خانواده، اشتغال و آموزش مهمتر از بازار
دنی رودریک، استاد اقتصاد سیاسی بینالمللی دانشگاه هاروارد و نویسنده کتابهایی مانند «پارادوکس جهانیسازی»، این هفته در مقالهای با عنوان «احیای جامعه» به این مسئله پرداخته است که چرا مسائل اساسی زندگی سعادتمندانه برای انسان مانند «خانواده پایدار»، «شغل خوب»، «آموزشوپرورش مناسب» و «فضاهای عمومی فراوان و امن» بهمثابه عناصر اصلی جوامع موفق را نه سیستم جهانی بازار میتواند چنان که باید فراهم آورد و نه نظم جهانی مبتنیبر «دولت-ملت». بخشهایی از این مقاله را که در کمبریج نوشته است، میخوانیم.
اقتصاد به ما یاد میدهد که معیار رفاه فردی، میزان و تنوع کالاهایی است که میتواند مصرف کند. فرصتهای مصرف نیز با تأمین مورد نیاز شرکتها استفاده از فناوریهای جدید، تقسیمکار، بهرهوری و تحرک به حداکثر میرسد. مصرف هدف است و تولید وسیله رسیدن به آن. واحد و هدف تجزیه و تحلیل نیز بازارها هستند، نه جوامع.
هیچکس نمیتواند انکار کند که این دیدگاه مصرفمحور و بازارمحور اقتصاد، سبب تولید میوه در مقیاس انبوه شده و گستره شگفتانگیزی از کالاهای مصرفی موجود در فروشگاههای غولآسا در شهرهای بزرگ دنیا فراهم آورده است که برای یک نسل پیش، غیرقابل تصور بود. اما واضح است که در این میان اشتباهی رخ داده است. تقسیمات اقتصادی و اجتماعی درون جوامع ما سبب واکنشهای تند مخالف در بسیاری از کشورها شده است؛ از ایالات متحده، ایتالیا و آلمان در دنیای توسعهیافته تا کشورهای در حال توسعه مانند فیلیپین و برزیل. این آشفتگی سیاسی نشان میدهد که اولویتهای اقتصاددانان ممکن است کاملا درست نباشد.
اقتصاددانانی مانند راگهورام راجان و اورن کاس اخیرا به بازنگری در دیدگاههایشان پرداختهاند و میگویند ما باید سلامتی جوامع محلی خود را در کانون توجه و در اولویت قرار دهیم. خانوادههای پایدار، مشاغل خوب، مدارس کارآ، فضاهای عمومی فراوان و امن و افتخار به فرهنگ و تاریخ محلی، اینها عناصر اصلی جوامع موفقاند؛ نه بازارهای جهانی و نه دولت-ملت میتوانند آنها را به اندازه کافی فراهم کنند و گاهی اوقات بازارها و دولتها آنها را تضعیف میکنند.
این دو اقتصاددان از دو مکتب متفاوتاند؛ راجان اقتصاددان دانشگاه شیکاگو و مدیر پیشین بانک مرکزی هند است. کاس در مؤسسه تحقیقات سیاستگذاری منهتن مشغول است و مدیر سیاستگذاری داخلی کمپین انتخابات ریاستجمهوری میت رامنی جمهوریخواه بود. دیگر حتی اقتصاددان مکتب شیکاگو یا جمهوریخواه معتدل هم به جهانیسازی بازار با تردید نگاه میکنند و هر دو نگران تأثیر آن بر جوامع هستند.
وقتی کارخانهای محلی تعطیل میشود، چون شرکتی تصمیم گرفته است که به یک تأمینکننده قطعات خارجی برونسپاری کند، آنچه از دست میرود بیشتر از صدها (یا هزاران) شغل است که به خارج از کشور میروند. تأثیر آن از طریق کاهش هزینهکرد در کالاها و خدمات محلی چندین برابر میشود و به این معنی، کارگران و کارفرمایان در کل اقتصاد محلی ضربه را احساس میکنند. درآمد مالیاتی دولت محلی نیز کاهش مییابد، بنابراین کمتر برای آموزش و سایر امکانات عمومی هزینه میشود. نابهنجاریها، فروپاشی خانواده، اعتیاد به مواد مخدر و دیگر معضلات اجتماعی اغلب پیامد این مسئله است. پاسخ معمول اقتصاددانان این است که خواستار «انعطافپذیری بیشتر در بازار کار» میشوند. خیلی راحت حکم میدهند که کارگران باید مناطق رکودزده را ترک کنند و جای دیگری دنبال کار بگردنند. اما به گفته کاس، تحرک جغرافیایی باید با «فرصت برای اقامت» همراه شود. حتی در زمانی که مهاجرت بهمیزان زیاد صورت میگیرد، اکثر افراد جمعیت محلی مجبورند در جای خود بمانند و به کارهای خوب و جوامع پایدار نیاز دارند.
اقتصاددانان ممکن است به جای آن پیشنهاد جبران زیان ناشی از تغییرات اقتصادی را از طریق تأمین اجتماعی بدهند. صرفنظر از امکانپذیربودن چنین اقدامی، مشکل است بتوان چنین چیزی را راهحل نامید. بیکاری، فرد و جامعه را به خطر میاندازد حتی اگر سطح مصرف از طریق کمکهای نقدی حفظ شود.
در نهایت، جوامع محلی تنها با ایجاد و گسترش شغلهای با درآمد خوب است که میتوانند زنده بمانند. پیشنهاد کاس در این زمینه افزایش اشتغال از طریق یارانههای دستمزدی است. راجان بر نقش رهبران محلی تأکید میکند که میتوانند داراییهای جامعه را به کار بیندازند، حس مشارکت را در ساکنان محلی ایجاد و تازه کنند. همه این کارها در بستر سیاستهای حمایتی بیشتر و جهانیسازی مدیریتشده امکانپذیر است.
اینکه ما چگونه تعادل میان نیروهای بازار یا جهانیشدن را با نیازهای جوامع برقرار کنیم، نه فقط ثروت اقتصادی ما، بلکه محیط اجتماعی و سیاسی ما را نیز شکل میدهد. همانطورکه کاس و راجان نشان دادهاند، این مشکلی است که اقتصاددانان، دیگر نمیتوانند و نباید نادیده بگیرند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.