|

نزاع سوریه به چه سمتی می‌چرخد؟

سث هارپ . ترجمه: روح‌اله نخعی

در حال حاضر کماندوها و سربازان نیروی دریایی آمریکایی اطراف دره رود فرات در دیرالزور مشغول حمایت از نیروهای دموکراتیک سوریه در نبرد آخرشان در مقابل آخرین مناطق داعش در سوریه هستند. هم‌زمان، رژیم اسد که دیگر مجبور نیست با داعش به‌تنهایی بجنگد، در آستانه شکست‌دادن شورشی‌های سنی باقی‌مانده در ادلب است. ترکیه بازیگر ‌پیش‌بینی‌ناپذیری است، اما نقشه جنگی که سابقا شلوغ بود، حالا به شکلی فزاینده بین دو ائتلاف تقسیم شده است: اتحاد روسیه-ایران-اسد که کنترل دوسوم کشور شامل دمشق، حلب و حمس را بر عهده دارد و نیروهای دموکراتیک سوریه با پشتیبانی آمریکا که کنترل بقیه مناطق، شامل رقه را در دست دارند. این احتمال صلح با مذاکره را بالا می‌برد؛ با توجه به اینکه کردها و رئیس‌جمهور بشار اسد هرگز علیه هم اعلام جنگ نکرده‌اند و ایالات متحده و روسیه نیز علاقه‌ای به درگیری نظامی ندارند. دو هدف اعلام‌شده دولت آمریکا در سوریه، شکست داعش و بیرون‌راندن اسد از طریق نوعی فرایند انتقال سیاسی است. اولی تقریبا محقق شده، اما گزینه دوم دیگری روی میز نیست، روس‌ها می‌گویند الان در موقعیتی هستند که آنچه در دمشق رخ می‌دهد را دیکته می‌کنند. ممکن است منطقی باشد که ترامپ به‌سادگی، علیه داعش اعلام پیروزی کند و خارج شود، جز به یک دلیل: ایران.غیر از روسیه، ایران بزرگ‌ترین پشتیبان رژیم اسد از زمان آغاز جنگ بوده است. در رخدادهای ایزوله، پیش آمده که نیروهای آمریکایی پهپادهای ایرانی را هدف قرار دهند یا شبه‌نظامیان شیعی را هدف بمباران کنند؛ به‌ویژه‌ اطراف مرز التنف با عراق که فرماندهی مشترک عملیات ویژه آمریکا در آن پاسگاهی مرزی دارد تا جلوی دسترسی ایران به بزرگراه بغداد دمشق را بگیرند.مارس گذشته ترامپ اعلام کرد نیروهای آمریکایی، «خیلی زود» از سوریه خارج خواهند شد. در ماه آوریل، پس از استعفا و پذیرش جرم مایکل فلین، اولین مشاور امنیت ملی‌اش و اخراج جایگزینش، اچ آر مک‌مستر، این دفتر به جان آر بولتون رسید که معمار جنگ عراق بود و از این بابت پشیمان هم نبوده است. پیش‌تر در همان سال، بولتون در شبکه فاکس‌نیوز گفته بود: «هدف ما باید تغییر رژیم در ایران باشد». یک ماه بعد از اینکه بولتون به کاخ سفید پیوست، دولت ترامپ زیر توافق هسته‌ای ایران زد و تحریم‌هایی با هدف از کارانداختن اقتصاد ایران را دوباره اعلام کرد. برایان هوک، از دستیاران بولتون در دولت بوش، حالا «نماینده ویژه ایران» ترامپ است. جیمز اف جفری، دیپلماتی که کاردار سفارت بوش در بغداد بود، حالا «نماینده ویژه تعامل با سوریه» است. ششم سپتامبر، جفری اعلام کرد که ترامپ موافقت کرده است برای مدت نامعلوم نیروهای ایالات متحده را در سوریه نگه دارد: «عجله‌ای نداریم». بیست‌ودوم سپتامبر، وکیل شخصی ترامپ، رودی جولیانی در نشست قیام ایران [نشست منافقین] در منهتن سخنرانی کرد: «نمی‌دانم کی آنها را سرنگون خواهیم کرد... ممکن است در چند روز، چند ماه یا یکی دو سال این اتفاق بیفتد؛ اما می‌افتد.» بیست‌وچهارم سپتامبر، بولتون در گفت‌وگو با خبرنگاران در نیویورک تأیید کرد که نیروهای آمریکایی سوریه را ترک نخواهند کرد، تا زمانی‌که همه نیروهای ایرانی نرفته باشند؛ شامل «شبه‌نظامیان و نیروهای نیابتی» ایران که ممکن است توصیف گروه‌های مسلح مختلف به حساب بیاید، حتی خود رژیم اسد. او در ادامه ایران را «رژیمی یاغی» خواند و یک سند شورای امنیت ملی را منتشر کرد که ایران را اولویت ضدتروریسم ایالات متحده می‌خواند. در بیست‌وهشتم سپتامبر، وزیر خارجه، مایک پمپئو، دستور تخلیه کنسولگری آمریکا در بصره در جنوب عراق را صادر کرد، بر اساس این ادعای سؤال‌برانگیز که هدف موشک شبه‌نظامیان ایرانی قرار گرفته است. این بازسازی نمایش خیابانی جنگ عراق در بیست‌وپنجم سپتامبر به اوج رسید؛ وقتی در یک سخنرانی در مجمع عمومی سازمان ملل متحد، پای همان تریبونی که بوش صدام‌حسین را در ۲۰۰۲ تهدید کرده بود، ترامپ درباره ایران گفت: «ما نمی‌توانیم به بزرگ‌ترین اسپانسر تروریسم در جهان اجازه دهیم که خطرناک‌ترین سلاح سیاه را داشته باشد».صحبت‌های خصمانه واشنگتن می‌تواند نقشه‌ای برای ترساندن تهران باشد؛ حرکتی حساب‌شده برای تبدیل طبیعت پیش‌بینی‌ناپذیر ترامپ به یک اهرم راهبردی اما به نظر می‌رسد ایرانی‌ها مایل باشند پاسخ مشابهی بدهند. اول اکتبر، ایران چندین موشک بالستیک را در عراق شلیک کرد و یکی از پایگاه‌های داعش در دیرالزور را هدف قرار داد، نه‌خیلی دورتر از نیروهای آمریکایی. این در واکنش به حمله‌ای تروریستی در یک رژه نظامی ایرانی بود، اما بعد از آن، همتای بولتون، علی شمخانی، بیانیه‌ای خطاب به ایالات متحده صادر کرد: «جان بولتون گفت باید شما را جدی بگیریم. فرمانده نیروهای هوافضای ما شما را جدی گرفت و موشک‌ها را در سه‌مایلی شما زد». اتفاقی مشابه ممکن است به بولتون و دیگران پیش‌زمینه لازم را بدهد تا ترامپ را قانع کنند یک کارزار نظامی علیه ایران به راه بیندازد. اگر ترامپ ایران را هدف قرار دهد، نیروهای آمریکایی درگیر در جنگی منطقه‌ای در خاورمیانه خواهند شد که در محدوده چهار کشور هم‌جوار گسترده خواهد شد: سوریه، عراق، ایران و افغانستان، با وسعتی به اندازه هزارو 900 مایل [حدود سه هزار کیلومتر] (یمن، سومالی، لیبی و نیجر هم به‌کنار).

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.