غيردولتيشدن، تأثير ديجيتاليشدن
محمدرضا سعيدآبادي. دانشيار دانشگاه تهران
پيشرفت تکنولوژي و بهاصطلاح ديجيتاليشدن بر ابعاد مختلف زندگي انسان تأثير گذاشته و اين پديدهاي است که هم متفکران و هم عملگرايان در حوزههاي مختلف تکنولوژي و فرهنگ به آن پرداختهاند و به اعتقاد من نکاتي درخصوص تأثير ديجيتاليشدن بر حوزه فرهنگ قابل بيان است. نخستين تأثير ديجيتاليشدن در حوزه فرهنگ، موضوع جهانيشدن بازارهاي فرهنگي است. به اين معنا که بستر ديجيتال امکاني فراهم کرده که علاوهبر بازارهاي اقتصادي و تجاري، بازارهاي فرهنگي را نيز جهاني کرده است و جهانيشدن بازارهاي فرهنگي و صنايع خلاق، از جمله سينما يکي از رخدادهايي است که با ورود تکنولوژي ديجيتال قابل مشاهده است. دومين تأثير در فرايند ديجيتاليشدن حوزههاي فرهنگي، همسانسازي يا همگونشدن فرهنگهاست. اگرچه ديجيتال بستري را براي مشارکت همه فرهنگها از نقاط مختلف دنيا با سلايق متفاوت و ديدگاههاي مختلف براي توليد کالاهاي فرهنگي در زمينه سينما، تئاتر يا بازيهاي رايانهاي فراهم کرده، اما آنچه مسلم است توليدکنندهاي که از توان بيشتري در پاسخ به تقاضاي بازار بهواسطه سرمايهاي که در اختيار دارد، از قدرت بيشتري در توليد و توزيع محصولات خود نيز برخوردار است و در اين شرايط با موضوع همسانسازي و همگونسازي فرهنگي مواجه هستيم. سومين تأثير عصر ديجيتال در زندگي روزمره بشر، موضوع فردگرايي است و هر فرد آنچه را که براي خود مطلوب ميپندارد در بستر شخصي جستوجو ميکند و در نهايت مييابد، بنابراين از مختصات ديجيتالشدن فردگرايي است. در اين ميان مدرنيته هم به بحث موردنظر سمتوسو داده و خاستگاه تکنولوژي اين است که مجموع اين تمايلات را با فراهمکردن امکان ديجيتال بالفعل كرده است. بحث ديگر که در حوزه ديجيتال و صنايع خلاق و بهويژه سينما در ارتباط است موضوع انبوهشدن يا تودهايشدن تقاضا و توليد در صنايع خلاق است و ديجيتالشدن امکاني فراهم کرده که توليدات فرهنگي ارزان، ساده و سريع توليد شوند و اين تودهاي يا انبوهشدن توليدات در صنعت سينما مشاهده ميشود. متنوعشدن کالاهاي فرهنگي، مبحث ديگر در حوزه ورود ديجيتال در توليدات فرهنگي است. به دليل انبوهبودن عرضه و تقاضا در توليد کالاهاي فرهنگي، با دنياي متنوعي از خدمات و ارائه کالاهاي فرهنگي مواجه هستيم و اين تنوع کالاهاي فرهنگي از تأثيرات ديجيتال بر توليد و عرضه در اين بخش است. يکي از مهمترين تأثيرات ديجيتاليشدن در صنايع خلاق، غيردولتيشدن اين حوزه است. اگر تا چند دهه پيش متولي فرهنگ، توليد کالاهاي فرهنگي و سينما دولتها بودند و بازيگران غيردولتي نقش کمي در اين عرصه داشتند و همچنان که متولي رفاه، امنيت، آموزش و ساير موارد زندگي بشر دولتها بودند، اما امروزه شاهد هستيم که موضوع صنايع خلاق، سينما و در يک نگاه کلي فرهنگ، صرفا يک فعاليت دولتي نيستند، بلکه با خصوصيشدن توليد محصولات در اين بخش عملا ديگر در رديف توليدات دولتي قرار نميگيرند. از سوي ديگر به دليل انبوهي و تودهاي و خصوصيسازيشدن، توليد کالاهاي فرهنگي بهعنوان يک کالاي تجاري که ميتواند توليد پول و سرمايه کند جايگاه تجاري پيدا کرده است و اکنون آمار و ارقام توليد خلق ثروت يا سرمايه از کالاهاي فرهنگي و صنايع خلاق در کشورهاي مختلف يکي از شاخصهاي درآمد و پيشرفت در بخش فرهنگ است. ازهمينرو من معتقدم تجاريشدن کالاهاي فرهنگي و صنايع خلاق از تأثيرات مهم عصر ديجيتال است. در نتيجه اين تأثيرات، بينالمللي يا جهانيشدن فرهنگ و سينما نيز مطرح ميشود و نميتوان کالايي را بدون نگاه جهاني توليد کرد. بنابراين اگر بخواهيم از عصر ديجيتال حداکثر بهرهمندي را ببريم بايد از اين تکنولوژي و تأثيرات فرهنگي و اجتماعي آن شناخت کاملي داشته باشيم.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.