|

مدرسه‌ای که ماند و آسيبي نديد

مسعود مجرب. مديرعامل شرکت مهندسین مشاور بنیان زمین پایدار

در روزهـای اولیـه پـس از رخـداد زلــزلــه ازگله-سرپل‌ذهاب برای بررسی‌های اولیه و مستند‌کردن جنبه‌های زلزله‌شناسی-مهندسی وارد منطقه شدیم. تا چشم کار می‌کرد خرابی بود و بیل‌های مکانیکی‌اي که در هر روستا مشغول آواربرداری بودند. متأسفانه زلزله با بی‌رحمی تمام به سازه‌های قدیمی و جدید آسیب رسانده بود. در این یک سال پس از زلزله به‌قدر کافی درباره خرابی و رعایت‌نکردن ضوابط ساخت‌وساز و تعیین محل اشتباه در انبوه‌سازی صحبت شد؛ اما سازه‌هایی هم بودند که در بین خرابی‌ها مانند نگین می‌درخشیدند. یکی از ساختمان‌هایی که خوشبختانه هیچ آسیبی در زلزله ندیده بود، دبستان لقمان در روستای کوئیک مجید بود که هیچ‌گاه درباره چرایی تخریب‌نشدنش صحبتی نشد. ضمن اینکه هیچ‌گاه سازنده و ناظران آن تشویق نشدند. جای تعجب بود که در روستایی که تقریبا همه سازه‌ها آسیب جدی دیده یا تخریب کامل شده بودند، هیچ آجری از سازه مدرسه سه‌کلاسه کوئیک مجید جابه‌جا نشده و هیچ آسیب سازه‌ای و غیرسازه‌ای ندیده بود. درود بر شرافت مهندسان ناظر و پیمانکار مدرسه که نشان دادند با تعهد و تخصص می‌توان خسارات احتمالی یک زلزله بزرگ را کاهش داد. به نظر می‌رسد تقدیر و تشویق چنین عملکردهایی در فرهنگ‌سازی و پایبندی به ساخت‌وسازهای متعهدانه کمک شایانی خواهد کرد. مسئله دومی که در این زلزله به آن کم‌توجهی شده است، ساخت مجدد خانه‌های روستایی و شهری، درست در جای قبلی آنهاست. این مسئله در رخداد محتمل بعدی در این منطقه می‌تواند همین میزان خرابی یا بیشتر را به‌دلیل رشد ساخت‌وساز‌ها ایجاد کند. در زلزله سرپل‌ذهاب مسئله اثرات ساختگاهی بسیار مشهود بود. اثرات ساختگاهی عبارت است از مجموعه عوامل زمین‌شناختی که باعث تقویت دامنه‌های جنبش شدید زمین می‌شوند. اگر فرض کنیم کیفیت ساخت مسکن مهر در همه‌جای شهر سرپل‌ذهاب یکسان بوده، در دو طرف بلوار اصلی شهر دو مجموعه مسکونی که تقریبا با فاصله یکسان از کانون زلزله قرار گرفته‌اند، وجود دارد؛ یکی مسکن مهر شهید شیرودی است که روی آبرفت‌های نرم -که احتمالا محل دپوی نخاله و خاک دستی بوده است- قرار گرفته و دیگری در نزدیکی دامنه‌های سنگی شمال بلوار ساخته شده است. مسکن مهر شهید شیرودی به‌دلیل رفتار خاک این محدوده و به‌دلیل افزایش جنبش، خسارت‌های زیادی دید. ولی خوشبختانه در مجموعه شمالی بلوار خسارت‌ها اندک بود. در قسمت شمالی دامنه‌های جنبش تقویت نشده و اتفاقا با فاصله‌ای که از کانون زلزله داشته جنبش کاسته نیز شده است. این مسئله اهمیت انتخاب ساختگاه را در ساخت‌وسازهای جدید نشان می‌دهد. در ساخت‌وسازها و انتخاب ساختگاه نباید به توصیه‌های غیرفنی و مافیایی قدرت توجه شود و فقط مسائل فنی باید تعیین‌کننده باشد. حواسمان باشد که رخدادهای بعدی عیار تصمیمات کنونی را مشخص می‌کنند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.