سراب تشکیل ارتش اروپایی
پیشنهاد رئیسجمهوری فرانسه مبنی بر تشکیل «ارتش اروپایی» با واکنش تند دونالد ترامپ، همتای آمریکایی او، روبهرو شد و به اعتقاد تحلیلگران، مقامها در دو سوی آتلانتیک نسبت به موانع اتحادیه اروپا و جدینبودن تهدیدها برای واشنگتن آگاهی کامل دارند. امانوئل مکرون چندی قبل در گفتوگو با روزنامه والاستریتژورنال اظهار کرد کشورهای اروپایی بدون داشتن یک ارتش مستقل واقعی اروپایی نمیتوانند از خود محافظت کنند. سپس ترامپ در واکنش به این سخن همتای فرانسوی خود، در توییتی به او متذکر شد که این سخنان را توهین تلقی میکند، ضمن اینکه بهتر است اروپا سهم بیشتری را در هزینههای امنیتی و نظامی ناتو بپردازد زیرا ایالات متحده بیش از اروپا و سهم خود پرداخت میکند. پس از پایان دیدار خصوصی دو رئیسجمهوری در پاریس، ترامپ همتای فرانسوی را دوست خوب خود خواند. نحوه دستدادن و حرکتهای مکرون و ترامپ در کنار رفتارهای خاص دو طرف هنگام صحبت یا موضوع قرارگرفتن دو رهبر زیر چتر، از جمله نشانههایی عنوان شد که سردی روابط ترامپ با اروپا را بیشازپیش برجسته کرد. این شکاف حتی پس از سخنان ترامپ هم کاملا مشهود بود. مکرون برای توجیه ابتکار ارتش
اروپایی و کاستن از ناراحتی ترامپ مدعی شد که به اعتقاد او، ناعادلانه است امنیت اروپا فقط به وسیله ایالات متحده محافظت شود. شکاف میان اتحادیه اروپا و ایالات متحده در دو سالی که از دوره ریاستجمهوری ترامپ میگذرد، بهشدت افزایش یافته است. رهبران اروپایی در بسیاری از موقعیتها از خطمشی و تصمیمگیریهای رئیسجمهوری آمریکا اظهار نارضایتی کردهاند. راهاندازی جنگ تجاری، خروج از پیمان آبوهوایی پاریس، پشتکردن به پیمان موشکی واشنگتن-مسکو و خروج یکجانبه از توافق هستهای با ایران، از جمله مهمترین موضوعهایی است که اروپا و ایالات متحده درباره آن اختلاف نظر شدیدی دارند و همین امر اروپا را نسبت به نیات و سیاستهای آمریکا بهویژه در دوره ریاستجمهوری ترامپ بدبین کرده است.
اماواگرهای رؤیای نظامی
براساس تحلیل رسانهها، مهمترین عاملی که موجب احساس نگرانی اروپا از امنیت خود شده است و طرح تشکیل ارتش مستقل را مطرح کرده، موضوع خروج ایالات متحده از پیمان موشکهای میانبرد هستهای بین آمریکا و شوروی (روسیه) است که در دهه 1980 به امضا رسید. همین موضوع موجب نگرانی امانوئل مکرون شد تا با صراحت اعلام کند قربانی اصلی خروج آمریکا از این توافق، اروپا و امنیت آن خواهد بود چراکه هیچ ارتش اروپایی نمیتواند اروپا را امن نگاه دارد و این کار فقط از سوی ناتو قابل انجام است. به اعتقاد کارشناسان، وقتی هنوز اتحادیه اروپا نتوانسته است حتی در حوزههای سیاسی یک بدنه منسجم و همنظر را ایجاد کند، صحبتکردن از تشکیل یک ارتش واقعی بیشتر مانند رؤیاپردازی است. هنگامی میتوان از این ابتکار به صورت جدی صحبت کرد که اتحادیه اروپا به یک شخصیت سیاسی بزرگ با حاکمیتی پرقدرت و منفرد دست پیدا کند. چنین بدنه پرقدرتی میتواند همه دولتها را در کنار یکدیگر نگاه دارد و مدیریت نظامی یکپارچهای اعمال کند. اکنون هیچ نگاه واحدی به تهدیدها علیه اروپا وجود ندارد. ممکن است مکرون از محافظت بیشتر در مقابل تهدید چین، روسیه و ایالات متحده سخن بگوید اما
دیگر کشورهای اروپا با این موضوع همنظر نیستند. از طرف دیگر، در کشورهای اتحادیه اروپا قوانین و ظرفیتهای گوناگون نظامی وجود دارد حال آنکه تشکیل یک ارتش نیازمند رویهها و مقررات مشخص و یگانه است. از طرف دیگر، نکته مهم آن است که در صورت تشکیل چنین ارتشی، شرایط برای موجودیت سازمان ناتو و اعضای آن به چه صورت خواهد بود. ضمن اینکه در ارتش مورد ادعای پاریس، آینده مدیریت و قطع ارتباط با ناتو در کنار استفاده از ظرفیتهای هستهای اروپا نامشخص است. تجربههای پیشین چیزی جز شکست اروپا را نشان نمیدهد. در سال 1952 نیز پیشنهاد جامعه دفاعی اروپا مطرح شد که هیچگاه اجرائی نشد. تلاش آلمان و فرانسه هم که در واکنش به تحولات در بوسنی و هرزگووین در دهه 1990 صورت گرفت، نتوانست هیچ اقدامی انجام دهد و در نهایت ناتو وارد معرکه یوگسلاوی سابق شد. پرسش مهم آن است اگر چنین ارتشی متشکل از چند کشور اروپایی تشکیل شود، آیا میتواند رقیب ناتو باشد؛ بهویژه آنکه شرایط کشورهایی که تمایلی به نظامیشدن ندارند، ابهامی بزرگ در این ابتکار است. از سوی دیگر، دلیل کشورهای اروپایی با انتقادات ترامپ متفاوت است. گذشته از هزینههای این اقدام، یکی از
مهمترین دلایل، آن است که قانون اساسی اروپایی اساسا با چنین امری همخوانی ندارد؛ به عنوان نمونه، آلمان پس از جنگ جهانی دوم باید محدودیتهایی را در حوزه عملیات نظامی اعمال کند. مکرون تنها رهبر اروپایی نیست که از ایالات متحده به دلیل سیاستهای یکجانبه سالهای اخیر انتقاد میکند؛ بارها سخنان مشابهی از سوی رهبران قاره سبز بیان شده است اما کاخ سفید و حتی مقامهای اروپایی به محدودیتها و عملینبودن چنین خواستههای دور و درازی واقف هستند. شاید به همین دلایل روشن است که این روزنامه آمریکایی موضوع را جدی نمیگیرد و عنوان میکند اگرچه اظهارات مکرون نشاندهنده اختلاف دو طرف است اما دلیلی وجود ندارد که ایالات متحده نگران این اقدام تهاجمی اروپا باشد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.