تحریم ایران به سود روسیه
نیکولای پاخوموف ترجمه: روحالله نخعی
تحریمهای ایالات متحده علیه تهران، فرصتی راهبردی برای مسکو ایجاد میکند. ویژگی اصلی سیاست جدید تحریم ایالات متحده علیه ایران، طبیعت یکجانبه آن است. اینبار، واشنگتن بدون حمایت گسترده بینالمللی عمل میکند؛ همان حمایتی که ابتدائا ایران را پای میز مذاکره برجام آورد. اگرچه این سیاست با ریسک همراه است، شاید ثابت کند که رویکرد یکجانبه دولت ترامپ در سیاست خارجی مؤثر است. عوامل بسیاری هستند که موفقیت این تحریمها را تهدید میکنند. روسیه یکی از آنهاست که هم از این تحریمها سود میبرد و هم ابزارها و انگیزههای لازم را برای کمک به ایران در رفع فشار آمریکا دارد. ناظران تا همینجا هم به درستی متوجه شدهاند که تحریمهای جدید علیه ایران از دو جهت به سود روسیه هستند. از یکطرف، روسیه توانایی و تمایل دارد که نفت ایران را که تحریمها مانع فروشش شده، جایگزین کند. از این لحاظ و به شکلی غافلگیرکننده، روسیه خود را از سیاست خارجی ایالات متحده منتفع میبیند، نهفقط از نظرگاه اقتصادی. واردکنندههای عمده نفت ایرانی؛ چین، ایتالیا، فرانسه، ترکیه و کمتر از آن، کرهجنوبی نیز برای سیاست خارجی روسیه مهم هستند. اگر این کشورها بهجای ایران نفت بیشتری از روسیه بخرند، این بدونشک به توسعه بیشتر روابط آنها با مسکو در گستره وسیعتری از مسائل کمک خواهد کرد. از طرف دیگر، تجارت با روسیه ممکن است به یکی از کارآمدترین ابزارهای ایران برای رفع فشار تحریمها تبدیل شود. ایران میتواند کالاها و احتمالا سرمایهگذاری لازم برای نفتش را از روسیه بگیرد. باید به یاد داشت که مقامات واشنگتن بر اساس این حقیقت موفقیت تحریمها را پیشبینی کردند که دیگر کشورها باید تصمیم بگیرند شریک انتخابیشان که خواهد بود: ایالات متحده یا ایران. به لحاظ نظری، این تصمیم ساده است: فواید احتمالی همکاری با ایران هرچه باشد، نمیتواند جایگزین بازارها، سرمایهگذاریها و خدمات آمریکایی و شراکتها با شرکتهای آمریکایی باشد. بیشتر کشورها حتما هر کاری خواهند کرد تا از تقابل با ایالات متحده اجتناب کنند. حتی اگر از تصمیم دولت ترامپ برای کنارکشیدن از برجام حمایت نکنند و اقدامات یکجانبه واشنگتن را نپسندند، انگیزه کافی ندارند اختلاف با ایالات متحده بر سر ایران را تشدید کنند. سادهترین مثال، فرانسه، آلمان و دیگر کشورهای اروپایی هستند. بعد از شش ماه حرفزدن درباره مکانیسمهای ممکن برای ادامه همکاری اقتصادی با ایران، چیزی پیادهسازی یا حتی ایجاد نشده است.
روسیه در وضعیت کاملا متفاوتی است. همه تحریمهایی که ایالات متحده میتواند بدون صدمه جدی بر اقتصاد جهانی بر روسیه تحمیل کند، همین حالا هم اجرا شدهاند. از آن مهمتر، همکاری اقتصادی دوجانبه بین ایالات متحده و روسیه محدودتر از آن است که روسیه بترسد آن را از دست بدهد. میتوان مدعی شد که ایالات متحده عملا دارد ایران را به سمت روابط اقتصادی نزدیکتر با روسیه هل میدهد. این اتفاق هم دارد در مراحل نهایی جنگ داخلی سوریه رخ میدهد و بحثهایی که درباره آینده این کشور مطرح میشود، نشان میدهد که مسکو و تهران همیشه در مسائل سیاسی همنظر نیستند. با بازگشت تحریمها، ایران انگیزهای جدی برای رسیدن به مصالحه با روسیه دارد. شراکت اقتصادی تقویتشده بین تهران و مسکو محلی برای آزمایش ایدههای مقابله با فشار اقتصادی ایالات متحده خواهد بود. کشورهای دیگر به دقت نظاره خواهند کرد، چون بعضی از آنها ممکن است خود نیز هدف فشارهای آمریکا قرار بگیرند. دولت ترامپ، در تصمیمی منطقی، از سناریوی بدترین تقابل ممکن اجتناب کرد و معافیتهایی از تحریم را برای بزرگترین خریداران نفت ایران تأیید کرد. واشنگتن به زودی ناچار خواهد بود در مورد این معافیتها تصمیمگیری مجدد کند. اگر آنها را تمدید کند، اصل هدف قراردادن ایران زیر فشار اقتصادی از موضوعیت خواهد افتاد. علاوهبرآن، با درنظرگرفتن تمدید معافیتها، ایالات متحده ناچار خواهد بود دوگانگیهای راهبردی تازهای را رفع کند. بزرگترین آنها هم تصمیم درباره استفاده یا عدم استفاده از این معافیت بهعنوان اهرمی در تقابل اقتصادی روبهتشدیدش با چین خواهد بود. اگر زمانی معافیت چین منقضی شود، آیا ایالات متحده خواهد توانست صادرات نفت ایران به چین را به طور کامل متوقف کند یا خیر؟ درهرحال، اگر چین یا دیگر کشورها، به همکاری روسی- ایرانی بپیوندند و به جمهوری اسلامی اجازه دهند که فشار اقتصادی را رفع کند، شاهد اقدامی جدی برای ایجاد سیستمی بینالمللی خواهیم بود، با هدف دفاع جمعی در برابر تحریمهای ایالات متحده. این سیستم ممکن است شکست بخورد، اما به شکلی اجتنابناپذیر، ثبات روابط بینالمللی مدرن را برهم خواهد زد. زمان نشان خواهد داد که آیا روسیه از این فرصت حداکثر استفاده را خواهد کرد یا نه. برای واشنگتن، یک تقابل دیگر با مسکو، حالا درباره تحریمهای ایران، به نظر اجتنابناپذیر نمیرسد؛ اما برای پرهیز از چنین تقابلی، ایالات متحده ناچار است مذاکره کند و با روسیه توافقاتی داشته باشد. با درنظرگرفتن تجربیات چندسال گذشته، سناریویی اینچنین به نظر محتمل نمیرسد. منبع: The National Interest
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.