کرباسیان گزینه نهایی مدیرعاملی شرکت ملی نفت شد
مرد غیرنفتی بر کرسی نفتی
شرق: رایزنیها از حدود سه ماه پیش در حال انجام بود. بیژن زنگنه، وزیر نفت ایران، با اینکه تمایل وافری داشت که همراه قدیمیاش، علی کاردر، را همچنان بر پست مدیرعاملی شرکت ملی نفت بنشاند و مجوز بازنشستگی را برای او از دولت بگیرد، نتوانست او را قانع کند. با قطعیشدن رفتن کاردر از شرکت ملی نفت، رایزنیها با گزینههای دیگر نیز آغاز شد. نقطه مشترک گزینهها برای مذاکره یک چیز بود؛ توانمندی در عرصه مالی. بنابراین زنگنه به سراغ افرادی رفت که بتوانند نفتِ درتحریممانده را از گیرودار تحریمها برهانند و همان حرف همیشگی دورزدن تحریم را عملی کنند. سه گزینه اصلی، علی کاردر، مدیرعامل سابق شرکت ملی نفتکش با تحصیلات مالی، علی طیبنیا، وزیر اقتصاد دولت یازدهم و مسعود کرباسیان، وزیر سابق امور اقتصادی و دارایی بودند.
هر سه گزینه مطروحه، رخت بازنشستگی به تن داشتند و الزاما باید عرصه اجرائی را ترک میکردند، اما زنگنه حاضر بود برای ماندن یکی از این سه، پای رایزنی برود و مجوز لازم را هم دریافت کند.
حال اینکه این تصمیم در شرایطی که تحریم موضوعی سیاسی است و هر گزینه اجرائی ولو با دانش مالی هم ممکن است نتواند راهی برای برونرفت از وضعیت پیدا کند، تا چه اندازه میتواند منطقی باشد، پرسشی است که آقای زنگنه باید به آن پاسخ دهد. بااینحال خبرهایی که به گوش میرسد نشان از آن دارد که بههمریختگی اوضاع مالی در شرکت ملی نفت و بخشهای دیگر اقتصادی وابسته به شبکه بینالمللی مالی، مدیران را بر آن داشته تا به فکر دورزدن تحریم، حتی با اعطای پستهای نیابتی بیفتند. با این اوصاف، مقرر است که مسعود کرباسیان، وزیر ردصلاحیتشده از سوی نمایندگان مجلس، اکنون بر کرسی شرکت ملی نفت بنشیند و احتمالا ایدههای مالی خود را بهواسطه ارتباط با شبکه بانکی و گمرکی پیادهسازی کند.
فارغ از درستی یا نادرستی این تصمیم که دیدگاه کارشناسی میطلبد، مسعود کرباسیان با داشتن دانش مالی و مدیریتی توانمندی اداره یک شرکت بزرگ را ممکن است داشته باشد، اما دانش و تخصص یک شرکت تخصصی مانند شرکت ملی نفت را قاعدتا ندارد. به همین سبب کارشناسان تأکید دارند که بدنه کارشناسی فنی باید در کنار او قرار گیرند تا آموزشهای لازم را به او بدهند تا تصمیمگیریهای راهبردی به بیراهه نرود.
کرباسیان در دولت یازدهم، معاون علی طیبنیا، وزیر وقت اقتصاد و رئیس گمرک بود که در دولت دوازدهم بهعنوان وزیر اقتصاد به مجلس دهم معرفی شد و در ۲۹ مرداد ۱۳۹۶ رأیاعتماد نمایندگان مجلس را کسب کرد؛ اما در چهارم شهریور ۱۳۹۷، جلسه استیضاح وی در صحن علنی مجلس برگزار شد که نمایندگان مجلس با ۱۳۷ رأی موافق، ۱۲۱ رأی مخالف و دو رأی ممتنع، طرح استیضاح او را تصویب کردند و بهاینترتیب کرباسیان از سمت خود برکنار شد.
بر اساس گزارش رسانهها، گزینههای دیگری که در این مدت برای نشستن بر کرسی شرکت ملی نفت ایران مطرح شده بودند، برخی نیز در دل نفت حضور داشتند. افرادی مانند سیدصالح هندی، مدیر اکتشاف شرکت ملی نفت ایران، محمد مشکینفام، مدیرعامل شرکت نفت و گاز پارس و محسن پاکنژاد، معاون مدیرعامل شرکت ملی نفت ایران در امور تولید را ایسنا در قالب گمانهزنیها مطرح کرده است. حتی در بین گزینههای غیرنفتی اسم عباس آخوندی، وزیر سابق راهوشهرسازی، هم مطرح شده بود که خیلی زود از این فهرست خارج شد.
ممنوعیت حضور بازنشستگان البته بر کرسیهای دیگر پیشنهادی نفتی هم نشسته بود و هر سه گزینه طرحشده برای پستهای مدیرانعامل شرکتهای ملی نفت، شرکت ملی گاز و شرکت ملی پتروشیمی هر سه، بازنشسته شدهاند، اما تا این لحظه اخبار حکایت از آن دارد که گزینه شرکت ملی نفت است که گوی رقابت را ربوده و به تثبیت رسیده است.
