تیمهای واکنش سریع تخصصی
علیرضا سعیدی. مدرس و نظریهپرداز مدیریت بحران
سالهاست که مدیریت بحران کشور در حالی بر اساس اصول تعریفشده خود، در سطوح مختلف؛ از امدادگران تا فرماندهان و مدیران به شرح سیستمهایی برای مقابله با حوادث منجر به بحران میپردازد که نقش و جایگاه نیروهای متخصص، مهارتها و دانش موردنیازشان برای بهثمررسیدن این عملیات در برنامههای طرحریزیشده آنها مغفول مانده است. در اغلب زلزلهها شاهد آن هستیم که تیمهای عملیاتی اعزامی به منطقه بدون امکانات و تجهیزات کافی، درحالیکه حتی فاقد لوازم انفرادی و گروهی خودشان هستند به منطقه وارد شده و در روزهای بعد از ورود به منطقه، لاجرم خود سربار سیستم مدیریت بحران شده و مجبور به استفاده از کمکهای ارسالی برای آسیبدیدگان (از چادر گرفته تا پتو و غذا) میشوند. از سوی دیگر اغلب این تیمها که اکثرا بهعنوان تیمهای تعمیراتی از سوی سازمانها، شرکتها و ارگانهای مختلف برای تعمیر آسیبهای وارده به زیرساختهای حیاتی وارد منطقه میشوند، دارای انسجام کافی و برنامه عملیاتی برای انجام مسئولیتهای خود نبوده و شاهد آن هستیم که در صحنه بحران، با تداخل در شرح وظایف و حدود اختیارات خود با دیگر تیمها، از حداقل توان خود هم نمیتوانند بهره لازم را ببرند. با آنکه زلزله سرپل ذهاب کلکسیونی از تکرار اشتباهات و نواقص مدیریت ما در سطح حوادث ملی بود، اما در چند موضوع نقطه عطفی برای تیمهای عملیاتی و مدیریتی نیز بود. از جمله این تیمها که زلزله سرپل ذهاب موجب تغییروتحول مشهودی در آنها شد، تیمهای اعزامی از سوی سازمان آب و فاضلاب کشور بود. با آنکه تیمهای اعزامی آبفای کشور به تعداد کافی از استانها و شهرهای مختلف مانند تهران، مشهد، همدان، اصفهان، مرکزی و... در کوتاهترین زمان خود را به صحنه حادثه رسانده و در این زلزله در میان تمامی تیمهای عملیاتی موجود در منطقه عملکرد بهمراتب بهتری داشتند، اما ارزیابی دقیق مستندات عملکردها و مصاحبههای انجامشده با مدیران (توسط تیم ارزیابی اعزامی مدیریت بحران آبفای کشور به منطقه عملیاتی) موجب شناسایی چند نکته مهم و مؤثر بر کاهش عملکرد فردی و گروهی و نیز خدمات ارائهشده توسط آنها شد. بررسی تخصصی ارزیابیهای انجامشده موجب شد تا فصل جدیدی در بحث ماهیتی و عملیاتی تیمهای تعمیراتی اعزامی به مناطق حادثهدیده باز شود که ماحصل این اتفاق، تعریف جدیدی از تیمهای تعمیراتی در قالبی نوین با عنوان تیمهای واکنش سریع تخصصی آبوفاضلاب کشور بود؛ تیمی که بر اساس شرح وظایف قانونی مندرج در قانون مدیریت بحران کشور و چارچوبهای ابلاغی وزارت نیرو، میبایست دارای توانمندیهای علمی و مهارتی خاصی بوده و لوازم و تجهیزات تخصصی برای رسیدن به بالاترین کارایی و بهرهوری برای آن بازتعریف شود. بر این اساس لازم بود که این نتایج در عمل هم مورد ارزیابی قرار بگیرد، بنابراین در میان شرکتهای آب و فاضلاب کشور، بر اساس توانمندی موجود و سابقه عملیاتی و زیرساختهای آن، شرکت آب و فاضلاب مشهد برای ایجاد نخستین تیم واکنش سریع تخصصی برگزیده شد. برای ایجاد نخستین تیم واکنش سریع تخصصی آب و فاضلاب، تعداد 120 نفر از بهترین نیروهای شرکت بر اساس مهارتهای مورد نیازی که بر اساس نیازسنجیهای انجامشده توسط تیم ارزیاب در زلزله سرپل ذهاب استخراج شده بود از سوی دفتر مدیریت بحران آبفای مشهد انتخاب و معرفی شدند که در طول مراحل آموزشی بر اساس آیتمهای تعریفشده مورد آزمون و تستهای روانشناسی قرار گرفته و در نهایت تنها 33 نفر از آنها توانستند به مرحله پایانی وارد شوند. این تیم 33نفره، در گام نخست و در سه ماه، 120 ساعت آموزش تئوری را توسط تیم آموزشی پژوهشگران موج پیشرو پشتسر گذاشته و سپس در گام دوم، در دو مرحله آموزش میدانی زندگی در شرایط سخت، آنچه را بهصورت تئوری آموزش دیده بودند، اینبار در قالب مانورهای طرحریزیشده