آيا ترکيه در جنگ يمن پشيمان است؟
سرکان دميرتاش مترجم: روحالله نخعي
طبق دادههاي سازمان ملل متحد، يمن جنگزده در آستانه فاجعهاي عظيم است و تقريبا سهچهارم جمعيت ۲۲ ميليونياش به کمکهاي انساني و حفاظت نياز دارند. در هفت سال گذشته، اوضاع در يکي از کشورهاي بسيار فقير جهان، شديدا بدتر شده است. قيامي که در ۲۰۱۱ شروع شد، به نزاعي فرقهاي بين جنبش شيعي حوثي و گروههاي سني بدل شده است. در مارس ۲۰۱۵، ائتلافي 9کشوري به رهبري عربستانسعودي که شامل امارات متحده عربي، مصر و اردن میشود، تهاجم نظامي بزرگي را در يمن آغاز کردند، در تلاش براي اينکه رئيسجمهور يمني، عبدالله منصور هادي، را بعد از اينکه توسط جنبش حوثي برکنار شد، دوباره بر کرسي بنشانند. تصميم سعوديها براي دخالت در اين جنگ داخلي، بعد از تغيير حاکمشان به ملک سلمان در ژانويه ۲۰۱۵ رخ داد که پادشاه نفتي و پسر جاهطلبش، محمد بنسلمان، را به مرداني بسيار قدرتمند در کشور تبديل کرد. توقع سعوديها مبنيبر پيروزي آسان در يمن اشتباه از کار درآمد، با اينکه اين ائتلاف حمايت کشورهاي برجسته غربي را دريافت کرد، شامل ايالات متحده و بريتانيا. نزاع مسلحانه در يمن بهسرعت تبديل به ادامه جنگهاي نيابتي در سوريه و ليبي شد. درحاليکه انتظار ميرود گفتوگوها بين گروههاي معارض در همين يکي، دو هفته بعد از وقفهاي دوساله، آغاز شود، به نظر نميرسد پاياني براي اين جنگ در کار باشد؛ اما عواقب ويرانگر اين جنگ براي مدتي بسيار طولاني ماندگار خواهد بود.
در فاجعه يمن، نکتهاي براي ترکيه هم هست. دولت ترکيه فقط چند روز بعد از اينکه اين مداخله آغاز شد، اعلام کرده بود که از عمليات سعودي در يمن حمايت ميکند. بيانيهاي مکتوب از وزير خارجه در اواخر مارس ۲۰۱۵ اعلام کرد: «ما از عمليات نظامي که نيروهاي ائتلاف، شامل کشورهاي منطقه با رهبري شوراي همکاري خليج [فارس] عليه جنبش حوثي و به درخواست رئيسجمهور منتخب قانوني، هادي، آغاز کردهاند و عربستانسعودي پيشاپيش دربارهاش به ترکيه خبر داده بود، حمايت ميکنيم». اين بيانيه همچنين بر باور ترکيه تأکيد کرد که «اين عمليات، به پيشگيري از تهديد جنگ داخلي و آشوبی که پيش آمده و به بازگرداندن قدرت قانوني کشور، کمک خواهد کرد». علاوهبراين، رئيسجمهور اردوغان اعلام کرد که ترکيه آماده است، حمايت لجستيک و اطلاعاتي به نيروهاي ائتلاف ارائه کند، اگرچه به طور فعال در عمليات نظامي شرکت نخواهد کرد. اين حمايتي آشکار از پادشاه جديد، ملک سلمان، بود و تلاش براي عاديسازي روابط تنشآلود بين ترکيه و عربستانسعودي بر سر کودتايي که در جولاي ۲۰۱۳ در مصر، توسط عبدالفتاح السيسي با حمايت عربستان، عليه محمد مرسي، شريک اصلي منطقهاي ترکيه رخ داد. ديدار اردوغان از عربستانسعودي در اواخر فوريه ۲۰۱۵، نقطه عطفي در اين راستا بود. در نشست خبري در اواخر مارس ۲۰۱۵، اردوغان مستقيما از ايران بابت تلاشهايش برای افزايش نفوذ در منطقه انتقاد شديد کرد، با تأکيد بر اينکه «ايران در تلاش است که بر منطقه غالب باشد. آيا اين را ميتوان تحمل کرد؟ اين موضوع کشورهاي بسياري را در منطقه آزرده کرده است، از جمله ما، عربستانسعودي و کشورهاي خليج [فارس]. تحمل اين ممکن نيست. ايران بايد اين را بداند». اردوغان، در نشست خبري بوئنوسآيرس که در ساعات پاياني روز اول دسامبر برگزار شد، از زاويه ديگري به جنگ يمن پرداخت، با تأکيد بر مسئوليت جامعه جهاني در ياريرساندن به کودکان گرسنه و بيگناهاني که در رنجند. او همچنين گفت: «يک راهحل سياسي که شامليت داشته باشد، به نظر تنها راه رسيدن به ثبات و صلح ماندگار است. ما از تلاشها در حوزه سازمان ملل متحد براي فعالکردن فرايند مذاکره حمايت ميکنيم. در اين زمينه، ما اميدواريم فرايندي که در سوئد شروع شده، با ديدار بين طرفهايي که بيش از دو سال است با هم ديدار نکردهاند، هرچه زودتر صلح را به يمن بياورد». تناقض در اهداف منطقهاي در حال تغيير ترکيه در ادامه برداشت جديد اين کشور در خاورميانه ميآيد. اين برداشت جديد ترکيه را به اين سمت برده که با ايران در سوريه همکاري کند و در همان ميدان با عربستانسعودي پنجه در پنجه بيندازد. علاوهبراين، قتل روزنامهنگار سعودي، جمال خاشقجي، به دستان نزديکترين دستياران وليعهد در استانبول دوباره تنشهاي قديمي بين ترکيه و عربستانسعودي را به ميان آورده است. اين تعادل جديد در منطقه، مشخصا ترکيه را به سمت بازگشت به همان خط سنتي برده که در سياست خارجي دنبال ميکرد و به مکالمه، ميانجيگري و استفاده از ابزارهاي صلحآميز براي حل منازعات در کشورهاي ثالث، اولويت ميدهد. ترکيه، اگر بهجاي حمايت از تهاجم سعودي، بيطرف بماند و بين طرفهاي معارض ميانجيگري کند، ميتواند بسيار بيش از اين در جهت ارتقا و حفاظت از استقلال، خودمختاري، تماميت ارضي و اتحاد يمن، کار کرده باشد. نمونه شايسته تأسف يمن، بايد سابقه جديدي براي ترکيه شود، در مواجهه با منازعههاي مشابه در آينده. منبع: حريت
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.