دیگر شکی باقی نمانده که جمال خاشقجی، روزنامهنگار عربستانی روزنامه واشنگتنپست آمریکا، در کنسولگری عربستانسعودی در استانبول به قتل رسیده و جسدش هم بعد از تکهتکهشدن در اسید حل شده است، بااینحال هر روز ابعاد جدیدی از این جنایت هولناک منتشر میشود تا فراموشی این فاجعه به تعویق بیفتد. روز گذشته جاستین ترودو، نخستوزیر کانادا، تأیید کرد که مأموران امنیتی این کشور فایل صوتی مربوط به قتل خاشقجی را شنیدهاند. بهاینترتیب کانادا اولین کشوری است که اظهارات رجب طیب اردوغان، رئیسجمهوری ترکیه، مبنیبر دادن فایل صوتی این قتل به برخی کشورها را تأیید میکند. این فایل صوتی ماجرای مهمی را فاش کرده که در صورت اثبات میتواند تبعات این قتل را برای محمد بنسلمان، ولیعهد جوان سعودی، افزایش دهد. روزنامه نیویورکتایمز اخیرا در گزارشی نوشت که این فایل صوتی قویا نشان میدهد که محمد بنسلمان در این قتل نقش داشته است. این روزنامه آمریکایی به نقل از منبعی آگاه و مطلع از محتوای فایل صوتی گزارش داده است که ماهر عبدالعزیز المطرب، یکی از نیروهای امنیتی ولیعهد عربستان که جزء 15 نفری بوده که برای قتل خاشقجی به استانبول آمده بودند، پس
از قتل به یکی از مشاوران محمد بنسلمان گفته است که «این خبر را به اطلاع رئیست برسان». گرچه در این مکالمه از محمد بنسلمان نامی برده نشده است، اما مقامات اطلاعاتی آمریکایی بر این باورند که «رئیس» اشارهای به ولیعهد عربستان بوده است. یکی از اعضای سابق سازمان سیا هم به این روزنامه گفته است که این جمله از مقصربودن ولیعهد عربستان حکایت دارد. بروس ریدل، افسر سابق سیا و کارشناس مؤسسه بروکینگز میگوید: تماسی تلفنی مثل این، یک مدرک غیرقابل انکار پیش چشم شماست. این مدرکی در اثبات گناه است. نیویورکتایمز نوشته است: البته شاید مطرب باور داشته که این قتل به دستور ولیعهد عربستان بوده، اما این هم ممکن است که بهطورمثال درک نادرستی از منبع صدور این دستور داشته. بااینحال مقامات سعودی هرگونه دستداشتن و اطلاع محمد بنسلمان از ماجرای قتل جمال خاشقجی را رد کردهاند. مقامات عربستانی همچنین مدعی شدهاند که سرویس اطلاعاتی عربستان به این فایل صوتی گوش کردهاند و در هیچکجای این فایل صوتی این جمله «به رئیست بگو» را از زبان مطرب نشنیدهاند. نیویورکتایمز در ادامه گزارش خود گفته است که ترکیه این فایل صوتی را ماه گذشته در اختیار
جینا هاسپل، رئیس سازمان سیا، قرار داده است. هاسپل در آن زمان برای بررسی ماجرای قتل خاشقجی به ترکیه سفر کرده بود. طبق این گزارش، ترکیه به هاسپل اجازه نداده که این فایل صوتی را با خود به آمریکا ببرد. بااینحال روز شنبه رجب طیب اردوغان اعلام کرد که این فایل صوتی را در اختیار آمریکا، عربستانسعودی، آلمان، فرانسه و بریتانیا قرار داده است. این فایل صوتی یکبار دیگر فشارها بر آمریکا را برای بازنگری رابطهاش با عربستانسعودی و محمد بنسلمان افزایش داده است. در این میان برخی به تحت فشار قرارگرفتن محمد بنسلمان در خود پادشاهی عربستان اشاره کردهاند. روزنامه فایننشالتایمز اخیرا در گزارشی نوشت که بعد از پرونده جمال خاشقجی، ولیعهد عربستان احتمالا بیشتر اختیارات خود را از دست خواهد داد. این روزنامه به نقل از مسئولان غربی نوشته است: محمد بنسلمان در معرض تهدید قرار دارد و در داخل خاندان حاکم تلاشهایی برای کاهش قدرت و اختیارات او بهخاطر پرونده قتل جمال خاشقجی وجود دارد. بر اساس این گزارش؛ سلمان بنعبدالعزیز، پادشاه عربستان، حمایت خود را از پسرش بهخاطر جانبداری او از طرح معامله قرن ترامپ درباره فلسطین، کاهش داده است،
