ستاره اسکندری، تهیهکننده نمایش «خانه برناردا آلبا»
دوست دارم ارزشهای فرهنگی با خلاقیت هنری همراه شود
رضا آشفته
ستاره اسکندری در تئاتر ریشه گرفته و بالندگیاش در دنیای تلویزیون و سینما هم از همین تئاتر فرهیخته میآید. او خود را شاگرد دکتر رفیعی میداند و در کارهای او مانند نمایش «رومئو و ژولیت» (۱۳۷۹) و فیلم آقایوسف (۱۳۸۹) بازی کرده و حالا که در دنیای تصویر صاحب نام و سرمایهای شده، دارد به تئاتر میاندیشد که در حد توانش فضای فرهنگی تئاتر را به دور از سودجوییهای این روزها تداوم بخشد و چه بهتر از اینکه به سراغ استادش آمده و برای دکتر رفیعی تلاش میکند که یک تهیهکننده نمونه باشد، چون دلش میخواهد دکتر رفیعی فقط بدون هیچگونه دغدغهای کارش را بکند. در این گفتوگو با ستاره اسکندری به نوع نگاهش به مقوله تهیهکنندگی در تئاتر پرداختهایم که میخوانید.
درباره شروع تهیهکنندگیتان در تئاتر بگویید؟ من در سال 91 با نمایش «33 درصد» نیل سایمون کار افسانه ماهیان که از همنسلان خودم است، تهیهکنندگی در تئاتر را شروع کردم و بعد بهدنبالش در چند کار دانشجویی با همه توانم بهعنوان تهیهکننده حضور داشتم. هدفتان در مقام تهیهکننده تئاتر چه بوده است؟ سالها پیش تهیهکنندگی در تئاتر یک اتفاق نادر بود، چنانچه عبدالله اسکندری، چهرهپرداز، تهیهکننده نمایش «دندونطلا»ی داوود میرباقری شد که در آن سالها تهیهکنندگی در تئاتر متداول نبود، اما بعدها که مبحث تئاتر خصوصی در ایران جدی شد، من هم یکی از موافقان تئاتر خصوصی بودم، چون دوست داشتم که اهل تئاتر از پس مدیریت مالیشان بربیایند و به دولت اثبات کنند که میتوانند به تئاتریها اعتماد کنند و ما در چالش با شورای نظارت و ارزشیابی به آنها نیز ثابت کنیم که تئاتر میتواند تبدیل به امری مستقل و همچنان فرهنگی بشود. آنها هم بیشتر از آنکه نظارت کنند میتوانند به ارزشیابی کارها بپردازند، بنابراین دوست داشتم در جریان تولید تئاتر خصوصی حضور داشته باشم و معتقد هستم کسانی که در تصویر و سینما اعتباری کسب کردهاند، حالا در این شرایط به سمت تئاتر بیایند و از تئاتر خصوصی حمایت کنند و اینگونه بتوانیم همچنان در کنار هم باشیم و تئاتر را بهطور خصوصی مدیریت کنیم. از آنجایی که بحث تهیهکنندگی گسترده است؛ یعنی نمیدانم آن نیتی که دارم در این راه صادقانه پیش خواهد رفت یا نه؟ زیرا اکنون میبینم جامعه تئاتریمان مقابل تئاتر دولتی ایستاده است. این در حالی است که بخش دولتی خواهان پیشبرندگی تئاتر در بخش خصوصی است و اینکه خودمان جریانهای فرهنگی را مدیریت کنیم، اما هنوز این تعریف عملی نشده است. چنانچه میبینیم این نوع نگاه باز به اشتباه باعث تحریف در فرهنگ و هنر تئاتر شده است. در جاهایی که دارند تعریفهای تئاتر را کنار میگذارند و بهجای اهداف فرهنگی بیشتر اهداف اقتصادی برایشان مهم میشود، این نگاه مسیرشان را از تئاتر دور میکند؛ یعنی جریان غالب، غلبه اقتصاد بر اندیشه است و این همان جریان تحریفشده است. حالا فکر میکنم باید چارهاندیشی شود که چگونه باید جریان غالب همچنان فرهنگ و اندیشه باشد و جریانی که روحیه تجاری دارد مهار شود که در نهایت فرهنگ از بین نرود. بنابراین باید حس کنید که این روزها اکثر کارها دارند تجاری میشوند یا اینکه این کارهای تجاری هستند که در فضای تئاتر بیشتر در معرض دید هستند؟ من هم حس میکنم بسیاری از کارها این مختصات تجاریبودن را پیدا کردهاند و درواقع این روزها شاهد ارتقای کمیت در تئاتر هستیم بیآنکه در تئاتر کیفیت و رشد فرهنگی ملاک باشد. انگار دیگر کیفیت موجه و لازم نیست. الان راهکاری هست؟ فکر میکنم باید توکل به خدا کرد، چون کاری از دستمان برنمیآید. در این حالوروز راهکاری نیست و همه تئاتریها به دنبال این هستند که بنابر خواست سالندارها فقط گیشه را پر کنند. من که خودم الان راهکاری ندارم، چون بحث گسترده است و باید همه احساس مسئولیت کنند و اینگونه نباشد که فقط به خودمان فکر کنیم؛ اینکه همه به دنبال پرکردن سالن باشیم و برای جذب مخاطب هر کاری بکنیم، این سیستم اشتباه است و به هماندیشی همگانی نیاز داریم که همه آگاه باشیم از آنچه بر تئاتر وارد شده است. من هم بهعنوان یک عضو کوچک تئاتر دارم دربارهاش نظر میدهم. با آنکه میدانم اینروزها بین اهالی تئاتر خصومت بیسابقهای ایجاد شده که تنها دلیلش هم عدم گفتوگو بین اهالی تئاتر است و تاکنون این حجم منفعل برخوردکردن خانه تئاتر بیسابقه بوده... بااینحال، ما هم نسبت به همدیگر دور و تنها شدهایم و به نظرم صنف وجود ندارد و ما را تبدیل کردهاند به کسانی که نسبت به هم بغض و کینه داشته باشیم، بهجای اینکه حقوقمان را بدانیم... حالا در این شرایط همه دغدغه معیشت دارند و باید بهگونهای دنبال حلوفصلش باشند و همین میشود معضل بزرگی که نمیگذارد در کنار هم قرار بگیریم و با هم گفتوگو کنیم. الان چگونه میتوان این گفتوگو را بین اهالی تئاتر آغاز کرد؟ واقعا ایدهای ندارم؛ مثلا همین چندی پیش تئاتریها به طور خودجوش درباره تعویض مدیریتها واکنش نشان دادند؛ اما خانه تئاتر دراینباره گفتوگویی و نظر صریحی نداشت و این نوع دودستگیها، بین اهالی تئاتر و خانه تئاتر فاصله میاندازد و انگار خانه تئاتر دارد در جزیره خودش به سر میبرد و نمیخواهد به خواستههای تئاتریها توجه نشان دهد. بههرحال این گفتوگو در این شرایط بحرانی لازم هست؟ باید از این سختیها و بحرانها یک جریان نو بیرون بیاید و نباید این معضلات همچنان در تئاتر بماند و دلم نمیخواهد بههیچوجه خانه تئاتر را تخریب کنم. ما باید این پایگاه نو را در گفتوگو با همدیگر به دست بیاوریم که بشود همچنان در آن، تئاتر را نگه داریم. شاید الان دوره گذار باشد و این سختیها همچنان دارد برجستهتر میشود؟ به نظرم اینطور میآید. در این حالوهوا شما به چه اهدافی در تهیهکنندگی رسیدهاید؟ من الان- بامزه است- دارم سه نوع تهیهکنندگی را انجام میدهم. اولینبار با افسانه ماهیان که همنسل خودم و از نسل میانه هست و بعد به دانشجویان تئاتر توجه کردم که از نسل جوان به شمار میآیند و الان هم نوع سوم که تهیهکنندگی کار جناب دکتر علی رفیعی و پیشکسوت تئاتر است. کارهای دکتر رفیعی از آن جنس تئاتری است که خودم بسیار دوستش دارم. او چند ماه تمرین میکند و الان برای خانه برناردا آلبا پنج ماه است که تمرینهایش ادامه داشته و این همان نوع تئاتری است که برایم محترم است. از برایند این سه نوع تهیهکنندگی راضی هستی؟ امیدوارم خودم یک حلقه اتصال بین این سه نسل ایجاد کرده باشم که نسل جوان، میانه و پیشکسوت اینگونه در ارتباط با همدیگر متوجه نیازها و ضرورتهایشان باشند. دوست دارم ارزشهای گذشته همراه با خلاقیتهای جدید باشد و من نقطه وصل باشم. منِ ستاره، منظورم منِ تهیهکننده اینگونه وارد یک جریان فرهنگی شوم. در برابر این مشکلات چه باید کرد؟ میدانیم که مشکلات دارد گریبان همه را میگیرد و در این شرایط باید صبوری کرد. صبوری برای همه لازم است و در این روزگار شتابزده و فستفودی باید همه با صبر و حوصله همگام شوند... . برای همین حس کردم که در کنار دکتر رفیعی قرار بگیریم و برای او فرصتی مهیا کنم که سبکبال کارگردانیاش را بکند و خودم با عواملم به دنبال مسائل اداری و تبلیغاتی و همه آن چیزهایی که یک اجرا را پیش خواهد برد، باشیم؛ بنابراین اینگونه مسیر هموار میشود که دکتر هم تنهای تنها متمرکز کارش بشود. بازیگران خانه برناردا آلبا چگونهاند؟ بازیگران قدیمیتر در کنار بازیگران جدیدتر که در کارگاه دکتر رفیعی در دو سال آموزش و تمرین به بازی در این اجرا رسیدهاند. این نمایش 9 نقش اصلی دارد و بقیه در آن نقشهای جانبی را بازی میکنند که به مدت 45 روز در تالار وحدت اجرا میشود که اگر رضایت مخاطبان را جلب کند، حتما تمدید هم خواهد شد. خودتان چرا بازی نکردهاید؟ دکتر رفیعی از من هم دعوت کرد که بازی کنم؛ اما من شاگردش هستم و دوست داشتم با افتخار در کنارش باشم؛ اما اینبار تهیهکننده شدهام که ایشان را در امر تولید کمک کنم و درهرحال تهیهکنندگی شغل پرزحمت و سختی است و میخواهم در این کار هم موفق باشم و آنگونه که باید، برای تولید و اجرای این کار کوشش کنم. چه توصیهای به بازیگران تئاتر دارید که در سینما و تلویزیون شهرتی یافته و میتوانند حالا در تئاتر سرمایهگذار باشند؟ توصیهای نمیکنم؛ اما فقط دلم میخواهد که بچههای تئاتر که در سینما و تلویزیون مشهور شدهاند، با یادآوری این نکته که ریشهمان تئاتر است، به تئاتر کمک کنیم. نباید تاریخ و ریشهمان فراموش بشود. با آنکه ملت پرحافظهای نیستیم؛ اما با بازگشت به تئاتر میتوانیم این ریشه را تقویت کنیم. باید با بودن و حمایت و ایجاد رضایت در گروههای تئاتری فضای فرهنگی را سالم نگه داریم. ما تئاتری هستیم و از شکل و محتوای تئاتر آگاهیم و میدانیم تئاتر از چه انتظاراتی آسیب میبیند و ما با حضورمان میتوانیم در سلامت تئاتر بکوشیم. با آنکه احساس مسئولیت جمعی گم شده است؛ اما بچههای تئاتری میتوانند دوباره این احساس مسئولیت را در این مملکت ایجاد کنند که حامی حقیقی هنرشان باشند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.