دفتر اطلاعرسانی ریاستجمهوری عراق اعلام کرد
رئیسجمهور جدید عراق فردا به تهران میآید
سيامک کاکايي- پژوهشگر مسائل ترکيه و عراق
سفر منطقهاي برهم صالح، رئيسجمهوري جديد عراق، به ايران و پيش از آن به کشورهاي منطقه، بيانگر تلاشي است که عراق در دوره جديد براي گسترش روابط با کشورهاي همسايه مورد توجه و در اولويت کار خود قرار داده است. اين اولين سفر برهم صالح به ايران در دوران تصدي رياستجمهوري است. بنابراين يک وجه اين سفرهاي دورهاي، ترسيم چگونگي يا تأکيد بر گسترش روابط است. بايد توجه داشت که عراق بعد از گذشت 15 سال از سرنگوني رژيم صدام دوره جديدي را آغاز کرده و دولت اين کشور در منظرگاه نويني قرار دارد، به دليل اينکه دوران ناامنيها، داعش و ترور را سپري کرده و اکنون با توجه به فضاي کلي سياسي و اقتصادي، اين کشور در دورهاي از بازيابي سياست خارجي و جايگاه و منزلت خود در منطقه گام برميدارد. در اين شرايط به نظر ميرسد که دو مسئله توجه به خواست دروني و بازسازي اين کشور از جنبههاي اقتصادي و همينطور بازيابي و بازتعريف روابط خارجي در عراق در منطقه و جهان بهعنوان اولويتهاي حکومت جديد در عراق است. در اين چارچوب آقاي برهم صالح که تيپ فکري تکنوکرات دارد تلاش دارد که موتور محرکهاي براي بهحرکتدرآوردن اين نوع نگرش در روابط خارجي عراق باشد. روابط ايران و عراق از ديرباز و البته بعد از سرنگوني رژيم صدام رابطه رو به رشد و پايداري بوده است. حمايتهايي که ايران از روند سياسي عراق و تثبيت امنيت در اين کشور داشته قابلتوجه و کاملا محسوس است. بهعلاوه اينکه در عرصه اقتصادي عراق و منطقه کردستان عراق براي ايران جايگاهي براي ارتباطات و مناسبتهاي تجاري و همينطور حضور شرکتهاي ايراني بوده و در آينده هم به همين شکل خواهد بود.
چشمانداز رابطه ايران و عراق در شرايط تحريم اقتضاي همسايگي بهگونهاي است که مبتنيبر استقرار و تقويت روابط است. دولت جديد در عراق بر اين موضوعات واقف است و اگرچه اين آغاز به کار دولت جديد در شرايط تحريم آمريکا عليه ايران همزمان است، اما بخشي از روابط ايران و عراق بايد در چارچوب همان اقتضائات همسايگي و پيوندهايي که وجود دارد مورد بررسي قرار گيرد، بنابراين آمريکا فشارهايي را متوجه عراق براي تحتالشعاع قراردادن روابط با ايران خواهد کرد، اما به نظر نميرسد روابط ايران و عراق به طور جدي تحتتأثير اين موضوعات قرار گيرد. چنانچه رابطه ايران با ترکيه و ديگر کشورهاي منطقه هم تا حدودي از همين ملاحظات است. بخشي از سفر رئيسجمهوري جديد عراق هم تابع رفتارهاي ديپلماتيکي است که همواره رئيسجمهورها در آغاز کار انجام ميدهند، اما نوع روابط عراق با ايران با ديگر کشورهاي منطقه متفاوت است، به دليل اينکه پيوندهاي ريشهاي؛ چه از نظر فرهنگي و مذهبي بين دو کشور وجود دارد. از سوي ديگر مزيتهاي نسبي روابط اقتصادي عراق با ايران بهاضافه اراده سياسي که در ساليان متمادي مبتنيبر گسترش روابط بوده، همگي نشان از همکاري و رابطهاي پايدار بين ايران و عراق است. به نظر ميرسد چشمانداز روابط را ميتوان تابعي از اين مسائل ديد. اگرچه مسئله شرايط جديد اقتصادي که ايران در آن قرار دارد، ممکن است تا حدودي رابطه ايران با عراق را تحتتأثير قرار دهد، اما به طور جدي تأثيرپذير نخواهد بود. آنچه براي دولت جديد عراق مهم است چگونگي شکل و سازماندادن به روابط منطقهاي است. انتظار از عراق در داخل اين کشور از سوي افکار عمومي، گروهها و جريانهاي سياسي اين است که از پوسته خود خارج شده و تعريفي از جايگاه منطقهاي خود به دست بياورد. به نظر ميرسد در آينده شاهد يک بازتعريف از روابط عراق با همسايگان خواهيم بود. در کنار اين مسئله ميتوان دورهاي را ترسيم کرد که در آن عراق تلاش خواهد کرد پيوندهاي استراتژيکتري را با همسايگان برقرار و به موضوعات مختلف ورود پيدا کند. عراق جديد نياز به مناسبات جديد منطقهاي دارد و در اين ميان کشورهاي اصلي منطقه مثل ايران و ترکيه برايش مهم است و همواره در روابط و نگرش ديپلماسي عراق مورد توجه بوده و در آينده هم موردنظر خواهد بود. بهطورکلي براي عراق اين مهم و تعيينکننده است که در فضاي جديد به ترسيم روابط منطقهاي خود بپردازد. آينده روابط اقتصادي 2 همسايه کشورهاي همسايه تا حدودي از اقتضائات همسايگي تبعيت ميکنند. ما بايد ببينيم عراق تا چه اندازه ميتواند روي روابط تجاري ايران تأثيرگذار باشد و تا چه اندازه روي اين موضوع تأمل و تأکيد وجود دارد. نوع رابطهاي که ايران با ترکيه دارد با عراق متفاوت است، اما نبايد فراموش کرد که عراق و منطقه کردستان اين کشور از شرکاي خوب ايران محسوب ميشوند.
