از رشد فرهنگی تا جشنواره چهلوهشتم بینالمللی فیلم رشد
غفلت از گنجینه
رضا آشفته: جشنواره بینالمللی فیلمهای آموزشی رشد چهلوهشتمین دوره خود را پیشرو دارد، اما گویا آموزشوپرورش ما همچنان از چنین ماجرایی دور است و هنوز هم شیوه آموزش در اتکا به محفوظات است تا اینکه بخواهند به رشد بهتر در راستای امور خلاقه سمتوسو دهند. شاید آموزشوپرورش کشور فنلاند مثال بارز و بیبدیلی برای ارتقای سطح آموزشی در جهان باشد که میتواند مانند الگویی بارز و کاربردی، همه کشورها را در آموزشوپرورش کودکان فعال کند. شاید برگزاری چنین جشنوارهای که نام رشد را نیز با خود به همراه دارد، بتواند ما را در برابر چنین کارکردی توانمندتر کند.
ارتقای آموزش با بهرهگیری از فیلم در فرایند یاددهی و یادگیری، برای بسیاری از مردم جهان موضوع روشنی است؛ بهگونهای که اکنون فیلم آموزشی، گونهای شناختهشده در جهان است. در کشور ما نیز برای توجه بیشتر به این عرصه، از سال 1342 جشنواره فیلم علمی، آموزش و تربیتی یا همان رشد برگزار میشود و امسال چهلوهشتمین دوره این جشنواره است.
جشنواره بینالمللی فیلمهای آموزشی رشد قدیمیترین جشنواره فیلم در ایران و جشنوارهای تخصصی است که با مدیریت وزارت آموزشوپرورش ایران و اهتمام سازمان پژوهش و برنامهریزی آموزشی، هر سال با هدف شناسایی، انتخاب و معرفی فیلمهای برتر آموزشی و تربیتی برگزار میشود. نام رسمی این جشنواره در ابتدا «فستیوال بینالمللی فیلمهای آموزنده» بود، اما پس از پنج دوره برگزاری، واژه «جشنواره» برای نخستینبار در زبان فارسی برای نامیدن این رویداد به کار گرفته شد و بهاینترتیب نام جشنواره در دوره ششم، در سال ۱۳۴۸ هجری شمسی (۱۹۶۹ میلادی)، به «جشنواره بینالمللی فیلمهای آموزشی» تغییر یافت. برگزاری این جشنواره با وقوع انقلاب برای چند سال متوقف شد. اولین دوره این جشنواره پس از انقلاب که دوره پانزدهم این رویداد بود، به مناسبت هفته معلم از ۱۲ اردیبهشت ۱۳۶۴ و به مدت یک هفته در موزه هنرهای معاصر تهران برگزار شد.
وحید نیکخواهآزاد، دبیر چهلوهشتمین دوره، بر این باور است که این جشنواره، قدیمیترین جشنواره ایران و خاورمیانه و پرمخاطبترین رویداد ایران محسوب میشود. حدود 15میلیون نفر شامل دانشآموزان و معلمان از مخاطبان بالقوه این جشنواره هستند؛ بهطوریکه فیلمهای این جشنواره سال گذشته از سوی بیش از چهار میلیون نفر دیده شد. طیف مخاطبان این جشنواره نیز بسیار متنوع بوده است؛ بهطوریکه مخاطبانی از هفت تا 77ساله داریم.
بنابراین حیف است گزیده این فیلمها در فهرست فیلمهای آموزشی و کاربردی مدارس کشور قرار نگیرد و با توجه به موضوع کتابهای درسی، بچهها از دیدن این آثار بهرهمند نشوند.
با همه اهمیتی که میتوان برای جشنواره فیلم رشد و کارکردش متصور بود، هنوز کارکرد این جشنواره بیرون از دبیرخانهاش و در این چند روز زمان برگزاری، مفهوم نشده است و نمیدانیم با چه گنجینهای روبهرو هستیم و چگونه باید از این همه زیبایی، دانش و شهود موجود در این آثار برجسته به سود رشد آموزشوپرورش ایران بهرهوری کنیم.
در زمینه پیشبرد آموزشوپرورش، صمد بهرنگی که خود آموزگار و داستاننویس است، نظریههایی دارد که حالا این آثار باید از طریق فیلم ساخته شده و بررسی شوند و اگر نکات بارزی در آنها هست، باید برای ارتقای آموزشوپرورش مرکز توجه قرار بگیرند. در بین فیلمسازان ایرانی نیز عباس کیارستمی سالها آثار متعددی را با چنین رویکردی تولید کرده است که آنها نیز باید دیده و بررسی شوند تا بتوان از موارد برجسته آنها نیز برای ارتقای آموزش در ایران بهرهبرداری کرد. دیگرانی مانند امیر نادری، ابراهیم فروزش، محمدعلی طالبی، جعفر پناهی و... که در این سالها فیلم ساختهاند نیز باید همواره مورد رصد و پژوهش باشند و در این مسیریابیهاست که آثار بهتری با اهداف ارتقا و پیشرفت آموزشی در ایران خلق خواهد شد. با چنین رویکردی، امسال شش فیلم آموزشی و دو فیلم تربیتی از ساختههای فیلمساز فقید، عباس کیارستمی که همگی در کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان ساخته شدهاند، در جشنواره رشد به نمایش گذاشته خواهد شد.
«زنگ تفریح»، «من هم میتوانم»، «دو راهحل برای یک مسئله»، «رنگها» و «دنداندرد» عنوان فیلمهای آموزشی شادروان کیارستمی هستند که نمایش داده خواهند شد. همچنین دو فیلم «اولیها» و «مشق شب» نیز از آثار تربیتی این فیلمساز فقید است که در جشنواره رشد اکران خواهند شد.
البته ما از خودیها بسیار غفلت کردهایم و باید بیشتر از اینها در تدارک دیدن و بررسی این آثار باشیم و به جنبههای پژوهشی آنها نیز توجه نشان دهیم. این میتواند ما را در پررنگشدن اهداف جشنواره بینالمللی فیلم آموزشی رشد یاری کند.
سازمان پژوهش و برنامهریزی آموزشی، چهلوهشتمین جشنواره بینالمللی فیلم رشد را از 25 آبان تا دوم آذر در سینما فلسطین تهران برگزار میکند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.