|

منتقدان درباره فيلم اسپانيايي فرهادي چه نظري دارند؟

سایه‌روشن‌های «همه مي‌دانند»

ساسان گلفر

فيلم اسپانيايي‌زبان اصغر فرهادي، «همه مي‌دانند» برخلاف آثار قبلي اين فيلم‌ساز ايراني که در ايران ساخته شده بودند (به استثناي «گذشته») نظر منتقدان بين‌المللي را چنان به خود جلب نکرد. دست‌کم نمره‌هاي داده‌شده به اين فيلم در حدي نبود که بپذيريم آن را يک شاهکار تلقي کرده‌اند. از آراي بسيار موافق و نمره‌هاي بالايي که منتقدان به فيلم‌هايي مانند «درباره الي»، «جدايي نادر از سيمين» يا «فروشنده» داده‌اند، درباره «همه مي‌دانند» خبري نيست و مجموع آراي منتقدان بين‌المللي و عمدتا انگليسي‌زبان به اين اثر سينمايي در حدي است که بتوانيم بگوييم آن را اثري «خوب» يا «آبرومند» قلمداد کرده‌اند. معدل نمره‌هايي که منتقدان شناخته‌شده مطبوعات معتبر به «همه مي‌دانند» داده‌اند، در سايت متاکريتيکز معادل 66 از صد است. در واقع از 20 منتقد که نظرشان در اين سايت ثبت شده، 13 منتقد آن را خوب يا خيلي خوب و شش منتقد متوسط ارزيابي کرده‌اند و يکي هم آن را ضعيف خوانده است. مجموع آراي 54 منتقد در سايت راتن توماتوز نيز نتيجه مشابهي را نشان مي‌دهد که نمره‌اي معادل 63 درصد است.