یک مدیر لزوما متخصص نیست
نرسی قربان، کارشناس انرژی، در گفتوگو با «شرق» تمایل چندانی ندارد درباره گزینه خاصی سخن بگوید، اما درمورد ملاکهای انتخاب مدیران میگوید: مدیریت یک مجموعه بزرگ در سراسر جهان به نحوی است که لزوما با تخصص آن مجموعه، همراه نیست. متخصصان همیشه در کنار مدیران حضور دارند و میتوانند مشاورههای لازم را در زمینههای تخصصی به مدیران بدهند.
او با بیان اینکه در مدیریت، نحوه مدیریت و مکانیسم مدیریت مهم است، ادامه میدهد: بنابراین تخصص الزامآور نیست. اگر مدیر خوبی باشید میتوانید بر مجموعههای مختلف صنعتی، مدیریت کنید. مدیران بهخاطر مدیریتشان از یک صنعت به صنعت دیگر میروند.
او البته به نکته مهمی اشاره میکند: مسئله تحریم یک مسئله سیاسی است. شرایط تحریم، آنگونه نیست که فردی که تخصص مالی داشته باشد هم لزوما بتواند فضا را برای دورزدن تحریم، فراهم کند. حتی اگر در شرایط تحریم، مدیر IMF (صندوق بینالمللی پول) را هم برای مدیریت وزارت دارایی که متأثر از تحریم است برگزینند، کار ویژهای نمیتواند انجام دهد.
کرباسیان خود را بهروزرسانی کند
رضا پدیدار، نایبرئیس فدراسیون نفت ایران و رئیس کمیسیون انرژی اتاق تهران نیز با داشتن همین دیدگاه به «شرق» میگوید: در سطوح ارشد نظام اجرائی و عملیاتی در فعالیتهای حوزههای تخصصی به مدیرانی نیاز داریم که هم راهبردها را بدانند و هم نحوه پیادهسازی و هدایت سیستمی فعالیتها بهویژه نفت و انرژی را بدانند.
او ادامه میدهد: این صنعت از دنیای خارج به ایران رسیده و ایران ایجادکننده صنعت نفت نیست و در این صد و اندی سال وابستگی به نظامهای اجرائی و عملیاتی بینالمللی کاملا مستقیم بوده است، بنابراین هرجا از نظامهای اجرائی و عملیاتی بهصورت تخصصی فاصله گرفتیم، از دامنه رقابت دور شدهایم.
پدیدار با انتخاب کنونی مدیریت شرکت ملی نفت موافق است و میگوید: آقای کرباسیان یک حسن دارد و آن، این است که در بسترسازی نظامهای تخصصی و استراتژیک، صاحب ایده است، اما در حوزه انرژی اطلاعاتی ندارد. بنابراین لازم است در حوزه انرژی، هم آموزشهای لازم را در حوزه راهبردهای تخصصی و حرفهای ببیند و هم در این حوزه بهروزرسانی شود تا بتواند در انجام وظایف خود بهعنوان مدیرعامل پاسخگو باشد.
رئیس کمیسیون انرژی اتاق تهران میافزاید: بخش خصوصی در هماندیشی بهدنبال آن است که رویکردی را در پیش بگیرد که بتواند همکاری بیشتری با شرکت ملی نفت داشته باشد. بخش خصوصی براساس درخواست دولت مبنی بر اینکه این بخش، بازوی کمکی و اجرائی دولت باشد و دولت بتواند از توان بخش خصوصی استفاده کند، برای عبور از بحرانها و محدودیتهایی که در بازار نفت وجود دارد، بهدنبال آن هستیم که این محدودیتها را شناسایی کنیم که چه بخشی را خود ایشان باید هدایت کند و چه بخشی را باید کمک بگیرد تا وظایف مدیرعاملی را انجام دهد؛ بنابراین لزوم وجود افراد تخصصی و حرفهای راهبردی در حوزه انرژی باید در کنار مدیرعامل جدید شرکت ملی نفت ایران قرار بگیرد.
پدیدار با بیان اینکه بخش خصوصی از رایزنیهای آقای کرباسیان با وزارت نفت بیاطلاع بود، ادامه میدهد: آقای علی کاردر که مدیرعامل شرکت ملی نفت ایران بود نیز تحصیلات مالی داشت، اما او در سطوح زیرمجموعه مدیرعاملی نفت، خود را بازآفرینی کرد و سپس بر کرسی مدیرعاملی قرار گرفت. استراتژیهای حوزه انرژی کاملا با ویژگیهای سایر حوزههای تخصصی متفاوت است، زیرا ارتباط مستقیمی با حوزههای جهانی دارد و این پیوستگی را بهوضوح میتوان در اوپک دید، بنابراین اگر این اتصال و رایزنی نباشد، هدفها را نمیتوان پیادهسازی کرد. بنابراین فردی که در شرکت NIOC قرار میگیرد، باید خیلی مسائل را بداند و خود را بهروزرسانی کند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.