داخل حیاط قدیمی
گیتی صفرزاده
محلهای که دوران بچگی تا جوانیام را در آن گذراندم، یکی از محلات مرکزی شهر بود؛ جزء منطقهای که در دوران ناصری شکل گرفت و زمان پهلوی اولین پاساژها و رستورانها و ساختمانهای اداری از آن سر درآورد. یکطوری کنار هم قرارگرفتن سنت و مدرنیته بود، عمارتها و باغهای قجری در کنار خانههای بزرگ و خاص تحصیلکردههای ازفرنگبرگشته؛ پاساژ و سالن تئاتر کنار مسجد و سقاخانه. بافت آدمهایش هم همینطور بود؛ مسلمانها در کنار ارامنه و کلیمیها و فقیرها در کنار ثروتمندها. حالا که خوب به آن روزها فکر میکنم میبینم با آنهمه تفاوت چه زندگی خوبی داخل آن محله در جریان بود. ما اینهمه تفاوت را مثل یکی از طبیعیترین مسائل زندگی درک و با آن به خوشی زندگی میکردیم. برایمان نه شازده قجری سر خیابان عجیب بود که همیشه ما را بهخاطر سرککشیدن به باغچه جلوی خانهاش دعوا میکرد، نه لهجه ساندویچفروش محلمان که نصف حرفهایمان را به ارمنی جواب میداد، نه پیرمرد کرولالی که پشت بساط کفاشیاش هرروز موقع ردشدن ما دست روی سینه میگذاشت و لبخند میزد که یعنی سلام. درستترش این است که بگویم ما سلام را به هر زبانی میفهمیدیم.
حالا معلوم است که آن محله دیگر آن محله سابق نیست و همهچیز در آن عوض شده. البته این تغییر ناگهانی نبوده و سیر تدریجی داشته، اما من که در این سالها در مقاطع مختلف به آن محله سر زدهام، هربار از نگاهکردن به خانهها فهمیدم که زیر پوست محله چه تغییری در حال جریان است تا چیزی شد که امروز هست. خرابشدن خیلی از خانهها، فرسودهشدن و خاکگرفتن بناهایی که یک زمانی جزء نشانههای مدرنیته محل و شهر بودند، از تبدیلشدن خانههای بزرگ به آپارتمانهای بیقواره چندواحدی، تبدیلشدن حیاط خانههای قدیمی به انبار مغازههای نبش خیابان، تبدیلشدن قنادی و ساندویچی و بوتیک و کفاشی به فروشگاه، خبر میداد که زندگیهای جاری در آن تغییر نکرده، نابود شده. حالا چندسالی است که در منطقههای بالاتری زندگی میکنم، محلههای بالای شهر نیستند، مرکز شهرند. در این سالها با کنجکاوی به ساختمانهایشان نگاه کردم و با نگرانی به تغییراتشان چشم دوختم. یکی، دوسال است که جریان جدیدی در این محلات میبینم؛ خانههای قدیمی که بازسازی و تبدیل به کافه میشوند. سعی میکنم به شنیدهای که میگفت اغلب این خانهها توسط یکی، دو سرمایهدار خریداری میشوند توجهی نکنم. من بیشتر به آن جوانانی فکر میکنم که با شور و علاقه این خانههای قدیمی را اجاره کردهاند و داخل آن کار میکنند. هروقت فرصت کنم به آنها سر میزنم. داخل حیاطشان کنار حوض مینشینم و تصور میکنم چه آدمهایی قبلا داخل این خانهها زندگی میکردند. بعد به اطرافم نگاه میکنم، به امروز و میبینم که اهل شهر به داخل حیاط آمدهاند. این جریان جدید زندگی را دوست دارم. سلامشان را مال هر گوشه شهر که باشد، میفهمم.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.