در سه شبانهروز اجرا کردند. با توجه به اینکه اغلب اعضای این تیم هرکدام در یک شاخه منحصربهفرد تخصص تعمیراتی داشتند، لازم بود برای ارتقای توانمندی این تیم، تمامی نیروها حداقل در حد یک کمکتعمیرکار به دانش و مهارتهای لازم در زمینه تخصصهای دیگر همتیمیهای خود مسلط باشند تا در زمان نیاز کارایی تیم به حداکثر خود ارتقا پیدا کند. به همین منظور در تکمیل دورههای آموزشی عمومی، طبق یک برنامه ششماهه، دورههایی با سرفصلهای تخصصی با موضوعات تعمیرات شبکه زیر نظر مدیران و مدرسان شرکت آب و فاضلاب مشهد بهصورت تئوری و عملی در نظر گرفته شد تا پس از پایانیافتن این دورههای تخصصی، آماده حضور در مناطق زلزلهزده شوند. طی سالها و در اغلب حوادث بزرگ، تیمهای تعمیراتی شرکتهای آب و فاضلاب کشور، با قدرت و توانمندی زیادی در صحنه حوادث بزرگ و بحرانهای پس از آن حضور پررنگ داشتهاند، اما آنچه اینک این تیمهای واکنش سریع تخصصی را از سایر تیمهای خدماتی و تعمیراتی که تاکنون در زمان وقوع حادثه، وارد منطقه حادثهدیده میشدند، متمایز میکند، در حقیقت در بازتعریفی است که در بحث ارتقای دانش و مهارتهای مورد نیاز نیروهای این تیمها و نیز تجهیزشدن آنها به لوازم و تجهیزات مناسبتر است که این امر آنها را برای ارائه خدمات بهتر و مؤثرتر توانمندتر میکند. در این بازتعریف، دفتر مدیریت بحران شرکت آبوفاضلاب کشور تصمیم گرفت این تیمها علاوهبر دارابودن حداکثر دانش، مهارت، ابزار و تجهیزات مورد نیاز برای ارائه خدمات تخصصی خود، در زمان ورود به منطقه حتی اگر با شرایط فوقالعاده حادی روبهرو شوند، بتوانند مانند یک نیروی توانمند در سایر عرصهها علاوهبر رفع نیازهای خود به ارائه خدمات به مردم آسیبدیده در منطقه نیز بپردازند. با توجه به توضیحات فوق، تصمیم گرفته شد این تیمها علاوهبر مهارتهای تخصصیای که بنا بر شغل خودشان در بحث بازگرداندن شبکه آبوفاضلاب آسیبدیده از زلزله به خدماترسانی مجدد باید داشته باشند، مهارتهایی از جمله آواربرداری در سطح آماتور، اسکان اضطراری، کمکهای اولیه، اطفای حریق با کپسول، مهارتهای زندگی در شرایط سخت (برف، باران، جنگل و کویر) را نیز آموزش ببینند. با چنین برنامه آموزشیای، این تیمها فرامیگیرند که در سختترین شرایط آبوهوایی، علاوهبر حفظ جان خود، در زمینه تخصصی خود با حداکثر توان به ارائه خدمات بپردازند و در صورت نیاز خدمات اولیهای در زمینههای شرح دادهشده را نیز به عموم مردم با توجه به لوازم و تجهیزاتی که همراه خود به منطقه میآورند، ارائه دهند و به ساماندهی نیروهای مردمی در قالب تیمهای عملیاتی برای آواربرداری سطحی، ساخت چادر با حداقل امکانات موجود در منطقه و نصب و راهاندازی چادرهای هلالاحمر بپردازند. به لطف پروردگار، همزمان با آغاز برنامهریزی برای ایجاد تیمهای واکنش سریع تخصصی در آبفای کشور، نیروگاه شهید رجایی قزوین نیز مانند شرکت آبفای مشهد، با ایجاد یک تیم 24نفره واکنش سریع تخصصی با شاکله و بنیان نیروهای آموزشدیده در حوزه امدادونجات و همراهی نیروهای متخصص حوزههای فنی، برای مقابله با آسیبهای ناشی از حوادث طبیعی مانند زلزله و سیل، تحت آموزش توسط تیم آموزشی موج پیشرو قرار گرفتهاند. این نیروها که برای مواجهه با بحرانهای طبیعی و اثرات مخرب آن در صنعت نیروگاهی کشور، توانمند شدهاند، به نحوی سازماندهی شدهاند تا در مواقع لزوم یاریرسان نیروگاه و صنایع مشابه در حوزه برق و انرژی باشند. امید که با لطف پروردگار، با ایجاد چنین تیمهای واکنش سریع تخصصیای در تمامی عرصههای خدماتی، بهویژه سازمانها و شرکتهایی که در زمینه زیرساختها در حال ارائه خدمت هستند، در سراسر کشور در زمان وقوع حوادث بزرگ بتوانیم با کارایی و کیفیتی که لیاقت مردم عزیزمان است، به ارائه خدمات به این عزیزان مفتخر باشیم.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.