|

تحريم‌ ايران و 3 همسايه شمالي

تحريم‌هاي ايران تأثيراتي به‌‌مراتب وسيع‌تر از محدوده جغرافيايي اين کشور دارد. اين تحريم‌ها مي‌توانند بر مناسبات بازرگاني و اقتصادي ايران و همسايگانش، از‌جمله بر جمهوري‌هاي آذربايجان، گرجستان و ارمنستان نيز تأثير بگذارند. تحريم نفتي ايران از سوي ايالات متحده آمريکا، براي جمهوري‌هاي آسياي ميانه، عواقب و پيامد سنگيني ندارد؛ اما اين تحريم‌ها آنجا که به داد‌و‌ستد گاز طبيعي مربوط شوند، مي‌توانند بر اقتصاد اين کشورها تأثيرات پيش‌بيني‌نشده‌اي داشته باشند.سايت «اويل پرايس» روز ۱۹ آبان (۱۰ نوامبر) با انتشار گزارشي از منبع «يورو آسيا نت» به تأثيرات تحريم‌هاي نفت و گاز ايران بر جمهوري‌هاي آذربايجان، گرجستان و ارمنستان پرداخته است. گفته مي‌شود که در آستانه شروع تحريم‌هاي ايران از سوي آمريکا در روز پنجم نوامبر، جان بولتون، مشاور امنيت ملي کاخ سفيد، به اين سه جمهوري سفر کرده بود تا با دادن تضمين درباره حمايت و پشتيباني آمريکا، از نگراني‌هاي مسئولان آنها بکاهد. بر‌اساس اخبار منتشر‌شده، اين سفر نتيجه روشني در پي نداشته است. نکته مهم و درخور‌توجه اين است که اين سه جمهوري، برخلاف ترکيه، جزء هشت کشوري که از مجازات‌ها معاف شده‌اند، نيستند. جمهوري آذربايجان و تحريم‌ها جمهوري آذربايجان يکي از مهم‌ترين صادرکنندگان نفت خام و گاز طبيعي است؛ اما اين کشور نيز بخشي از نيازهاي خود در مناطق مرزي را از طريق واردات گاز طبيعي از ايران تأمين مي‌کند. افزون بر آن شماري از ميدان‌هاي نفت و گاز در مرزهاي مشترک دو کشور قرار دارند و بهره‌برداري از اين حوزه‌ها عملا بر‌اساس همکاري بين جمهوري آذربايجان و ايران ممکن است. به‌عنوان نمونه، در‌این‌باره موافقت‌نامه‌اي در ماه مارس امضا شده بود. بهره‌برداري از برخي از اين ميدان‌ها مي‌تواند بر اثر تحريم‌هاي ايران به مخاطره بیفتد. اين در حالي است که برخي از ميدان‌هاي اصلي گاز طبيعي واقع در مرزهاي مشترک، شامل تحريم‌هاي پيش‌بيني‌شده از سوي واشنگتن نمي‌شوند. اهميت ميدان گازي شاه دنيز يکي از اين حوزه‌هاي گاز طبيعي، ميدان گازي شاه دنيز است. بهره‌برداري از اين ميدان گازي با مشارکت بريتيش پتروليوم صورت مي‌گيرد؛ اما آنچه مي‌تواند مشکل‌ساز شود، سهم 10‌درصدي شرکت ملي نفت ايران در بهره‌برداري از اين ميدان گازي است. اهميت ميدان گازي شاه دنيز محدود به جمهوری آذربايجان و حتي آسياي ميانه نمي‌شود. اين ميدان گازي براي ترکيه، همچنين اتحاديه اروپا نيز بسيار مهم است. پروژه «کريدور گاز جنوب» که برنامه آن با پشتيباني اتحاديه اروپا دنبال مي‌شود، ناظر بر انتقال گاز اين ميدان به کشورهاي اروپايي است. اروپا بر آن است تا با بهره‌گرفتن از امکانات مختلف، جايگزيني براي نفت و گاز روسيه بيابد و از اين طريق از ميزان وابستگي اقتصادي انرژي خود به روسيه بکاهد. ايالات متحده آمريکا نيز در مجموع از سياست کاهش وابستگي اروپا به گاز روسيه حمايت و پشتيباني مي‌کند؛ از‌اين‌رو، در ماه آگوست، يعني سه ماه پيش از اجرا‌شدن فاز دوم تحريم‌هاي ايران، آمريکا پروژه «کريدور گاز جنوب» همچنين بهره‌برداري از ميدان گاز شاه دنيز را از مجازات‌هاي پيش‌بيني‌شده براي دادوستد با ايران معاف کرد. جمهوری آذربايجان و سود و زيان‌ تحريم‌ها در مجموع، جمهوری آذربايجان بايد از تحريم‌هاي نفت و گاز ايران سود ببرد. سود جمهوري آذربايجان از سياست‌هاي ناظر بر تحريم ايران بر دو رکن استوار است؛ نخست اينکه اين تحريم‌ها مي‌توانند باعث افزايش بهاي نفت شوند. موضوعي که جمهوری آذربايجان از آن استقبال مي‌کند و ديگر اينکه با افزايش تنش در آب‌هاي خليج فارس، اهميت انتقال نفت و گاز جمهوری آذربايجان به ديگر کشورها افزايش مي‌يابد. بايد خاطرنشان کرد که افزايش بهاي نفت مي‌تواند به طور مستقيم باعث افزايش بهاي گاز طبيعي شود و از اين منظر نيز جمهوري آذربايجان منطقا نبايد از تحريم‌هاي ايران متضرر شود. اما واردات گاز از ايران، موضوعي است که مي‌تواند باعث نگراني جمهوری آذربايجان شود. برای نمونه، موضوع تأمين گاز مورد نياز نخجوان. افزون بر آن، گاز ترکمنستان در سال‌هاي گذشته از طريق ايران به جمهوری آذربايجان منتقل مي‌شد. جمهوری آذربايجان نه‌تنها بخشي از نيازهاي داخلي خود را از طريق اين گاز تأمين مي‌کرد؛ بلکه بخش عمده اين گاز را به گرجستان صادر مي‌کرد. ارزيابي‌ها از آن حکايت دارند که گرجستان در سال جاري حدود دو‌ميليارد‌و ۷۰۰ ميليون مترمکعب گاز از جمهوری آذربايجان وارد کند. ابراهيم احمداوف، سخنگوي شرکت ملي نفت جمهوري آذربايجان، به خبرنگار «يورو آسيا نت» گفته است که واردات گاز از ايران در سايه افزايش توليد داخلي متوقف شده است. احمداوف گفته است که واردات گاز در ماه‌هاي تابستان با هدف ذخيره‌کردن در مخازن گاز صورت گرفته است. جمهوری آذربايجان بر آن است تا در ماه‌هاي زمستان، همان گاز ذخيره‌شده را با بهايي بيشتر روانه بازار کند. بنا بر اظهارات او اين منابع با ذخيره‌اي معادل سه ميليارد مترمکعب عملا امکان تأمين نيازهاي گرجستان را فراهم مي‌کنند.