درواقع هرگونه تحت فشار قراردادن عراق به اينکه رابطه خود را با ايران تنزل جدي بدهد منجر به خسارتهايي در خود عراق خواهد شد، بنابراين تصور ميکنم در عرصه روابط سياسي موضوعات ديگري مطرح است، اما در عرصه روابط اقتصادي حتي اگر فشارهاي آمريکا جدي باشد، سطحي از رابطه ايران و عراق استمرار خواهد داشت. در ماههاي گذشته هم گفتوگوهايي بين ايران و عراق انجام گرفت که مبادلات تجاري و اقتصادي دو کشور منحصر به دلار نشود و از ارزهاي ملي دو کشور استفاده شود.همچنين آمدوشدهاي گروههاي اقتصادي و حضور شرکتهاي ايراني در عراق همه به يکديگر پيوند دارد و گسستن آن دشوار است. پس تنها، فشار بر نوع روابط تأثيرگذار نيست و نگاه چندوجهي در اين مورد حاکم است.
سفري براي تعميق روابط سفر برهم صالح، سفري کاري و اقتصادي نيست. در اينجا تأکيد بر روابط مطرح است، نه تدوين يک نظامنامه جديد در ارتباط با همکاريها، بنابراين به اين نکته بايد توجه داشت که بخشي از نقش رئيسجمهوري در عراق، تشريفاتي است و آنچه در ارتباط با مسائل اقتصادي و همکاري است در لايه بعدي و موضوعي بين دو دولت مطرح خواهد بود، اما رئيسجمهوري هم نقش مهمي در تعميق اراده سياسي مبتنيبر گسترش روابط دارد و به همين دليل سفر آقاي صالح به ايران سفر مهمي ارزيابي ميشود، بنابراين اين سفر وجه سياسي و ديپلماتيک دارد. شايد اگر زماني گروهي اقتصادي آقاي صالح را همراهي ميکرد و دستور کاري براي گسترش روابط يا بستري براي قرارداد وجود داشت، ميشد انتظار دستاوردهاي اقتصادي هم از آن داشت، اما اين ديدار مبتنيبر تمايلات دو کشور و بهخصوص عراق براي ادامه روابط با ايران است.
رئیسجمهور جدید عراق به ایران میآید رئیسجمهور عراق امروز به تهران میآید و با همتای ایرانی خود دیدار میکند. «ایسنا» نوشته که دفتر اطلاعرسانی ریاستجمهوری عراق اعلام کرد که برهم صالح، رئیسجمهور جدید عراق، در یک سفر منطقهای رسمی عازم تهران خواهد شد. این سفر منطقهای عربستان را نیز شامل میشود. طبق اطلاعیه دفتر ریاستجمهوری عراق، قرار است برهم صالح با حسن روحانی، همتای ایرانی خود و دیگر مسئولان ایرانی دیدار و در رابطه با آخرین تحولات منطقه و راههای تقویت همکاریهای دوجانبه میان ایران و عراق بحث و گفتوگو کند. بر اساس این گزارش، رئیسجمهور عراق به همراه هيئتي متشکل از وزیران و مشاوران به تهران میآید. برهم صالح پیش از ایران به کویت و امارات رفت و با مقامات دو کشور دیدار و گفتوگو کرد. او در هفته گذشته راهی اردن نیز شده و با پادشاه این کشور دیدار کرده بود. «لقمان الفیلی»، سخنگوی ریاستجمهوری عراق اعلام کرد: «رئیسجمهور عراق در برنامه جدید خود برای ایجاد سیاستهای باز با کشورهای همجوار قصد دارد به تمام کشورهای همسایه سفر کند».
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.