اروپا چطور ميتواند بدون دخالت واشنگتن تحريمها را تضعيف کند
ترجمه: روحاله نخعي
تقريبا هفت ماه از زماني که ايالات متحده از توافق هستهاي ايران خارج شد، ميگذرد. صدمات تحريمها در حال آغاز است، شرکتهاي ايراني کارکنانشان را کم ميکنند و خانوادههاي ايراني با مشکلاتي دوباره روبهرو ميشوند. ايران صبر جالبتوجهي نشان داده، درحاليکه منتظر است اروپا سازوکار ويژه مالياش، اسپيوي، را بسازد؛ ابزار جديدي که بناست به ايران کمک کند تأثير تحريمهاي ثانويه ايالات متحده را با ايجاد امکان تجارت شرکتها با ايران تضعيف کند، با وجود اين حقيقت که بيشتر بانکهاي بينالمللي از پردازش پرداختها به اين کشور خودداري ميکنند. اين سازوکار، اين کار را با ارائه سرويسهاي جبراني انجام خواهد داد. با نظارت بر فهرستي از پرداختهاي مربوط به صادرات و واردات بين اروپا و ايران، اسپيوي میتواند پرداختها را طوري هماهنگ کند که يک صادرکننده اروپايي به ايران بتواند پولش را از يک واردکننده اروپايي از ايران دريافت کند و نياز به تراکنشهاي فرامرزي حذف شود. اسپيوي صرفا هماهنگکننده پرداختهاست؛ به شکلي که صادرکنندگان بتوانند از منابع خارج از ايران پولهايشان را دريافت کنند، درحاليکه واردکنندگان بتوانند از منابع داخل ايران پول بگيرند.جبران راهحلي است که شرکتها سالها به طور غيررسمي استفاده ميکردهاند. مکانيسم پيشنهادشده، شدني است؛ اما زمان براي بهراهانداختن اسپيوي در حال سپريشدن است. علي اکبر صالحي، رئيس سازمان انرژي اتمي ايران، اخيرا هشدار داد «دوران صبر مردم ما بيشتر و بيشتر محدود ميشود». اسپيوي اروپا ميتواند به موقع راه بيفتد. فرانسه و آلمان احتمالا اين ابزار را بهطور رسمي در ژانويه برپا خواهند کرد؛ اما بسياري از منتقدان بر اين باورند که اين سازوکار تأثيري قابلچشمپوشي بر اقتصاد ايران خواهد داشت. يکي از دلايل هم اين است که از اين مکانيسم براي تسهيل خريد نفت ايران در اروپا استفاده شود. ماه سپتامبر، زماني که فدريکا موگريني، مسئول سياست خارجي اتحاديه اروپا، تصميم اروپاييان را براي برپايي اسپيوي اعلام کرد، بهطور خاص تسهيل پرداختهاي مربوط به صادرات نفت ايران را به عنوان يک هدف نام برد. مقامات اروپايي در مکالمات خصوصي پذيرفتهاند که بعيد است اين اتفاق بيفتد. اما اين موضوع که اسپيوي احتمالا تجارت کالاهاي اساسي را تسهيل خواهد کرد و نفت را نه، نشانه شکست نيست. در عين حال که اروپا بايد برنامهريزي کند تا اسپيويهاي متعددي بسازد و همچنان تلاش کند تا نفت ايران را بخرد، ايجاد يک اسپيوي ويژه انساندوستانه قدم اول ايدهآلي است، درحاليکه اروپا بهدنبال تأکيد بر استقلال اقتصادياش و نجات توافق هستهاي است. اسپيوي انساندوستانه به رسيدن به چند هدف کمک ميکند: نخست اينکه برخلاف تمرکزي که بر پايان تلاشهاي شرکتهاي حوزه انرژي مانند توتال و غولهاي صنعتي مثل زيمنس وجود دارد، اين شرکتهاي فعال در صنايع غذايي و دارويي هستند که طولانيترين و شايد بتوان گفت مهمترين حضور را در ايران دارند. شرکتهايي مثل نستله، نووو نورديسک، سانوفي و يونيليور که محمولههاي بزرگي از غذاهاي بستهبنديشده، محصولات شوينده و داروهايي را ميفروشند که خانوادهها به آنها نياز دارند، در قلب مهمترين اکوسيستم تجاري در ايران هستند که شامل بخش خصوصي ايران و طبقه مصرفکننده فعال آن ميشود.ايجاد يک اسپيوي انساندوستانه به پايدارکردن حضور چنين شرکتهايي در بازارهاي مارکت کمک ميکند. با وجود معافکردن تجارت غذا، دارو و بسياري کالاهاي مصرفي ديگر، تجارت اين محصولات براي ايران به دلیل تعداد کم بانکهاي اروپايي که حاضرند از واردکنندههاي ايران پول بگيرند، محدود ميشود. اين اسپيوي به کار افزايش حجم تجارتي که با توجه به وضعيت فعلي روابط بانکي قابلانجام است، خواهد آمد؛ با کاهش نياز به تراکنشهاي مستقيم مالي بين اروپا و ايران.دوم اينکه محدودکردن انواعي از تجارت که اسپيوي تسهيل ميکند، ممکن است در اصل باعث کمک به تسريع عملياتيشدن اين ابزار شود. تمرکزي انساندوستانه باعث خواهد شد که احتمال اينکه خزانهداري ايالات متحده بهدنبال مداخله فعال در عمليات اين مکانيسم جديد باشد، کمتر شود. اين باعث ميشود تلاش براي اين آسانتر شود که اسپيوي انساندوستانه فراتر از سرويس جبرانيای برود که فعلا تصور شده است.رهبران تجاري چنين پيشنهاد دادهاند که اين اسپيوي به عنوان يک ميانجي تجارت بينالمللي الگودهي شود که معمولا به نام خانه تجارت شناخته ميشود. در چنين الگويي، اين اسپيوي به عنوان طرف قراردادي عمل خواهد کرد که بين صادرکنندگان و واردکنندگان در تجارتهايي متوالي ميانجيگري ميکند.علاوهبراين، مقامات اروپايي به اين امکان پرداختهاند که اسپيوي نهايتا بتواند مجوز بانکي بگيرد که به آن اجازه دهد به عنوان يک «بانک دروازه» با مالک دولتي عمل کند، بين نظامهاي مالي اروپايي و ايراني. الگو هر چه باشد، تمرکز انساندوستانه کار را براي دولتهاي اروپايي آسانتر خواهد کرد که سرمايه و منابع لازم را فراهم کنند تا به اسپيوي انساندوستانه قدرت بيشتري داده شود که حجم بيشتري از تجارت و سرمايهگذاري بين اروپا و ايران را مديريت کند، حتي اگر اين اتفاق فقط در بخشهايي بيفتد که از تحريم معافاند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.