هرچند که برخی منابع دولتی عربستان این را تکذیب میکنند. بااینحال خبرهای دیگری هم منتشر شد که گمانهها درباره فشار بر محمد بنسلمان را افزایش میدهد. چندی پیش شاهزاده احمد بنعبدالعزیز، برادر ملک سلمان، پس از ماهها تبعید خودخواسته از لندن به عربستانسعودی برگشت. او از منتقدان سرسخت محمد بنسلمان، ولیعهد عربستانسعودی، بود و طبق گزارشها با تضمین امنیتی آمریکا و انگلیس به کشورش بازگشته است. در آن زمان برخی میگفتند غرب تمایل دارد که شاهزاده احمد را جایگزین محمد بنسلمان کند. حالا خبرهایی منتشر شده که گزارشهای گذشته را تأیید میکند. بر اساس گزارشها، گروههای اپوزیسیون عربستانی در نخستین بیانیه خود اعلام کردند از اینکه شاهزاده احمد بنعبدالعزیز بر مسند پادشاهی عربستان برای یک دوره انتقالی یکساله تکیه بزند، حمایت میکنند تا در مرحله بعد مردم درمورد سرنوشت خود تصمیمگیری کنند. گروههای اپوزیسیون عربستان اعلام کردند که دلیل این حمایت این است که شاهزاده احمد به نجات کشور تمایل دارد و به دنبال رسیدن به حکمرانی نیست و در نقض حقوق بشر در دورههای پیشین دخیل نبوده است. این گروهها تأکید کردند که ملک سلمان و
محمد بنسلمان شرایط لازم برای حکمرانی را ندارند و روش آنها در اداره کشور، عربستان، مقدسات، ملت و منابع آنها را در معرض استثمار قرار میدهد.
خاشقجی و پیچیدهترشدن طرح ناتوی عربی یاسمن آفرنجه: حتی پیش از قتل جمال خاشقجی، روزنامهنگار سعودی، استراتژی دونالد ترامپ، رئیسجمهوری آمریکا، برای مهار ایران در خاورمیانه با مشارکت بیشتر متحدان عربی با موانع زیادی روبهرو بود. اکنون نیز منابع آمریکایی میگویند که این برنامه با پیچیدگی جدیدی مواجه شده؛ بهویژه پس از آنکه مقامات ترکیه و برخی از قانونگذاران آمریکایی، حکام سعودی را مسئول قتل خاشقجی در کنسولگری عربستان در استانبول معرفی کردند و محمد بنسلمان، ولیعهد سعودی، در سیبل حملات جهانی قرار گرفت. بنا بر این گزارش، هدف از تشکیل «ائتلاف استراتژیک خاورمیانه» (MESA)، اتحاد کشورهای عربی-سنی منطقه ازجمله عربستان سعودی، امارات متحده عربی، کویت، قطر، عمان، بحرین، مصر و اردن در چارچوب پیمان امنیتی، سیاسی و اقتصادی به رهبری آمریکا برای مقابله با ایران بود؛ اما از سال گذشته که پیشنهاد این ائتلاف در ریاض مطرح شد، اختلاف بین متحدان عربی بهویژه پس از تحریم اقتصادی و سیاسی قطر از سوی عربستان موانع بسیاری را در این مسیر به وجود آورد. به گفته سه منبع آمریکایی و یکی از دیپلماتهای کشورهای عربی
حاشیه خلیج فارس انتظار میرفت در نشست سران به میزبانی آمریکا، ترامپ و رهبران عربی پیشنویس موافقتنامه این ائتلاف را امضا کنند؛ یک مقام آمریکایی میگوید: «مشکلات عدیدهای که قتل خاشقجی به وجود آورده است، قبل از پیشبرد طرح ناتوی عربی باید حل شود؛ بهعنوان مثال آمریکا چگونه میتواند بدون برانگیختن خشم جهانی حضور ولیعهد عربستان را در این نشست توجیه کند؛ مسئلهای که چندان مطبوع نیست». این در حالی است که یکی از مقامهای ارشد دولت دونالد ترامپ با تکذیب این موضوع گفت: ائتلاف استراتژیک خاورمیانه، فراتر از یک کشور و یک موضوع است؛ اما رابرت مالی، مشاور ارشد خاورمیانه باراک اوباما، رئیسجمهور پیشین آمریکا، دراینباره میگوید: با اتفاقات پیشآمده و حساسیتهای موجود، حضور محمد بنسلمان در نشست ژانویه دشوار خواهد بود و مطمئن نیستم که او تمایلی برای آمدن به آمریکا داشته باشد. خلاف رابرت مالی، آنتونی زینی، ژنرال بازنشسته نیروی دریایی و رئیس هیئت مذاکرهکننده ائتلاف استراتژیک خاورمیانه، بر این باور است که مذاکرات در حال پیشرفت است؛ هرچند که اثرات قتل خاشقجی دراینباره نامشخص است. او ادامه میدهد هنوز نمیدانم این
