|

زندگی با هوش مصنوعی

اگر نگوییم وارد عصری جدید شده‌ایم، دست‌کم در آستانه آن قرار داریم. آنچه زمانی داستان‌‌های علمی-تخیلی و غیرواقعی به شمار می‌آمد، اکنون با سرعت حیرت‌انگیزی رنگ واقعیت به خود می‌گیرد. هوش مصنوعی در همه حوزه‌ها در حال ایجاد تحول و دگرگونی است: از جنگ، جرم و جنایت تا پزشکی، کار، عدالت، جامعه، بازی، سرگرمی و حتی فهم ما از معنای انسان‌بودن. هوش مصنوعی بیش از هر فناوری دیگری می‌تواند آینده مشترک انسان‌ها را از بنیاد دگرگون کند و ازاین‌رو، باید بیشتر درباره این آینده دانست. چندسالی است آثار پژوهشی در این زمینه قوت گرفته‌اند و دانشمندان و متفکران این حوزه با سرعتی نزدیک به همان سرعت پیشرفت‌های تکنولوژیک می‌کوشند آینده احتمالی زندگی انسان با این تغییرات را ارزیابی کنند. یکی از آثار مهم در این زمینه کتاب «زندگی 0/3: انسان‌بودن در عصر هوش مصنوعی» نوشته مکس تگمارک تحلیل و بررسی خوبی از این آینده ارائه می‌دهد. تگمارک استاد فیزیک دانشگاه ام‌آی‌تی و یکی از بنیان‌گذاران مؤسسه آینده زندگی است که به پژوهش درباره نحوه سودمند نگاه‌داشتن هوش مصنوعی بسیار کمک کرده است. از جمله آثار مهم او می‌توان به «جهان ریاضیاتی ما» اشاره کرد. تگمارک در این کتاب خواننده را به عمق اندیشه درباره هوش مصنوعی و وضع بشر می‌برد و به پرسش‌های بنیادین زمانه حاضر پاسخ می‌دهد. این کتاب به مناقشه‌برانگیزترین مسائل روز در زمینه هوش مصنوعی می‌پردازد: از ابرهوش تا معنا و آگاهی و مرزهای فیزیکی نهایی حیات در کیهان. کتاب حاضر به تازگی به همت نشر نو و با ترجمه میثم محمدامینی منتشر شده است. ترجمه‌ دیگری نیز از این کتاب با عنوان «حیات ۳: انسان در عصر هوش مصنوعی» با ترجمه جمیل آریایی به همت نشر مازیار منتشر شده است. کتاب حاضر در هشت فصل تنظیم شده که تقریبا می‌توان فصول کتاب را مستقل از هم خواند. تگمارک در خلال این فصول می‌کوشد به مسائلی چون ایرادهای نرم‌افزاری و هوش مصنوعی مستحکم، پیشرفت آهسته و سناریوهای چندوجهی و چندقطبی، سرنخ‌های تجربی درباره آگاهی، اختلاف‌نظرها درباره آگاهی، سلسله‌مراتب کیهانی، تاریخچه مختصری از پیچیدگی، هوش، حافظه، محاسبه، یادگیری، آرمانشهر برابری‌طلبانه، و غیره بپردازد.
