خوشوبش جنجالي رئيسجمهوري روسيه با بنسلمان در نشست گروه ۲۰
فرصتطلبي پوتين
رؤسای اقتدارگرا عرصههاي جهاني را به صحنه اقدامات جنونآميز خود تبديل کردهاند و به اين ميخندند که جهان تواني براي واکنش جدي به اين ديوانگيها ندارد. محمد بنسلمان، وليعهد عربستان و ولاديمير پوتين، رئيسجمهور روسيه، دو رهبري که در هفتههاي اخير مورد انتقاد جامعه جهاني قرار گرفتند و در مراسم افتتاحيه نشست گروه 20 در آرژانتين با استقبال سرد رهبران جهان روبهرو شدند اما خوشوبش گرم و بيسابقهاي با هم داشتند. وليعهد جوان و جاهطلب عربستان در پي قتل جمال خاشقجي روزنامهنگار منتقد حکومت اين کشور از سوي سرويس اطلاعاتي ترکيه و غرب در رديف اول متهمان به عنوان آمر اين قتل معرفي شده است. اما دونالد ترامپ رئيسجمهور ايالات متحده حاضر نشده نتيجهگيريهاي اطلاعاتي را بپذيرد و تأکيد کرد که اين قتل نبايد رابطه استراتژيک واشنگتن و رياض را خدشهدار کند. از سوي ديگر در روزهاي اخير نيروي دريايي روسيه به بهانه ورود شناورهاي اوکرايني به مرز دريايي روسيه، اقدام به تصرف سه کشتي اوکرايني در تنگه کرچ در جنوب درياي آزوف کرده است. اين اقدام با واکنش منفي غرب روبهرو شد و ترامپ نيز به همين دليل برنامه ديدار خود با پوتين در حاشيه نشست گروه 20 را لغو کرد. اين دو موضوع باعث شد تا ديگر رهبران جهان استقبالي سرد از پوتين و بنسلمان داشته باشند. اما اين دو رهبر به شيوهاي کمسابقه با هم گرم گرفتند. نکته جالبتوجه در ارتباط با قتل جمال خاشقجي اين بود که روسيه تقريبا تنها کشور تأثيرگذار جهاني بود که واکنش چنداني به اين ماجرا نشان نداد. به نظر ميرسيد پوتين قصد دارد با عدم اتخاذ موضعي تند عليه رياض، از فرصت تنش ايجادشده ميان عربستان و غرب بهره گيرد و بيش از پيش به حکومت اين کشور نزديک شود. رئيسجمهور روسيه پيش از اين هم در پي بروز تنش در رابطه ترکيه و ايالات متحده از فرصت بهره برد و اردوغان را به خود نزديکتر کرد. رسانههاي نزديک به حکومت روسيه ميگويند هدف اصلي از ديدار دوجانبه پوتين و بنسلمان در حاشيه نشست رهبران گروه 20 تقويت روابط ميان روسيه و عربستان است. نفت يکي از حوزههاي مهم همکاري روسيه و عربستان محسوب ميشود که در ماههاي اخير نمايان شد. پيش از ديدار دوجانبه رئيسجمهور روسيه و وليعهد عربستان، پوتين از نقش عربستان در دستيابي به نتايج مثبت در سازمان اوپک قدرداني کرده است. با اين حال به نظر ميرسد قصد پوتين از نزديکشدن به عربستان، تنها همکاري براي افزايش قيمت نفت نباشد. تجربه سالهاي اخير پوتين در رويکردش در قبال ترکيه و اردوغان به او آموخته که ميتواند با استفاده از شکاف ايجادشده ميان رياض و غرب در جهت ايجاد رابطهاي نزديکتر با عربستان استفاده کند. در سالهاي گذشته و با وجود اينکه سقوط جنگنده روسي در جنوب ترکيه باعث قطع رابطه آنکارا و مسکو شده بود اما زماني که نشانههاي اختلافات ميان آنکارا و واشنگتن مشخص شد، پوتين موضع نرمتري در قبال ترکيه در پيش گرفت و دستش را به سوي اردوغان دراز کرد و پس از آن هم تلاش کرد تا تنش ميان ترکيه و ايالات متحده را به سود منافع روسيه افزايش دهد. پوتين توانست تا حد زيادي ترکيه را از ناتو دور کند و اين يک قدم مهم استراتژيک براي روسيه به شمار ميآيد. بر همين اساس ميتوان رفتار مسکو در قبال رياض در پي قتل خاشقجي را تحليل کرد. در ميان انتقادات تند جامعه جهاني از عربستان بر سر پرونده قتل فجيع خاشقجي، ولاديمير پوتين از انتقاد آشکار از وليعهد جوان عربستان خودداري کرد و حتي مواضع تند کنگره عليه عربستان را مورد انتقاد قرار داد. پوتين حتي پا را فراتر گذاشت و در پرونده خاشقجي، آمريکا را هم متهم کرد. رئيسجمهور روسيه گفته بود که «ما نميدانيم واقعيت چيست و شايد هيچ وقت واقعيت اين پرونده مشخص نشود. به همين دليل نبايد اقداماتي عجولانه انجام دهيم که روابطمان را با عربستان خدشهدار کند». همکاري نزديک روسيه و عربستان براي افزايش قيمت نفت در آن روزها، مهمترين دليل عدم اتخاذ موضعي تند از سوي مسکو عليه رياض برشمرده شد. با وجود پررنگشدن همکاريهاي نفتي رياض و مسکو در ماههاي اخير و بهويژه پس از اعمال تحريم نفتي عليه ايران، اما اين مشارکت به ماههاي اخير محدود نميشود. روسيه و عربستان دو سال قبل توافقنامهاي براي همکاري در زمينه استخراج نفت امضا کردند که موجب کاهش اشباع بازار از نفت خام و افزايش قيمت نفت شد. حال شرايط بازار نفت تغيير کرده و با کاهش قيمت نفت در بازارهاي جهاني عربستان انتظار دارد تا روسيه استخراج نفت را کاهش دهد تا قيمت آن مجددا سير صعودي داشته باشد. اما پوتين خواسته ديگري دارد. او برخلاف بنسلمان، توليد بيشتر را به قيمت بالاتر ترجيح ميدهد و اميدوار است بتواند از نفوذ و مقبوليت خود نزد بنسلمان استفاده کند و عربستان که بزرگترين توليدکننده نفت در جهان به شمار ميآيد را راضي به حفط روند استخراج فعلي و عدم افزايش قيمت نفت کند. خواسته پوتين دقيقا خلاف چيزي است که ترامپ از وليعهد عربستان ميخواهد. ترامپ که بر سر پرونده خاشقجي تمام انتقادها را به جان خريد و حاضر نشد موضعي تند در قبال بنسلمان اتخاذ کند اکنون انتظار دارد تا رياض هم توليد نفت را افزايش دهد يا حداقل در همين وضعيت فعلي حفط کند تا قيمت نفت دوباره افزايش نيابد. ترامپ، نفت را سلاحي ميداند که در مواقع لزوم ميتواند از آن عليه تهران و مسکو استفاده کند. در اين ميان اميد پوتين اين است که ترامپ نتواند در برابر فشار کنگره براي اعمال تحريم عليه عربستان و پايان همکاري با اين کشور در جنگ يمن مقاومت کند. در صورتي که اين اتفاق رخ دهد، رئيسجمهور روسيه ميتواند اميدوار باشد تا شايد بتواند عربستان را هم مانند ترکيه به سوي خود جلب کند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.