مسئله چگونه بر ناتوی عربی تأثیر خواهد گذاشت و باید منتظر تحقیق و تصمیمات نهایی ماند. موانع بیشتر طبق دو سند محرمانه کاخ سفید که رویترز آن را منتشر کرده است، پیش از اینکه ماجرای قتل خاشقجی این طرح را با مشکلات عدیدهای روبهرو کند، دولت آمریکا برای پایاندادن به نزاع منطقهای و پیشبرد این ائتلاف عربی برای مهار قدرت ایران و همچنین محدودکردن نفوذ چین و روسیه در منطقه، به دنبال راه جدیدی بود. جان بولتون، مشاور امنیت ملی آمریکا، تابستان گذشته و پیش از قتل خاشقجی، در نامهای به مایک پمپئو، وزیر خارجه و جیمز متیس، وزیر دفاع این کشور، گفته بود متحدان منطقهای ما بیشازپیش در حال رقابت هستند و در مسئله قطر آشکارا وارد رقابتی شدهاند که به ضرر منافع آمریکا و به نفع ایران، روسیه و چین است. او در پاسخ به یادداشت 29 ژوئن پمپئو و متیس درباره این ائتلاف مینویسد: «برای توقف اتفاقهای منفی به تغییر طرحهای استراتژیک متحدان خود نیاز داریم». به گزارش رویترز سه مقام رسمی آمریکا که نامشان افشا نشده است، میگویند که در درون کاخ سفید موضوعات بیشماری مطرح شده بود که جان بولتون محوریت مذاکرات را برعهده
داشت. در واقع آنان دنبال پاسخ این پرسش بودند که آیا واشنگتن میتواند متحدان عربی خود را متقاعد کند که اختلافاتشان را کنار بگذارند. همچنین یکی دیگر از مقامات آمریکایی معتقد است اهداف کلی ائتلاف خاورمیانه مورد تأیید واشنگتن بود و همچنان گفتوگوها بر سر تعیین بهترین شیوه مذاکره برای رسیدن به توافقی جامع در جریان است. برنامه کاخ سفید براساس یکی از اسناد کاخ سفید، هدف واشنگتن از این طرح، پیشبرد شعار «نخست آمریکا»ی ترامپ برای کاهش تعارضات نظامی، تأمین امنیت از سوی خودِ متحدان عربی و در نهایت توسعه امنیت آمریکا در خاورمیانه است. از سوی دیگر منافع آمریکا در منطقه از فروش سلاح گرفته تا مبارزه با گروههای افراطی در یمن، عراق و سوریه برای تضمین شریان آزاد نفت به بازارهای جهانی و حفظ قیمتها در همین راستا تفسیر میشود. طبق یکی از اسناد کاخ سفید که پیش از قتل خاشقجی تهیه شده، دونالد ترامپ به سران عربستان سعودی و دیگر اعضای شورای همکاری خلیج فارس و مصر نیز هشدار داده بود که «وضعیت موجود پذیرفتنی نیست» و اگر آنان اختلافات خود را حل نکنند، «آمریکا به سرمایهگذاری برای تامین امنیت خاورمیانه ادامه
نخواهد داد».از سوی دیگر، در سندی با عنوان «بررسی مفهوم ائتلاف استراتژیک خاورمیانه» آمریکا خواستار اقدامات کوتاهمدت و میاندورهای است که در آن تعهدات جدید این کشور در منطقه به حداقل برسند. طبق این سند، یکی از اهداف بلندمدت، دستیابی به معاهده رسمی و پیمان چندجانبهای تجارت آزاد است که در مذاکرهای پنج تا هفت سال به سرانجام برسد. همچنین این احتمال وجود دارد که این معاهده در نهایت بتواند کشورهای دیگری مانند عراق و لبنان را نیز در بر بگیرد و سرانجام به رابطه رسمی بین اسرائیل، کشورهای منتخب اروپایی و متحدان آسیایی منتهی شود. منبع: رویترز