محمود جوادیپور در گذار زندگی و هنر
دعوت به هنر
شرق: گزیده آثار محمود جوادیپور، نقاش و گرافیست معاصر با عنوان «ستایش روز» با مقالاتی از رویین پاکباز، سیامک دلزنده و نیوشا جوادیپور و رویدادنگاری توکا ملکی اخیرا در نشر نظر منتشر شده است. این کتاب دوزبانه در چهارصدویازده صفحه فارسی و نزدیک به چهل صفحه انگلیسی که ترجمه مقالات کتاب است، تدوین شده و شامل نقاشیهای جوادیپور در ادوار مختلف کار هنری او است که با چاپ باکیفیت و درخور، در کنار مقالاتی که به زیست و تفکر هنری او پرداخته شِمایی کامل از این هنرمند ترسیم میکند. «دعوتی به هنر» مقاله نخست کتاب به قلم نیوشا جوادیپور نگاهی دارد به زندگی و هنر این هنرمند، کارنامه هنریاش که حین بررسی این کارنامه بیوگرافی دقیقی از او بهدست میدهد. «هفت دهه فعالیت هنری مستمر محمود جوادیپور کارهای تاریخی و فرهنگی چشمگیری را دربر میگیرد. مجموعهآثار ثبتشده او بیش از هفتصد اثر است، بدون احتساب کارهای کمترشناختهشدهاش آثاری متنوع با طیف خیرهکنندهای از تکنیکها و مواد». چنانکه در این مقاله نیز اشاره شده است، آثار جوادیپور با نقوش ایرانی ارتباط و درهمآمیختگی بسیاری دارد و بهرغم تأثیرپذیری از هنر مدرن با هنر بومی نیز همبسته است. گرچه این هنرمند ابتدا به موسیقی و آهنگسازی تمایل داشته، اما با ورود به هنرستان رؤیای نقاشی جان میگیرد و بعدها علاقه او به گرافیک نیز مسیرهای دیگری را پیشرویش باز میکند که ماحصل آن بنیانگذاری رشته طراحی گرافیک در دانشکده هنرهای زیبای دانشگاه تهران است که جوادیپور از مؤثرترین افراد در این زمینه بود. نیوشا جوادیپور درباره تدوین کتاب «ستایش روز» مینویسد: «تصمیم تدوین این کتاب در سال 1388 گرفته شد. من و پدرم امید داشتیم اثری دربرگیرنده و منسجم از کارهای او پیشروی همگان بگذاریم. فاصله میان مونیخ و تهران هماهنگیها را دشوار میکرد؛ بهعلاوه کارهای هنری او از نظر تعداد و تنوع بسیار بود. برای تحقق خواسته ما زمان نیاز بود. سال 1391، که مقدمات جمعآوری آثار را شروع کرده بودیم، پدرم درگذشت». بعد از آن نیوشا جوادیپور به بازبینی آثار پرشمار محمود جوادیپور مینشیند و اثر اخیر حاصل انتخاب او است. بعد از این مقدمه مفصل نوبت به سالشمار زندگی این هنرمند میرسد: «محمود جوادیپور در گذار زندگی و هنر» نوشته توکا ملکی. این بخش نیز از سال 1299 آغاز میشود؛ که محمود جوادیپور در 13 شهریور آن سال در کوچه قلمستان خیابان حاجیعبدالصمد در محله امیریه تهران متولد شد تا 1391 که او در مونیخ درگذشت و پیکرش به تهران منتقل شد. اما گذار هنر او همینجا خاتمه نمییابد. سالشمار زندگی هنری محمود جوادیپور ادامه دارد تا همین امسال؛ 1397 که مجموعهای کامل از گزیدهآثار او منتشر شده است. در ادامه گزیدهآثار او چاپ شده است با شرح و عنوان هریک از آثار. «نقاشی نوگرا مماس بر رئالیسم» به قلم سیامک دلزنده مقالهای است در وصف «پرترههای گروهی» این هنرمند. «محمود جوادیپور یک بار در سال 1327خ/ 1948م پرتره سه شخصیت تأثیرگذار فرهنگی را در سه تابلوی جداگانه نقاشی