|

مروري بر كارنامه تئاتري و سينمايي علي رفيعي

تكميل سه‌گانه لوركا

گروه هنر: علي رفيعي قصد دارد آذرماه امسال نمايش «خانه برناردا آلبا»، اثر فدريکو گارسيا لورکا را در تالار وحدت روي صحنه ببرد. اين نمايش‌نامه پس از «عروسي خون» و «يرما» سومين تراژدي از نمايش‌نامه‌نویس بنام اسپانيايي است كه به دست اين كارگردان شهير و توانمند ايراني به صحنه مي‌رود. علي رفيعي، طراح و کارگردان تئاتر ايران که آخرين‌بار و در پاييز سال ۹۴ نمايش «خاطرات و کابوس‌هاي يک جامه‌دار از زندگي و قتل ميرزا تقي‌خان فراهاني» را در تالار وحدت به صحنه برده، قصد دارد امسال نيز اثري تازه را کارگرداني کند. او اين‌بار خلاف‌آمد همه كارهايش، طراحي صحنه را به منوچهر شجاع سپرده كه اين روزها در طراحي بنام و خلاق است. «يک روز خاطره‌انگيز براي دانشمند بزرگ وو»، «عروسي خون»، «يادگار سال‌هاي شن»، «رومئو و ژوليت»، «شازده‌احتجاب»، «در مصر برف نمي‌بارد» و «شکار روباه» از جمله آثاري هستند که علي رفيعي در سال‌هاي گذشته به صحنه برده است. تربيت بدني بازيگران انصافا علي رفيعي هميشه در صحنه خوش درخشيده است و نبودن امثال او به ضرر تئاتر ما خواهد بود. اين کارگردان با آنکه پا به سن گذاشته، اما مثل يک جوان خوش‌فکر و خلاق در صحنه ايده‌هاي ناب خود را عرضه مي‌کند. به نظر رفيعي، تربيت بدني بازيگران تئاترهايش در سطحي بالاتر از معمول است، تا حدي که بازيگران بتوانند با بدنشان، احساسات و عواطفشان را بروز دهند و به يک شعور بدني بالا برسند. علي رفيعي سال‌ها در پرورش و جهت‌دهي به برخي از بازيگران کوشا بوده و امروز نسلي از بازيگران آثار او، به شکل مستقل در گروه‌هاي تجربه‌گرا فعاليت‌هاي خود را ادامه مي‌دهند؛ فعاليت‌هايي بر پايه نوگرايي و تا حدودي هم‌رديف با آخرين تحولا‌ت موجود در دنيا که دلا‌لت بر نوگرايي مدام انديشه علي رفيعي دارد. او با آنکه در گذر ساليان مو سپيد کرده است، اما با انديشه‌ای جوان و پويا ايده‌هاي خود را در کنش با هستي و دنياي پيرامون تبديل به پيرنگ‌ها و تصاوير ديدني مي‌کند. اکثر منتقدان سهم طراحي صحنه و لباس و نور را در آثار او برجسته مي‌دانند. علي رفيعي از آن دست چهره‌هاي خلا‌ق است که به لحاظ فرم از تصاوير زيبا و موجز و استيليزه پيروي مي‌کند. تئاتر او آن‌قدر تصويري بود که سرآخر از علي رفيعي در مقام يک کارگردان سينما فيلمي به نام «ماهي‌ها عاشق مي‌شوند» پديد آورد؛ فيلمي که از قابليت‌هاي بالا‌ي سينمايي برخوردار است؛ اما هنوز ردپاي يک تئاتري تصويرگر و متفکر در آن مشهود است. دو فيلم رفيعي در سال ۷۶ تصميم گرفت به شکل جدي وارد سينما شود. او با محمود کلاري تازه آشنا شده بود. آن زمان «عروسي خون» را روي صحنه داشت. او بعد از ديدن کار، به پشت صحنه آمد و چندين روز همراه گروه، مستندي از پشت صحنه گرفت که البته هيچ‌گاه تدوين نشد. حضور کلاري براي رفيعي بسيار تعيين‌کننده بود، به‌ويژه اينکه او هميشه از مشوقان رفيعي در سينما بوده است. رفيعي درباره نحوه ورودش به سينما و ساخت نخستين فيلمش در سال 83 مي‌گويد: وقتي «در مصر برف نمي‌بارد» را کار مي‌کردم يکي از تهيه‌کنندگان سينما به سراغم آمد و از من خواست تا «ماهي‌ها عاشق مي‌شوند» را که در آن زمان بهار خزر نام داشت، بسازم. گفتم ورسيوني که در دست دارم ورسيون ضعيفي است و بايد رويش کار شود. با وجود اصرار او که مي‌خواست همان نسخه را بخواند، سه‌ماهي روي نسخه تازه کار کردم و بعد فيلم‌نامه بهار خزر را به او دادم. بيماري آن تهيه‌کننده و روند گرفتن وام و وسايل باعث شد که سال گذشته با آقاي تخت‌کشيان آشنا شوم و دفتر او تهيه کار را برعهده گرفت. داستان آن از اين قرار است که مردي به نام عزيز براي تملک و فروش مايملک پدري خود به کشور برمي‌گردد، اما با آتيه؛ دختري که قبل از سفر به او علاقه داشته روبه‌رو مي‌شود. در اين ميان اتفاقاتي رخ مي‌دهند که غيرقابل پيش‌بيني است. طراح صحنه و لباس فيلم ماهي‌ها عاشق مي‌شوند بارزترين عنصر اين فيلم است. دکتر رفيعي به دليل يک عمر فعاليت در تئاتر در اين زمينه از تبحر کافي برخوردار بوده و از اين موقعيت نهايت استفاده را کرده است. فيلم رفيعي داستان منسجمي دارد. علي رفيعي در فيلم با تلفيق رنگ‌ها و شخصيت‌ها جذابيت خاصي به فيلم داده است، اما با وجود کندي ريتم، ماهي‌ها عاشق مي‌شوند به‌عنوان اولين تجربه سينمايي علي رفيعي کار خوب و قابل‌قبولي است. «آقايوسف» دومين ساخته‌اش است که در سال ۱۳۹۰ در سينماهاي کشور اکران شد. آقايوسف (مهدي هاشمي)، کارمندي بازنشسته است که با دخترش رعنا (هانيه توسلي) زندگي مي‌کند. پسرش خانه و زندگي خود را رها و به کانادا مهاجرت کرده‌ است. آقايوسف براي برآمدن از مخارج زندگي خود و عروسش (ليلا بلوکات) از پنج سال پيش، پنهان از چشم دخترش در خانه‌هاي مردم نظافت‌کاري مي‌کند. او به‌شدت به دختر خود علاقه‌مند است. حوادثي در اين خانه‌ها رخ مي‌دهند که مستقيما به او ربط پيدا مي‌کنند و زندگي او را دگرگون مي‌كنند.... اين فيلم درباره بي‌ارتباطي آدم‌ها در دنياي امروز و زندگي بشر امروزي است. اولين نشانه‌هاي اين بي‌ارتباطي، تنهاشدن آدم‌ها و دامن‌زده‌شدن به تراژدي تنهايي انسان است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.