تگمارک مدعی است جهان ما سیزده میلیارد و هشتصد میلیون سال پس از پیدایش بیدار شده و اکنون نسبت به خودش آگاهی پیدا کرده است. او انسان‌های روی سیاره زمین را «بخش‌های خودآگاه بسیار کوچکی» تعریف می‌کند که به این بیداری کمک کرده‌اند. تگمارک می‌کوشد نشان دهد این بیداری به قول خودش حیرت‌انگیز چگونه رخ داد: این یک رویداد منحصربه‌فرد نبود، بلکه فقط یک گام از فرآیند بی‌وقفه تقریبا 14 میلیاردساله‌ای بود که جهان ما را پیوسته پیچیده‌تر و جالب‌تر می‌کند و هنوز هم با سرعتی پرشتاب ادامه دارد. پس از بررسی اجمالی از مراحل شکل‌گیری کیهان و حیات در فصل اول، از فصول بعدی به بررسی آینده زندگی با هوش مصنوعی می‌پردازد. او نخست به کل داستان حیات می‌پردازد چون معتقد است برای بررسی موضوع غنی و چندوجهی باید اول به کل داستان حیات از نظر مفهومی و زمانی پرداخت و سپس درباره اهداف، معانی و کارهایی بحث کرد که باید برای ساختن آینده با هوش مصنوعی انجام داد. ازاین‌رو، در فصل دوم بررسی مبانی هوش مصنوعی آغاز می‌شود و اینکه ماده‌ای ظاهرا گنگ و ناشناخته چگونه می‌تواند طوری آرایش یابد که به یاد آورد و محاسبه کند و یاد بگیرد. همانطور که تگمارک روایت و تحلیل خود را در محور زمان پیش می‌برد، داستانش شاخه‌های متعددی پیدا می‌کند و بسته به اینکه به برخی پرسش‌های خاص چه پاسخی داده می‌شود، وضعیت‌های ممکنی را که پیش خواهد آمد توصیف می‌کند. همین حالا تا اینجای پیشرفت‌های تکنولوژیک، انتخاب‌های بسیاری پیش‌روی بشریت وجود دارد که آیا باید رقابت بر سر تسلیحات هوش مصنوعی را آغاز کرد یا نه و چه باید کرد تا سامانه‌های هوش مصنوعی در آینده بدون خطا و مقاوم باشند. اگر نتایج اقتصادی هوش مصنوعی همین‌طور به رشد خود ادامه دهد چه قوانینی باید وضع شود یا اینکه به کودکان باید توصیه شود دنبال چه مشاغلی بروند که در آینده نزدیک ماشین جایگزین آنها نخواهد شد. اینگونه مسائل و موضوعات کوتاه‌مدت در فصل سوم کتاب بررسی می‌شود.
تگمارک تأکید دارد که اگر پیشرفت هوش مصنوعی تا رسیدن به سطح انسان ادامه یابد، باید از خود پرسید چگونه می‌توان مطمئن شد که این پیشرفت مفید است و آیا می‌توان یا لازم است جامعه‌ای ساخته شود که همه در آن از رفاه و فراغت برخوردار باشند و هیچ نیازی به کارکردن نباشد. ازاین‌رو، این سؤال هم پیش خواهد آمد که آیا انفجار هوش، یا رشد آهسته و پیوسته می‌تواند هوش مصنوعی را بسیار فراتر از سطح هوش انسان ببرد. تگمارک مجموعه بسیار متنوعی از این‌گونه وضعیت‌های ممکن را در فصل چهارم بررسی می‌کند و در فصل بعدی به واکاوی طیف وسیعی از پیامدهای ممکن این وضعیت‌ها در آینده دورتر می‌پردازد، از وضعیت کاملا ویرانشهری تا آرمانشهری. از فصل پنجم می‌کوشد وضعیت‌های ممکنی را که شاید پیش بیاید مطرح و بررسی کند: اینکه در نهایت چه کسی کنترل اوضاع را به دست خواهد گرفت، انسان‌ها، هوش مصنوعی، یا سایبورگ؟ آیا با انسان‌ها خوب رفتار می‌شود یا بد؟ آیا نسل دیگری از موجودات جایگزین انسان‌ها خواهد شد و اگر چنین است آیا به آن موجودات به چشم فاتحانی نگاه می‌شود که بشر را شکست داده‌اند یا به چشم فرزندان شایسته انسان؟ در فصل ششم میلیاردها سال در زمان به آینده سفر می‌کند و نشان می‌دهد حد نهایی در کهکشان ما را نه هوش، بلکه قوانین فیزیک معین می‌کنند. تگمارک تقریبا بحث خود را در تاریخ هوش مصنوعی تا اینجا پیش می‌برد و باقی کتاب را به این مسئله می‌پردازد که رسیدن به چه آینده‌ای باید هدفمان باشد و چگونه می‌توان به آن رسید. به همین منظور در فصل هفتم به بررسی پایه فیزیکی این اهداف و سرانجام در فصل آخر به بررسی آگاهی می‌پردازد. در تکلمه‌ای نیز می‌کوشد نشان دهد برای کمک به ساختن آینده‌ای که می‌خواهیم، همین حالا چه می‌توان کرد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.