ظاهرا اريک کوهن منتقد ايندي‌ واير در ميان نويسندگان مطبوعات انگليسي‌زبان بيش از همه فيلم «همه مي‌دانند» را تحويل گرفته است. او بيش از همه تيزبيني و نکته‌سنجي اصغر فرهادي در پرداختن به جزئيات روابط طبقاتي شخصيت‌ها در قالب اين فيلم‌نامه خانوادگي را ستوده و به کنترل دقيق «داستان‌گويي با استعدادهاي انکار‌ناپذیر» بر بازيگر زن اين فيلم، پنه‌لوپه کروز پرداخته است. کوهن حس بصري و تصويرپردازي درخشان فرهادي در صحنه‌هايي مانند پرواز کبوتران در نماي داخلي پر از سايه‌روشن را تحسين کرده است؛ اما از قرار معلوم به حس تئاتري فيلم‌نامه فرهادي انتقاد دارد و معتقد است که نتيجه نهايي همه آن چيزي نيست که فرهادي در ذهن داشته. پيتر بردشا، منتقد گاردين که چهار ستاره از پنج به اين فيلم فرهادي داده است و همچنان در زمره منتقداني است که اين اثر را خيلي خوب برآورد کرده‌اند «قدرت بسيار زياد و بي‌نظير داستان‌گويي» فرهادي و بازي‌هاي «هوشمندانه، پخته و با‌اين‌حال بي‌تکلف» گروه بازيگران را ستوده است. بردشا همچنين به حس صحنه عروسي «تماشايي و لذت‌بخش» فيلم که به اعتقاد او رد پاي کاپولا (پدرخوانده) و چيمينو (شکارچي گوزن) را در آن مي‌توان ديد و رويکرد فرهادي به مسئله زمان و باور در اين صحنه اشاره کرده است و به تأثيري که از کليت اثر برمي‌آيد که فرهادي از ميکل‌آنجلو آنتونيوني و ميشائيل هانکه گرفته است. اين منتقد البته به صحنه‌اي در فيلم هم اشاره کرده که احتمالا هانکه را نيز به تحسين وامي‌دارد. کيت تيلور، منتقد روزنامه کانادايي گلوب اند ميل که سه از چهار ستاره براي «همه مي‌دانند» قائل شده و جزء منتقداني است که فيلم را «خيلي خوب» ارزيابي کرده، گفته است که داستان فيلم در ميانه و با گريه‌هاي بيش از حد پنه‌لوپه کروز افت مي‌کند؛ اما به اعتقاد او فرهادي در پايان فيلم با يک تغيير جهت قدرتمند اين نقص را جبران مي‌کند. جاستين چانگ، منتقد لس‌آنجلس تايمز که نمره‌اي معادل خانم تيلور به فيلم داده، معتقد است: «آنهايي که درباره آثار قبلي فرهادي کمتر مي‌دانند، «همه مي‌دانند» را يک فيلم هوشمندانه و جذاب درباره فاجعه‌اي خانوادگي که ناگهان زخم‌هاي کهنه را بار ديگر باز مي‌کند، خواهند يافت؛ اما آنهايي که اين فيلم‌ساز را تحسين مي‌کنند؛ از‌جمله خودم، به‌سختي ممکن است با اين رويکرد دراماتيک که به سمت فرمولي‌شدن پيش مي‌رود- البته اين نظر ممکن است سختگيرانه به‌ نظر برسد- موافق باشند». پيتر دبروج، منتقد ورايتي، نيز که در اين طيف از طرفداران فيلم فرهادي قرار گرفته، معتقد است که فيلم خيلي آهسته حرکت مي‌کند تا به جايي برسد که افشاگري آن تأثيرگذار باشد؛ اما به آنجا که رسيد، بسيار جذاب مي‌شود. مايک دانجلو، منتقد اي‌وي‌کلاب، يکي از نويسندگان سينمايي است که اين اثر را همچنان خوب ارزيابي کرده؛ ولي نمره پايين‌تري در حد دو از سه يا «ب منفي» براي آن قائل شده است. او معتقد است اين فيلم نتوانسته است کاملا از حد «مسحورکننده»‌بودن فراتر رود تا بتوان آن را «هيجان‌انگيز» قلمداد کرد. دانجلو به اينکه احتمالا بسياري از تماشاگران مي‌توانند چرخش پيرنگ و به اصطلاح «پيچش» بزرگ داستان را پيشاپيش حدس بزنند، معترض است و اينکه فيلم نتوانسته است چنان‌که بايد به «رازهاي مدت‌ها مدفون‌مانده معمول در آثار فرهادي» بپردازد. رابي کالين، نويسنده تلگراف و بويد وان هويج، منتقد هاليوود ريپورتر، در زمره سينمايي‌نويساني هستند که با سه از پنج ستاره اين اثر اصغر فرهادي را متوسط دانسته‌اند. کالين فيلم‌نامه و پرداخت جزئيات تک‌تک شخصيت‌ها تا پايان را «هنرمندانه» خوانده؛ اما به فضاي ملودراماتيک «از پيش تعيين‌شده» اثر معترض است. نويسنده هاليوود ريپورتر نيز معتقد است که فرهادي اين بار رويکردي ژانري در پيش گرفته که باعث شده است اثرش تا حدي عجيب و دلسرد‌کننده باشد که تا اندازه‌اي فيلم دلهره‌آور پرحرف و تا اندازه‌اي درامي خانوادگي باشد؛ اما بازي بهترين بازيگران اسپانيا باعث مي‌شود اين فيلم همچنان تماشايي باشد. ديو کلهون، منتقد تايم‌آوت که او نيز نمره‌اي معادل 60 از صد به فيلم داده، اين اثر را بيشتر از آن «آکادميک» دانسته است که بتواند رضايت‌بخش باشد. منتقد فيلم استيج، جوواني مارکيني که با يک ستاره از چهار ستاره اين فيلم را ضعيف ارزيابي کرده، از قرار معلوم در ميان منتقدان بين‌المللي بيش از همه با «همه مي‌دانند» مخالف است. او معتقد است ضعف فرهادي به‌عنوان کارگردان اين است که بيش از حد مي‌نويسد و به فيلم‌نامه و ديالوگ بيش از حد متکي است و توصيه کرده است که فرهادي به جاي نقش هميشگي فيلم‌نامه‌نويس- کارگردان، يک‌ بار هم که شده نگارش فيلم‌نامه را به دست يک‌ نفر ديگر بسپرد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.