ارمنستان و تحريم‌هاي ايران برخلاف دو جمهوري آذربايجان و گرجستان، پيامدهاي تحريم‌هاي ايران مي‌تواند براي ارمنستان سنگين باشد. ارمنستان با توجه به انزواي سياسي و منطقه‌اي خود، براي تأمين نيازهاي کشورش به نفت و گاز، گزينه‌هاي زيادي ندارد. منابع طبيعي تأمين انرژي ارمنستان محدود هستند. اين کشور فقط حدود ۴۰ درصد از نيازهاي خود را از نيروگاه هسته‌اي «متسامور» تأمين مي‌کند و به اين علت براي تأمين نيازهاي خود محتاج واردات نفت و گاز است.بخش مهمي از نيازهاي ارمنستان از طريق واردات گاز از روسيه تأمين مي‌شود؛ اما واردات گاز از ايران نيز سهم مهمي در تأمين نيازهاي اين کشور دارد. به‌عنوان نمونه، ارمنستان در سال ۲۰۱۷ حدود ۴۰۰ ميليون مترمکعب گاز از ايران وارد کرد. حتي در اواخر سال ۲۰۱۷ دو کشور توافق کرده بودند که ميزان صدور گاز ايران به اين جمهوري حدود ۲۵ درصد افزايش يابد. اکنون روشن نيست که آيا ارمنستان مي‌تواند به علت تحريم‌ها هنوز روي گاز وارداتي خود از ايران حساب کند. روز ششم نوامبر، يعني فرداي روز اجراي مرحله دوم تحريم‌هاي اقتصادي ايران، آنا ناقداليان، وزير امور خارجه ارمنستان، در يک پست توييتري اعلام کرده بود که اين کشور در حال بررسي پيامدهاي تحريم‌ها بر اقتصاد خود است. قطع واردات گاز از ايران مي‌تواند منجر به وابستگي بيشتر ارمنستان به روسيه شود. اين موضوع، امکان چانه‌زدن بر سر بهاي گاز را محدود مي‌کند. بايد يادآور شد که در گذشته، شرکت «گازپروم» با بهره‌گرفتن از موقعيت انحصاري خود، بهاي گاز صادراتي به ارمنستان را بارها افزايش داده بود و همين امر موجب ناخرسندي مقامات ارمنستان شده بود. واردات گاز از ايران مي‌توانست از موقعيت انحصاري «گازپروم» در تأمين نيازهاي ارمنستان بکاهد. (دويچه‌وله).

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.