کرد. از آن میان دو نفر یعنی هوشنگ آجودانی و حسین کاظمی در کنار خود جوادیپور، بنیانگذار نخستین گالری هنری خصوصی ایران به نام آپادانا، کاشانه هنرهای زیبا بودند». در ادامه زندهدل از علاقه جوادیپور به سلفپرتره مینویسد، سلفپرترههایی که در عین تأثیرپذیری از قلم امپرسیونیستی نسبت مشخصی با اصول واقعگرایی دارد. او مینویسد جوادیپور در زمانهای آغاز به کار کرد که رئالیسم با تفوق ناتورالیسم در آثار شاگردان کمالالملک به حاشیه رفته بود و هنرمندان نوگرا چالش عبور از طبیعتگرایی به سمت بیان تصویری تازهتر همچون پستامپرسیونیسم و کوبیسم مواجه بودند. «جوادیپور در چنین وضعیتی آغاز به کار کرد و علیرغم آنکه در میان نقاشان همدوره و بهخصوص پیشگامان نقاشی نوگرای ایران رئالیسم در مرکز توجه قرار نداشت، بهنظر میرسد تا حدی مساله جوادیپور بوده است». در این مقاله آمده است این هنرمند برای تحقق رئالیسم در آثارش از چشماندازها و اشیای پرشماری مایه گرفت و هم از پیکرههای انسانی و نیز تمهیدات مختلفی شامل استفاده از فضا و مکان خاص مانند اتاق نشیمن، بازار روستایی و یا قهوهخانه. در ادامه، نویسنده برای شرح ایده خود نقاشی «یادی از گذشتهها» را تحلیل و بررسی میکند و بعد میرسد به شمایلشناسی فضای قهوهخانه در آثار جوادیپور، و در جمعبندیاش مینویسد: «اگر بخواهیم در نقاشی جوادیپور نسبت میان چهرههای واقعی را با واقعیت زمانه بهطور سرراست و روشن مشخص کنیم، احتمالا عامل یا عواملی موجب اختلال در خوانش ما میشوند: کمپوزیسیون شبهقهوهخانهای او از یکسو و غلبه چهرههای نامشخص در پوشاک ظاهرا غیرمعاصر که فضای میان شخصیتهای واقعی را اشباع کردهاند، ناسازههایی محصول وضعیت موزهای زندگی معاصر هستند. اهمیت عمل جوادیپور در بازنمایی واقعگرای همین وضعیت است... پرترههای واقعگرای جوادیپور از اصول کور فراتر رفته و به رئالیسم در وجه کلیتر آن یعنی بازنمایی وضعیتهای انضمامی عام و جهانشمول میپردازند». از این منظر است که دلزنده معتقد است این آثار جایگاه مهمی در بازخوانی کامل مساله رئالیسم در تاریخ هنر ایران دارند. در آخر کتاب و پیش از نسخه انگلیسی مقالات، رویین پاکباز، نقاش و منتقد هنری مطرح متنی نوشته است در شرح تابلوی معروف جوادیپور که گویا بیش از هر اثر دیگرش تمام تجربیات و هنرش را در خود جمع دارد با عنوان «یادی از گذشتهها»، که میخوانید: «تصویری رنگارنگ و ساخته و پرداخته از اشخاص و اشیای نزدیک و دور و دورتر. صحنهای از میهمانی، بزم و گفتوگوی دوستان و آشنایان. تلفیقی از خیال و واقعیت، افسانه و تاریخ، فرهنگِ گذشته و امروز، سنت و تجدد. خاطرهای از پنجاه و اندی سال مشغله ذهنی و تجربه هنری. از کسی که با وسواس و دقتی کمنظیر حتی جزئیترین سند و مدرک مربوط به کار و زندگی خود را نگهداری و بایگانی میکرد، خلق چنین تصویری از دیدهها و شنیدهها و آموخته هایش چندان عجیب نمینماید. یادی از گذشتهها، درواقع خودزندگینامه تصویری جوادیپور است.» ستایش روز/ گزیدهآثار محمود جوادیپور/ نشر نظر
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.