم بوده است. اما یقینا سود متقابل موجب دوامش بوده است؛ مدل کوچکی که میتواند سرمشق سیاستمداران باشد. اهمیت همیاری در سطح بینالمللی که موجب شده است روزی را به آن تخصیص دهند، زمانی آشکار میشود که در این دنیای مصیبتبار ناگهان جنگ و قحطی و سیل و زلزله هزاران نفر را بیپناه و نیازمند و مستأصل میکند و زمانی که ما در بسترهای خود غنودهایم، باید کسانی باشند که به داد نیازمندان برسند. تجربه همین نوع مصائب و جنگها در قرن بیستم بود که سیاستمداران را در کنار تشکیل جامعه ملل و سپس سازمان ملل متحد به فکر ایجاد سازمانهایی دائمی و گوشبهزنگ انداخت تا همراه با سازمانهایی همچون صلیب سرخ و هلالاحمر و داوطلبان دیگر فریادرس مردم باشند.
مصیبت و حادثه نیز بخشی از زندگی بشر است و باید برای برخورد با آن آماده باشد. در ایران ما زلزله و سیل امری مکرر است. برخی کارهای مفید پیشگیرانه است، اما وقتی حادثه رخ داد، چنان که ما در حادثه زلزله سال گذشته یا در بم و پیش از آن شاهد بودهایم، دو نوع وظیفه ایجاد میکند؛ نخست وظیفه آسیبدیدگان به کمک به خودشان است و دوم چنان که شاهد بودهایم، وظیفه جامعه، یعنی دولت و مردم، به کاستن از درد و آسیب همنوعان با همدردی و مشارکت در کاستن آسیبهای آنان است. در واژه همیاری معنای مشارکت آسیبدیده و یاریرسان نهفته است. اگر تخریب شده و باید آواربرداری و سپس برخی اصلاحات انجام شود، باید آسیبدیدگان در خط اول کمک به خود و همسایگان باشند و نقش تماشاچی نداشته باشند. اقدام فعالانه آسیبدیدگان جامعه را به صورت جدیتری به همکاری با آنان برمیانگیزد. از سیل، زلزله و آتشفشانی نمیتوان گله کرد، اما بدبختی در این است که بیشترین آسیبها از جنگها و شورشها و از سوی مدعیان حق و عدالت بر مردم بینوا وارد میشود که کمترین کمکها نصیب اینگونه آسیبدیدگان میشود و اگر هم بگریزند، درهای فرار را به سویشان میبندند. شاید بهتر باشد در روز جهانی همیاری بیش از هرچیز به دفاع از صلح و برانداختن جنگ و قربانیکردن دیگران و تحمیل تلفات و خسارات جانبی در زورآزمایی آزمندانه قدرتمندان بیندیشیم.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.