|

آهوي سرمايه‌ يا اسب تروا

فريبرز مسعودي . روزنامه‌نگار اقتصادي

درحالي که پس از حدود دو سال جنگ لفظي و رجزخواني با بازگشت تحريم‌ها از سوي دولت ترامپ، به گفته مقام‌هاي ايراني، شاهد یک جنگ تمام‌عيار اقتصادي عليه دولت هستيم و ترامپ همه توش‌وتوان اقتصادي و ديپلماتيک کابينه خود را براي پيروزي در اين مبارزه به کار برده است، اظهارات اخير رئيس‌جمهور و چينش وزيران اقتصادي کابينه، انتظار مردم براي آرايش جنگي کابينه در جهت تغيير ريل سياست‌هاي اقتصادي که بيش از تحريم‌ها به معيشت مردم آسيب رسانده را نقش برآب کرد. آنچه از سوي دولت روحاني به‌ويژه تيم اقتصادي او در اين شرايط جنگي مي‌بينيم، عمدتا سخناني اميدبخش مبني بر بي‌اثربودن تحريم‌ها و پافشاري بر ادامه آن دسته سياست‌هاي اقتصادي است که تاکنون پيامدي جز تورم لگام‌گسيخته، بي‌کاري، گسترش فساد شبکه‌اي و احتمال ورشکستگي صندوق‌هاي بيمه‌اي نداشته است. نگاهي به خطوط کلي سياست‌هاي اقتصادي دولت روحاني در سه دوره پيشابرجام، اجرائي‌شدن برجام و پس از بازگشت تحريم‌ها که ما آن را پسابرجام نام نهاديم، نشان مي‌دهد مشکل‌هايي نظير رشد منفي اقتصادي، تورم لگام‌گسيخته، فقر و فساد ساختاري و بي‌کاري رهاورد اجراي اين سياست‌ها بوده تا تحريم‌ها و ادامه آنها در شرايط جنگ اقتصادي بارهاي سنگين‌تري بر دوش مردم آوار خواهد کرد. پيشابرجام سياست انقباضي دولت روحاني در سال‌هاي پيشابرجام که صرفا با هدف کاهش تورم مورد نظر صندوق بين‌المللي پول اعمال مي‌شد، هم‌زمان با مالي‌سازي گسترده و بازگذاشته‌شدن دست بانک‌ها به‌ويژه بانک‌ها و مؤسسه‌هاي مالي خصوصي، موجب رکود شديد در بخش توليد و کل اقتصاد شد، دولت اين بار براي رهايي از رکود حاصل از سياست پول‌پاشي تلاش کرد تحرکي در صنايع خودروسازي، مسکن و لوازم خانگي ايجاد کند تا اين صنايع به عنوان پيشران اقتصاد ساير بخش‌ها را به حرکت درآورند؛ سياستي که جز افزايش پول‌هاي سوزان، مقروض‌شدن مردم و گسترش رکود نتیجه‌ای نداشت. پيامد طبيعي چنين اوضاعي ادامه ورشکستگي بنگاه‌هاي صنعتي، افزايش بي‌کاري و کاهش توان خريد توده مزدبگير بود که بخشي از آن از دوران احمدي‌نژاد به دولت کنوني به ارث رسيده بود. دوران برجام روحاني که با اميد فراوان به اجراي برجام، سياست‌هاي اقتصادي همسو با اجماع واشنگتن را براي تشويق ورود سرمايه‌هاي غرب اعمال کرده بود، با اجرائي‌شدن برجام در انتظار روييدن دانه‌هاي کاشته‌شده نشست. خصوصي‌سازي صنايع، کالايي‌سازي بهداشت، آموزش، مراقبت‌هاي پزشکي، مسکن، خدمات شهري و بازگذاشتن دست بانک‌ها در فعاليت‌هاي سوداگرانه، امتيازفروشي در بخش‌هاي بالادستي صنعت نفت و مقررات‌زدايي از نيروي کار، فرصت‌هاي جذابي بود براي به‌تورانداختن آهوي خرامان سرمايه و هماي سعادتي که قرار بود روي شانه اقتصاد ايران بنشيند و اقتصاد ايران را شاگرد اول منطقه کند! پسابرجام اما آهوي گريزپاي سرمايه که در دوران کوتاه برجام به ايران وارد شده و هنوز گام‌هاي لرزاني در صنايع مونتاژ خودرو، ارتباطات و حمل‌ونقل و البته نفت برنداشته بود، با ديدن چنگ و دندان ترامپ فرار را بر قرار ترجيح داد و ميلياردها دلار سرمايه طرف‌هاي ايراني را نيمه‌کاره به حال خود رها کرد. در عوض، اوج‌گيري فعاليت‌هاي سوداگرانه بانک‌ها، تکيه بر صادرات محصولات رانتي (پتروشيمي‌ها که با تزريق منابع گاز ارزان‌قيمت تغذيه مي‌شوند، معادن که جزء انفال هستند و با شائبه رانت‌خواري از سوي دولت به برخي نهادها و افراد واگذار شده‌اند، صنايع فولاد و سيمان که با بودجه دولتي و ملي ساخته و به بهاي اندک در اختيار بخش خصولتي قرار داده شده‌اند، کشاورزي صادراتي که با تاراج منابع آب محصولات آب‌بري مانند هندوانه، خيار و گوجه توليد مي‌کنند) برخلاف منافع ملي، خصوصي‌سازي‌هاي مسئله‌دار، بي‌کارسازي گسترده نيروهاي توليدي در صنايع باسابقه و تخليه ارگان‌هاي دولتي و عمومي و صنعت نفت از نيروهاي باتجربه و توانمند، باعث شد سايه اقتصاد غيررسمي بيش‌ازپيش بر سر اقتصاد ايران گسترده شود؛ شرايطي که انباشت شديد سرمايه در بخش تجاري و مالي را به زيان اقتصاد ملي و توليدي به همراه آورده، با شنيدن بوي بازگشت تحريم‌ها دست به واقعه ارزي زده است و با اين شوک اقتصادي ضمن تحکيم سلطه خود بر اقتصاد رسمي با ايجاد تورم بيش از 80 درصدي بخش صنعت و 50درصدي کشاورزي و گراني 130درصدي مسکن و ورشکستگي کامل صندوق‌هاي بازنشستگي، ملت، دولت و اقتصاد کشور را در موقعيتي حساس قرار داده است. آهوي سرمايه يا اسب تروا تجربه جهاني در کشورهاي آسيايي، آمريکاي لاتين، آفريقا و اروپاي شرقي در پنج دهه گذشته نشان داده که سياست‌هاي جذب سرمايه‌گذاري خارجي بيشتر به اسب تروای سرمايه‌داري انحصاري شبيه است تا آهوي خرامان سرمايه! مگر آنکه دست‌کم همچون چين، مالزي، ويتنام و هند با تکيه بر نيروي انساني از سرمايه‌گذاري خارجي براي بالابردن توان توليدي و کسب دانش فني و راه‌اندازي صنايع و فقرزدايي بهره بگيريم!

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.