دختران تهمینه
مصطفی هزاره . کابل
فینال مسابقات فوتبال لیگ برتر افغانستان! استادیوم شهر کابل، میزبان قابلتوجهی از تماشاچیان و زنان است. همه ورزشگاه، جنگ و خون را برای ساعتی فراموش کردهاند و با هیجان بسیار تیم «طوفان هریرود» هرات و «شاهین آسمایی» کابل را تشویق میکنند. زنان ترانه میخوانند و شادی میکنند؛ زنانی که در یکی از 10 کشور خطرناک برای زنان زندگی میکنند؛ زنانی که در سالهای نهچندان دور در همین استادیوم به جرم آزادیخواهی و خواستن زندگی ساده یا سنگسار و تیرباران میشدند یا به تماشایش مینشستند؛ زنانی که روزگاری در همین استادیوم با چادر تمامقد (برقع)، جهان را از قاب چارچوبی شبیه میلههای زندان نگاه میکردند. جالب اینجاست که حتی در آن روزگار هم طالبان ممانعتی برای ورود زنان به استادیوم نداشتند، اما این حضور با حضور سالهای طالبان تفاوت بسیاری دارد. این حضور ریشه در تاریخ قصههای این سرزمین دارد؛ حضوری از جنس ایستادگی! زنانی که در طول چند دهه جنگ داخلی مجبور به عقبنشینی شده بودند، حالا به میدان آمدهاند.
روایتهای مختلفی از زنان در تاریخ این سرزمین وجود دارد که نمیگذارد نقش آنها در جامعه کمرنگ باشد. روایتهایی مثل رکسانا یا همان رخشانه، دختری از بلخ که توانست به هر شیوهای افسار اسکندر مقدونی را به دست بگیرد. روایتهایی مثل تهمینه، دختر کابلی که نامش همسنگ رستم زابلی است. یا رابعه بلخی، بزرگترین شاعر زن کلاسیک، یا روایت مشهور «چهل دختران» که تا آخرین رمق جنگیدند و هنگامی که به لب پرتگاه رسیدند، به جای تندادن به بردگی، به دامن کوه پریدند و افسانه شدند. یا گوهرشادبیگم، بازوی قدرتمند تیموریان که بخش زیادی از هنر و ادب آن دوره، مدیون اوست، یا سلطان رضیه و دیگر بزرگان. یا در همین روزگار، کسانی مثل قوماندان کفتر، زنی که رهبری منطقهای را برعهده داشت و خود سلاح بر شانه گرفت و در مقابل طالبان ایستاد، زنانی که با القابی مثل بیگم و آغی که همسنگ بیگ و خان و غیره است، شناخته میشوند. همه این مثالها دلایلی برای حضور زنان در دل تاریخ این سرزمین است. ترانههای محلی این سرزمین هم پر است از شعرهایی که زنان با دلی آزاد و سری بلند سرودند که حتی عاشقانهتر و بیپرواتر از ترانههای مردانه این سرزمین است. یکی از دلایلی که زنان را در این نیمقرن به انزوا کشاند، دیدگاههای صادرشده از برخی کشورهای تندروی اسلامی دیگر است؛ نگاههایی که هم بر آتش جنگ افزود و هم بر آتش نفرت نسبت به زنان؛ نگاههایی که به نسبت تفاسیر و تاریخ جوامع «ضدزن» سرزمینهای دیگر، به خود ساختاری دینی گرفت و برای زنان زندان شد. عقایدی که نه ریشهای در این سرزمین دارد و نه تاریخ و نه همخوانی با رسومات این سرزمین. حتی در تصاویر قدیمی و در متون و مضامین ادبی گذشتگان این سرزمین سخنی از پوشش عجیب طالبانی نبوده است. پوششی آبیرنگ که تنها از دریچهای بسته مثل میله زنان میتوان نفس کشید و دنیا را دید. متأسفانه در کشاکش جنگهای نیمقرن این سرزمین، این عقاید در قالب ساختار اسلامی وارد این سرزمین شد و جهنمی ساخت که همه را سوزاند. حالا و پس از این سالهای سخت، زنان دوباره به میدان آمدهاند. پرشورتر از گذشته، و برای حق خود میجنگند. در بازار سیاست و فرهنگ و اقتصاد میایستند و از حقوقشان دفاع میکنند و برای دیگر زنانی که مظلوم واقع شدهاند، دادخواهی میکنند. آنها توانستهاند در عمر ۱۷ ساله عصر تازه دموکراسی افغانستان و در دولت فعلی حداقل، چهار وزیر، 15 معاون وزیر، چهار سخنگوی وزارت، سه معاون والی، دو شهردار و تعدادی قاضی را وارد ساختار دولت کنند. هرچند شاید این آمار نتواند به نسبت سرعت آن، در ساختار فعلی روزگار زنان در ولایات و شهرها تغییر بالقوهای به وجود آورد، شاید این آمار در شرایط فعلی در قبال وضعیت زنانی که در سایه خشونت پنهان جامعه در قبال زنان یا کشته میشوند یا زندگی به کامشان تلخ میشود، تأثیر سریعی نداشته باشد، اما بدون شک این روال با سرعت و شتابی که به نسبت این سالها حرکت میکند، در آیندهای نهچندان دور، زنان این سرزمین را به جایگاه پرشکوه گذشته بازمیگرداند. این حضور مشت محکمی بر روزگار تیره موقت نهچندان دور این سرزمین است؛ زنانی که وجودشان در این روزگار یعنی مبارزه با ویرانی. زنانی که هر لحظه شادبودنشان یعنی قرار نیست به گذشته تلخ و تاریک بازگردند. از من اگر بپرسید که چه تیمی برنده فینال مسابقات لیگ برتر افغانستان شد، من میگویم زنانی که به استادیوم آمده بودند! آنها برنده این مسابقه بودند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.