تقویت مهارتهای فکری کودک با استفاده از رسانهها و گفتوگو
مانیا عالهپور.دکترای علوم ارتباطات و محقق حوزه کودک و رسانه
پدرومادرها همواره نگرانیهایی درباره تأثیر رسانههایی مثل فیلم و انیمیشن بر کودک خود دارند و از آنجایی که اغلب پژوهشهای علمی اولیه بر تأثیر منفی رسانه بر کودک تأکید کردهاند، این ادبیات با واسطهگری روانشناسان و محققان، به گفتمان غالب درباره نقش رسانه بر کودک تبدیل شده است. اما پژوهشهای اخیر درباره رابطه بین کودک و رسانه، نتایجی متفاوتتر و متعادلتر را در این زمینه نشان میدهند. براساس این پژوهشها، آنچه در این میان مهمتر است، ویژگیهای تاریخی، فرهنگی و همچنین طرحوارههای ذهنی کودک است که بر دریافت او از رسانه تأثیر میگذارد و تأثیر رسانه بر کودک را منوط به دریافت کودک میکند. با توجه به این پژوهشها، تأثیر رسانه بر کودک قطعی مشخص نیست و آنچه میتوانیم بهجرئت بگوییم این است که انیمیشنها و فیلمها اگر با شناختهای قبلی کودک در تضاد باشند، هرگز از سوی کودک مطابق با معنای مدنظر سازندگان درک نمیشود و کودک آنها را بهگونهای تفسیر میکند تا با شناختهای پیشین او در یک راستا قرار گیرند. این بدین معناست که فیلم و انیمیشن نمیتوانند شناختهای پیشین کودک را بهتنهایی تحت تأثیر قرار دهند و باعث رشد (یا حتی تأثیر منفی) در کودک شوند؛ مگر اینکه از قبل آن معانی و باورهای مرتبط در ذهن کودک شکل گرفته باشند. اما چگونه میتوان از رسانهها برای تقویت مهارتهای فکری کودک استفاده کرد؟ با توجه به نقش واسطه در یادگیری و رشد کودک، اطرافیان او مانند والدین و مربیاش، بهمثابه واسطههایی برای شناخت جهان قدرت بیشتری برای تأثیر بر کودک، نسبت به رسانه دارند. آنها با میانجیگری فعال میتوانند از رسانهها برای تقویت مهارتهای فکری و هیجانی کودک استفاده کنند؛ میانجیگری فعالی که در نتیجه گفتوگو با کودک اتفاق میافتد. با توجه به اهمیت گفتوگو در رشد فکری کودک، باید گفتوگو و بحث با کودک را به آیینی بعد از تماشای فیلم تبدیل کنیم. یا اگر نتوانستیم، حداقل برخی زمانها بعد از تماشای فیلم، این آیین را اجرا کنیم؛ گفتوگو درباره داستان فیلم، قضاوت درباره شخصیتهای داستان، کشف پیشفرضهای فیلم، کشف کلیشههای موجود در داستان فیلم، چرایی اتفاقات و چگونگی آنها و... . این گفتوگو به معنای برگزاری کلاس درس برای کودک نیست؛ در واقع شما باید خودتان را با کودک در یک رده قرار دهید و بعد مثل دو فیلسوف بحث کنید. نباید به فکر مغلوبکردن کودک باشید؛ بیشتر تلاش کنید پرسش کنید تا اینکه تفاسیر خود را بگویید. نتیجهای که به آن میرسید هم چندان مهم نیست؛ مهم این عمل گفتوگو است که مهارتهای تفکر و استدلال هر دوی شما را تقویت میکند. در این صورت است که فیلمدیدن باعث رشد شناختی و مهارتهای تفکر در کودک و حتی خود شما خواهد شد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.