تئوري توطئه واشنگتن
اردشير زارعيقنواتي : برگزاري «نشست صلح افغانستان» در مسکو با حضور هيئتي از «شوراي عالي صلح افغانستان» و يک هيئت بلندپايه از گروه «طالبان» به رهبري «عباس استانکزي»، رئيس دفتر سياسي طالبان در قطر و با مشارکت نمايندگان 11 کشور، تحول جديدي بود که از سوی رسانهها کمتر به آن پرداخته شد. حضور هيئتهاي نمايندگي از کشورهاي هند، پاکستان، ايران، چين، قزاقستان، ترکمنستان، ازبکستان، تاجکستان، قرقيزستان و يک نماينده از سفارت آمريکا در مسکو، در کنار روسيه و دو هيئت افغانستاني موضوع مهمي بود که خلاف مذاکرات پشت پرده قبلي نشاندهنده مشارکت همه عوامل ملي، منطقهاي و جهاني مرتبط با بحران اين کشور در اين نشست يکروزه بود.از آنجا که بحران افغانستان با بيش از 40 سال سابقه و در مرحله بعد از اشغال اين کشور از سوی آمريکا و ائتلاف متحد آن در پيامد حوادث تروريستي يازدهم سپتامبر هماکنون يک دوره 17ساله و سرشار از بيثباتي و جنگهاي داخلي را ميگذراند، انتظار معجزه از چنين نشستها و مذاکراتي چندان منطقي نيست اما خروج مذاکرات صلح از معاملات پشت پرده و همچنين «انحصار» فقط چند بازيگر خاص، ميتواند گامي بلند به جلو تلقي شود. نشست صلح در مسکو در شرايطي انجام شد که اين مذاکرات قرار بود ماه سپتامبر برگزار شود که با اعتراض دولت کابل از سوی رهبران مسکو به تعويق انداخته شد. از آنجا که دولت «اشرف غني»، رئيسجمهوري افغانستان، خود را نماينده رسمي کشور ميداند و اعتقاد دارد هرگونه مذاکرات صلح بايد تحت نظر و رهبري آنان انجام شود، تاکنون موضوع مذاکره دولت با طالبان از مسير قانوني و حقوقي خارج بوده است. به همين دليل در شرايطي که اصل بحران جاري در عرصه ملي، حل اختلاف دولت کابل با شورشيان مسلح طالبان است و حتي اين دولت قبلا به واسطهگران آمريکايي اختيار تام براي تماس و مذاکره با طالبان را داده، بهانه جناب غني چندان منطقي به حساب نميآمد و فشار داخلي و خارجي بالاخره رهبران کابل و واشنگتن را مجبور به پذيرش تلويحي اين پروسه کرد.در آن سوي قضيه نيز تا به امروز طالبان به بهانه اينکه دولت کابل دولتي دستنشانده است، همواره بر مذاکره با آمريکا به عنوان ادارهکننده اصلي کشور افغانستان تأکيد کرده و حاضر به ديدار با نمايندگان مرتبط با دولت کابل نبود. اما روسيه به دليل تجربه حضور فعال در اين کشور تا زمان برقراري دولتهاي ملي از جمله دولت مترقي «دکتر نجيبالله» ، بهخوبي ميدانست که مذاکره نسبتا موفق فقط زماني ممکن است که بتواند کشورهاي همسايه و حاميان اصلي جناحهاي مختلف حکومتي و شورشيان مسلح طالبان را گرد هم آورد.عدم شرکت فعال و رسمي هيئت آمريکايي دعوتشده به اين نشست هم فارغ از هرگونه گمان برای طرح «تئوري توطئه» به همين موضوع و همچنين رقابت ژئوپلیتيک آمريکا با روسيه برميگردد. 17 سال جنگ داخلي بعد از اشغال نظامي افغانستان و وخيمترشدن هرچه بيشتر اوضاع امنيتي اين کشور با بازيهاي توطئهآميز واشنگتن که دوباره شخصي همچون «زلمي خليلزاد»، مرد پشت پرده و يکي از مسببان وضعيت امروز افغانستان را به عنوان نماينده اين کشور در امور افغانستان تعيين کرده، ارتباط تنگاتنگي با اين نشست و حضورنیافتن رسمي هيئت نمايندگي واشنگتن در آن داشته است. نکته جالب در اين است که خليلزاد که در دو هفته گذشته به کشورهاي عربستان، امارات متحده عربي، پاکستان، قطر و افغانستان درخصوص اين بحران سفر کرده بود، دو روز بعد از اين نشست در مسکو بار ديگر عزم تجديد سفر به اين کشورها را دارد که اکثرا نقش مخربي در تحولات افغانستان بازي ميکنند. بدون هيچ ترديدي سفر دوباره خليلزاد به اين کشورها نه براي تسهيل عزم کشورهاي منطقهاي براي تحقق روند صلح که دقيقا براي خنثيکردن دستاوردهاي مقدماتي اين نشست انجام ميشود. با ورود فعال روسيه و چين به همراه سه کشور هند، پاکستان و ايران به عنوان تأثيرگذارترين کشورهاي منطقهاي در حوزه تحولات افغانستان به روند جديد صلح، از يک طرف امکان رسيدن به مصالحه افزايش مييابد و از طرف ديگر از نقش انحصاري آمريکا دراينباره کاسته ميشود که به همين دليل اين صورتبندي براي واشنگتن قابلپذيرش نيست.درک رهبران مسکو براي هموارکردن راه مصالحه ملي هرچند طبق واقعيت و عرف جاري در «جمع اضداد» که بعضا جريانهاي درون آن مردمي و ترقيخواهانه نيز نيستند، براي گام اول يک امر اجتنابناپذير است که بايد در روند مذاکرات (البته اگر با کارشکني روبهرو نشود) در جريان يک انطباق منافع حول همان اصولي که در افتتاحيه نشست اعلان شد، کليد بخورد.روسها ميدانند براي متقاعد و مجبورکردن طالبان براي پذيرش مصالحه به همکاري پاکستان نيازی مبرم است و پاکستان نيز زير فشار چين به عنوان متحد نزديک خود است که هماکنون خطر قدرتگيري گروههاي تروريستي همچون داعش را جدي ميبيند و حاضر به اعمال فشار بر اسلامآباد است.از طرف ديگر، روسها به دليل داشتن ارتباطات نزديک با هند و ايران، ميتوانند اين دو بازيگر اصلي در منطقه را متقاعد به پذيرش طرح صلح کنند. از طرف ديگر، همسايگان افغانستان در حوزه آسياي ميانه که از بيثباتي در اين کشور و احتمال تهديدات تازه از طرف گروه داعش هراسان هستند، با مسکو در هماهنگي کامل قرار دارند. همه اجزا و قطعات اين پازل به صورت منطقي نشان ميدهد که نشست صلح مسکو خلاف تلاشهاي يکسويه قبلي براي تحقق صلح و ثبات در افغانستان، در صورت کارشکنينکردن نيروهاي فرامنطقهاي امکان رسيدن به يک اجماع و توافقات حداقلي را براي مصالحه ملي يا حداقل کاهش تنش در بحران افغانستان خواهد داشت.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.