گفتوگو براي آب
زهرا سلطاني .کارشناس مديريت مشارکتي آب شرکت مديريت منابع آب ايران
در گزارشي که با عنوان «آيندهپژوهي ايران 1397» در مرداد سال جاري منتشر شد، خشکسالي و بحران تأمين آب براي مصارف آب آشاميدني شهرها و روستاها و نيز مصارف صنعت و کشاورزي به عنوان اصليترين مسئله ايران از ديدگاه خبرگان بخش دولتي، خصوصي و عمومي شناخته شد. همچنين بروز پيامدهاي بحران آبي مانند فرونشست زمين، ازبينرفتن اکوسيستم درياچهها و تالابهاي خشک شده و برداشت بيرويه از منابع آب زيرزميني، سومين مسئله اصلي ايرانيان ارزيابي شد. هرچند احتمالا شرايط کمآبي شديد سال آبي 1396-1397 در تشديد مسائل آب در اذهان عمومي و افزايش توجه نخبگان جامعه به بروز بحرانهايي دراينباره نقش داشته است اما نبايد از نظر دور داشت که روند توسعه مراکز جمعيتي، کشاورزي و صنعتي در کشور در دهههاي گذشته بدون توجه کافي به ظرفيتهاي منابع زيستي مانند آب در مناطق مختلف بوده است و مشکلاتي را درباره تأمين حقابههاي زيستمحيطي و کشاورزي پديد آورده است. از سوي ديگر، تغييرات اقليمي و آبوهوايي نيز بيشازپيش محدوديتهاي تأمين منابع آب براي نيازهاي متکثر جامعه را براي ما آشکار كرده است.
ادراک همين مشکلات زمينه آن را فراهم آورد که در ماه گذشته، وزارت نيرو در يک گام مثبت، نظرسنجي گستردهاي از کارشناسان و خبرگان حوزه آب درباره تعيين تکليف حقابهها و حقابهبران در حوضههاي آبريز کشور انجام دهد. در اين نظرسنجي از متخصصان درخواست شده بود مهمترين سؤالاتي را که براي تعيين تکليف، ساماندهي و حل مسئله حقابهها در کشور بايد پاسخ داده شوند، مشخص کنند و گامهاي مهمي را که براي تعيين تکليف حقابهها بايد مدنظر قرار بگيرد نيز ترسيم كنند. انجام اين نظرسنجي به اين دليل مثبت به نظر ميرسد که راهي را براي گفتوگوي بيشتر و عميقتر بدنه اجرائي کشور با متخصصان و خبرگان حوزه آب باز ميکند. گفتوگوهايي که در صورت تداوم به تعميق شناخت از گستره ابعاد مختلف و پيچيدگيهاي مسائل آب در مواردي نظير تعيين تکليف حقابهها بينجامد. همچنين چنين رويکردي، توسعه استراتژيهاي جديد مديريتي را در چرخه فرايند تصميمگيري و مديريت آب در بدنه اجرائي دولت امکانپذير کند. درعينحال به نظر ميرسد رويکرد گفتوگو براي مواجهه با مسائل تأمين آب در جامعه ما ظرفيت مناسبي براي توجه بيشتر در سطوح مختلف تصميمگيري داشته باشد؛ چراکه به دليل گرهخوردن مسائل آب با معيشت و زندگي روزمره يا محيط زندگي بسياري از هموطنانمان، علاوه بر بخش دولتي، مردم نيز نگراني زيادي درباره مسائل آب کشور ابراز ميکنند و در صورت وجود بستر مناسب، با سهيمدانستن خود در مسائل آب کشور، ميتوانند نقش مؤثرتري در پيشبرد راهکارهاي مواجهه با بحران آب در کشور ايفا کنند. به بيان ديگر براي درک عميقتر از ابعاد متفاوت مسائل حوزه آب و ارائه راهکارهاي مناسب دراينباره ضروري است با اشاعه اين رويکرد گفتوگو به دايرهاي وسيعتر از نخبگان و متخصصان حوزه آب، زمينه بهوجودآمدن نوعي گفتوگوي مؤثر و شکلگيري فهم مشترک از ابعاد مختلف، پيچيده و چندوجهي مسائل حوزه آب و نقش ذينفعان و دستاندرکاران مختلف را براي حل اين مسائل فراهم آوريم. شکلگيري اين گفتوگو با کنشگران متفاوت با نيازهاي متفاوت در حوزه مصارف آب (نظير کشاورزان)، ميتواند به برقراري نوعي کنش ارتباطي مؤثر، بين ذينفعان و دستاندرکاران حوزه آب در کشور بينجامد و در چنين شرايطي با تعاريف نسبتا مشترکي از وضعيت کنوني منابع آب کشور، افراد ميتواند بهصورت آگاهانه به کنشهاي خود در راستاي حل مسائل آب کشور، جهت دهند.هرچند از ضروريات و موارد حائز اهميت چنين رويکردی اين است که تنها چيزي که ميتواند به طور عقلاني هر شرکتکنندهاي را به تلاش مستمر براي حلوفصل توافقي مسائل خود ترغيب كند، اطمينان از به رسميت شناختهشدن نيازها و منافعش است. چنانچه نيازها و منافع افراد به رسميت شناخته شده و شرايط گفتوگو فراهم باشد، شرکتکنندگان ميتوانند بر سر هنجار يا قانون اجتماعي به تفاهم کلي برسند. چنين هنجار يا قانوني از مشروعيت بالايي برخوردار خواهد بود و اجراي قوانين، مصوبات، آييننامهها و دستورالعملهايي که پس از اين گفتوگو ابلاغ بشوند، عملياتيتر خواهد بود. ازاینرو توصيه ميشود هرگونه برنامهريزي و اجراي طرحهايي در زمینه مديريت مصارف آب يا حل مسئله تأمين آب، با رويکردي گفتوگومحور و بر مبناي توسعه مشارکت فعال نمايندگان ذينفعان و دستاندرکاران مختلف، در فرايند برنامهريزي و تصميمگيري مديريت آب شکل گيرد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.