ترامپ و کنگره متفاوت
فريدون مجلسي
انتخابات مياندورهاي آمريکا با نتايجي بسيار نزديک به نظرسنجيها و برخلاف ميل ترامپ به پايان رسيد. ترامپ مانند واکنشهاي کودکانه بسياري از بازندگان نافرهيخته، از نتيجه انتخابات ابراز شادماني کرد و آن را پيروزي بزرگي براي خود ناميد! و با لحني تهديدآميز خطاب به مجلس نمايندگان گفت اگر بخواهند در برابرش بايستند، سنا را به مقابله با آنان ميفرستد؛ اما نخستين واکنش شتابزدهاش الزام جِف سِشنز، وزير دادگستري و دادستان کل آمريکا، به استعفا بود. الزامي که آقاي سشنز آن را در متن استعفانامهاش اعلام کرد. اين چهارمين دادستان کل آمريکاست که از آغاز به کار ترامپ برکنار ميشود. اغلب آنها به دلايل مرتبط با مسائل انتخاباتي و مالياتي و ارتباطات روسي و سوابق ترامپ بوده است. اينبار کناررفتن آقاي سشنز با نوعي ابراز برائت از ترامپ همراه است، از آنگونه ابراز برائتهایی که معمولا در هنگام افول ستاره اقبال فرمانروايان از سوي دولتمردان آيندهنگر ديده ميشود تا مبادا آينده سياسي خود را به مخاطره بیندازند. دومين ابراز خشم ترامپ و رفتار اهانتآميز و کودکانهاش نسبت به خبرنگار CNN بود که او هم با جسارت پرسش خود را از ترامپ تکرار ميکرد. رفتار برخورندهاي بود که نظام صنفي روزنامهنگاران آمريکايي را به بررسي امکان تحريم کنفرانسهاي مطبوعاتي ترامپ واداشته است. انعکاس موج خشنودي روشنفکران و طبقه متوسط آمريکا که بهدليل نفوذ فرهنگي و اجتماعي در رسانهها نيز نفوذ بيشتري دارند و دراختيارگرفتن کرسيهايي از سوي لاتينتباران و ساير مهاجران و بوميان و آفريقاييتباران و حتي ايرانيتباران آمريکايي در مجالس ايالتي و در مجلس نمايندگان که پيش از اين مشارکت کمتري در انتخابات آن کشور داشتند، به آنان اعتمادبهنفس بيشتري ميدهد تا از اين پس نيز خواستار سهم بيشتري در مديريت سياسي کشورشان باشند. در اين انتخابات گرچه در سناي آن کشور دو کرسي بيشتر در اختيار جمهوريخواهان قرار گرفت، اما جابهجاييهاي اثرگذاري در ميان سناتورها نيز پديد آمد، از جمله پيروزي ميت رامني، سناتور جمهوريخواه از ماساچوست را میتوان نام برد که با وجود تعلق به حزب جمهوريخواه از منتقدان ترامپ است. اظهارات اخير ترامپ درباره ابطال حق شهروندي آمريکا از کودکان شهروندان غيرآمريکايي در آستانه انتخابات کمکي به او نکرد. حق شهروندي متولدان آمريکا به موجب متممي در قانون اساسي آمريکا به آنان داده شده و تصور نمیشود با فرمان اجرائي بتوان آن را نقض کرد، بههرحال در اين زمینه و درباره ساير فرمانهاي نژادپرستانه و مهاجرستيزانه ترامپ که با مخالفت قبلي دموکراتها نيز مواجه بود، ميتواند با اکثريتيافتن آنها در مجلس نمايندگان چالشی جدي ایجاد کند.
يکي از برنامههاي ترامپ مبارزه با سامانه رفاهي و درماني اوباماکِر بود که با وجود دراختيارداشتن هر دو مجلس نيز موفق به لغو کامل آن نشد و اکنون بايد به اين ناکامي نيز تن دهد. در آمريکا مسائل ملي در انحصار مجلس نمايندگان است، بنابراين قوانين مالياتي ترامپ که به سود طبقات فرادست تنظيم شده بود، تعديل خواهد شد و اصولا با نظارت بر بودجه و اعتبارات مالي برنامههاي ترامپ ميتوانند در برابر او مقاومت کنند. يک نگراني ترامپ که با برکناري فوري دادستان کل و همچنين برکناري رؤساي پيشين FBI نيز بيارتباط نيست، احتمال حسابکشي از سوابق مالياتي رئيسجمهور و همچنين روابط ويژه او و خانوادهاش با محافل مالي و مشکوک روس است. اما در سياست خارجي اين سناست که مؤثرتر است. سياست خارجي جنجالي ترامپ با تبليغات گسترده درباره اشتغالآفريني و جلوگيري از صادرات مشاغل آمريکايي به خارج و اتخاذ سياستهاي گمرکي و تعرفههاي حکايتي همراه بوده است، رنجشها و رقابتهايي را با چين و روسيه و اروپا پديد آورده است. روش اربابانه آمريکا در الزام کشورهاي ديگر به رعايت تحريمهاي یکجانبهاش، هرچند همراهي بانکها و بيمهها و صنايع آن کشورها را وادار به تمکين کرده، اما خشم سياسي آن کشورها را نيز برانگيخته است. اين خشم بيش از آنکه رنگ حمايت اقتصادي از ايران داشته باشد، به روابط و مسائل سياسي و حيثيتي آن کشورها مربوط است. درباره اينکه اين تغييرات پارلماني چه تأثيري در رابطه با ايران خواهد داشت، ميتوان پيشبيني کرد که تأثير فوري و جدي نداشته باشد. با آنکه ديپلماسي دولتي ايران با ارجاعي دعاوي و اختلافات ايران و آمريکا به مراجع قضائي مانند ديوان لاهه و مراجعه به کارگزاريهاي بينالمللي، از تعهد و التزام بيشتر جمهوری اسلامی ايران به قوانين بينالمللي حکايت دارد و آخرين آن شکايت به سازمان هوانوردي بينالمللي درباره نقض حقوق هوانوردي بينالمللي ایران از سوي آمريکاست، درعينحال برخي رويكردهاي ديگر پيام ديگري دارد که براي حل مسالمتآميز مشکلات شايد لازم باشد به اين ديپلماسي دوگانه پايان داده شود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.