|

بحرانی‌کردن یک گفتمان

شرق:«روشنگری» نمایشنامه‌ای است از شیلا استفنسنِ انگلیسی که در نشر بیدگل منتشر شده. استفنسن، چنان‌که بهزاد قادری در مقدمه ترجمه فارسی «روشنگری» توضیح داده، نویسنده‌ای است از نسل دوم نمایشنامه‌نویسان انگلیس پس از جنگ جهانی دوم. نمایشنامه درباره زنی به نام لایا است که فرزندش را گم کرده و در جست‌وجوی اوست و درام حول همین ماجرای گم‌شدن و جست‌وجو برای یافتن «آدم» که شکل می‌گیرد. آدم به شرق دور رفته و لایا نگران است مبادا او در بالی و در جریان یک بمب‌گذاری در آنجا کشته شده باشد. قادری در مقدمه خود، ابتدا به توضیح رویکرد انتقادی استفنسن و دیگر هم‌نسلان او به «مفاهیم قالبی درباره هویت» می‌پردازد؛ مفاهیمی که میراث امپراتوری بریتانیا و تعریف خودبرتربینانه و سلطه‌جویانه این امپراتوری از هویت هستند. قادری در بخشی از این مقدمه درباره نگاه انتقادی استفنسن و هم‌نسلانش به رویکرد هویتی برآمده از امپراتوری، رویکردی که هویت دیگری را تابع هویت خود می‌خواهد، می‌نویسد: «این نمایشنامه‌نویسان رفتار امپراتوری را همچون ماهیت تئاتر ارسطویی می‌دانند که خصلت سرکوبگرش را بر شالوده اصل تقلید بنا می‌کند، آن‌هم با تأکید بسیار بر کاتارسیسِ رعشه‌آوری که هدف نهایی‌اش یادآوری تصویر خود، یعنی اینجا و اکنون، در ذهن بیننده و تنبیه آنهایی است که شاید خیالِ سرپیچی از معیارهای قدرت سلطه‌گر را در سر داشته باشند». «روشنگری» نمایشنامه‌ای است که نه فقط در قالب محتوا و مضمون که در عرصه فرم نیز گفتمان‌های رسمی و جاافتاده در انگلیس را بحرانی می‌کند.
روشنگری، شیلا استفنسن، بهزاد قادری و حسین زمانی‌مقدم

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.