گفتوگو با مجيد برزگر، فيلمساز
مميزي فيلم كوتاه خود ايجاد چالش ميكند
رضا آشفته: مجيد برزگر فیلمساز است و سالهاست كه فيلم كوتاه و بلند ميسازد و در جشنوارههاي داخلي و بينالمللي نيز حضور پررنگي داشته و در چندين دوره جشنواره فيلم كوتاه تهران نيز حاضر بوده يا در آن داوري كرده است، درباره کنارگذاشتن و مميزي فيلم كوتاه در جشنواره فيلم كوتاه تهران با او گفتوگو كردهايم:
نظرتان درباره مميزي اعمالشده بر فيلمهاي كوتاه چيست؟ مخالف مميزي فيلمهاي كوتاه و اساسا مميزي هر نوع فيلمي هستم و در زمينه فيلم كوتاه اين مخالفتم به دليل ميزان و نوع مخاطبش هم هست. اساسا اين مدل فيلم را كسانى ميبينند كه مخاطبان خاصاند. بايد بدانيم كه تماشاگران فيلمهاي كوتاه گروهى متخصص و علاقهمند به سينما هستند. بنابراين جايي براي نگرانى مميزيشان باقي نميماند. آيا سابق بر اين هم مميزي در جشنواره فيلم كوتاه در حد چشمگيري بوده است؟ بله در ايران براي برگزاري هر جشنواره پس از انتخاب آثار، فيلمها را در اختيار شوراي نظارت ميگذارند كه اجازه اكران بر پرده سينما را بگيرند. امسال برخلاف سالهاي قبل تعدادي فيلم كوتاه مشخص و رسانهايشده كه مميزيشده يا حذف شدهاند اما ما در شرايطي هستيم كه اين کنارگذاشتنها راه به جايي نميبرد و سابقا برگزاركنندگان و سازندگان آثار درباره مميزيها چيزي نميگفتند و فقط خودشان آگاه بودند. چيزي نميگفتند و معلوم نبود كه آثار کنارگذاشتهشده به دليل كيفيت بوده يا مسئلهای به لحاظ مميزان داشتهاند. يعني آماري منتشر نشده است؟ نه، هيچ وقت منتشر نمىشود! اميدوارم آمار امسال موجب شود كه سالهاي گذشته نيز اگر آمارش در دسترس هست، منتشر شود كه بدانيم به نسبت آثار كلي حاضر در جشنواره فيلم كوتاه چه تعداد حذف شده و به جشنواره راه پيدا نكردهاند. البته اگر امسال در نظر بگيريم كه 108 فيلم پذيرفته شده باشد، به نسبت آن 10، 12 فيلم زياد نيست؛ هرچند حتي کنارگذاشتن يك فيلم هم اجحاف به سازندگانش خواهد بود. اين حذف هم بنابر سليقه يك فرد ميتواند باشد كه از فيلم يا فيلمهايي به دلايل شخصي خوشش نميآيد. بنابراين کنارگذاشتن اين فيلمها خود ميتواند خطاي بزرگي باشد كه دارد اتفاق ميافتد. اما اين فيلمها سرانجام در جايي ديگر ديده ميشوند؟ فيلمهاي كوتاه هميشه در محاق نميمانند و جشنواره فيلم كوتاه تهران با آنكه جشنواره خوبي است 36 سال سابقه برگزاري دارد اما تنهاترين جشنواره جهان نيست و اين آثار هم ميتوانند در جشنوارههاي ديگر جهان به نمايش درآيند و متأسفانه ما در ايران در ناخودآگاهمان اين محدوديت تعريف شده است كه واقعا براي جامعه يا هر چيزي طوري كار كنيم كه خطرناك نباشد و همه به ابعاد مختلف فيلمشان فكر ميكنند كه احتمال پذيرفتنش از سوي سليقه مميزان بيشتر باشد و حالا باوجوداین، سؤال مهم اين است: نگاه دلواپسان اخلاق و چه و چه. در اين سالهاى اخير كجا بوده؟ آنچه را بر پرده سينماها اكران مىشود ببينيم كه پر از فيلمهايي است با شوخيها جنسي و حرفهاي ركيك و هر چيزي كه من بازهم مخالفتي با بودنشان ندارم اما آيا آنها هم با مميزي مواجهاند و وزارت ارشاد موافق با اين محتوا هست؟ درحاليكه اين فيلمهاي بلند براي خانوادهها كه همراه بچههايشان به سينما ميروند دارد به نمايش درمیآید. مقايسه كنيد با مخاطبان فيلمهاي كوتاه در خوشبینانهترین حالت با200، 300 نفر تماشاگر همراه ميشوند و آنهم تماشاگري كه حرفهاي است و با همه نوع فيلم آشناست و با ديدن اين فيلمها با هر موضوع و نگاهي دچار شگفتي نميشود و اينها به دنبال فیلمهایی هستند كه يا نوآورانه باشند يا آثاري از فیلمسازانی است كه پيگيرشان هستند. بنابراين ما دچار تناقضي ميشويم؛ چرا آنجا كه بايد مميزي باشد نيست و درجایی كه هيچ جاي خطري هم نيست اينطور بايد مميزي را بر فيلمهاي كوتاه اعمال كنند. ما با اين تناقض دچار فكر ميشويم كه آيا اصولي در وزارت ارشاد هست؟ اين فیلمهای شبكه خانگي كه به قول سينمايينويسها سوپرماركتي هستند، آيا تماما با موافقت وزارت ارشاد دارند تكثير و منتشر ميشوند؟ آيا ارشاد ميتواند از اينها دفاع كند؟ من اين فيلمها را دوست ندارم و به ديدنشان هم نميروم و درعينحال مخالف ساختشان هم نيستم اما نه اينطور كه اينها بشوند جريان غالب در سينماي ايران. ميدانم كه اينها ساخته ميشوند با نيت برگشت سرمايه يا براي شهرت سازندگانشان؛ اما اينها نبايد جريان اصلي سينماي ما باشند. درحاليكه بايد جريان مستقل سينماي ايران به كار خودش ادامه دهد و نبايد مدام زير ممیزی باشد و مدام نگران كارشان باشند. اينكه شوراي نظارت بنابر سليقه فردي يا گروهي دارد اين حذفيات را انجام ميدهد يك خطاي استراتژيك است كه خودش دارد براي سينما و فيلم كوتاه بحران ايجاد ميكند. اينها فيلمهاي تخصصياند و مخاطب عام ندارند و شايد مميزيشان كاملا بيهوده تلقي شود؟ مثلا بايد در جشنواره سينما حقيقت به فيلمهاي مستند سياسي، اجتماعي و تند فرصت داد. بايد امكان اکرانشان را فراهم كنيم؛ چون قرار نيست كه اين آثار در تلويزيون و در مواجهه با مخاطبان گسترده به نمايش درآيند. آن جشنواره جاي تجربهگرايي و تلاش براي تجربه شكلهاي نوآورانه سينمايي است و حتي ميشود در آن حرفهاي مخالف را بيان كرد. در سينما ملت كه محل برگزارى جشنواره است، در يك سالن در حدود ٣٠٠ نفر ميتوانستند فيلمها را ببينند و ممكن است در سالنهاي كوچكتر از اين هم به نمايش درآيد. بنابراين عملا جاي نگراني نيست. اگر قرار بود اين فيلمها توليد و تكثير شود، آنوقت ميشود اين حساسيت را درك كرد؛ اينكه اگر قرار باشد چند هزار نسخه هر هفته توليد و در اختيار مردم قرار بگيرد... . نميخواهم بگويم كه مخاطب فيلم كوتاه حتما نخبه است؛ اما اين مخاطب يا دانشجوي سينماست يا اهل فيلمديدن است و علاقهمند به اين نوع از شكلهاي كوتاه فيلم است و در اين نوع فيلم نيز بنابر تعريفش بايد نوعي جسارت، بازيگوشي و گستاخي باشد؛ وگرنه چه فرقي هست بين اين فيلمهاي كوتاه و بلند. بنابراين نميشود نگران توليد و پخش فيلمهاي كوتاه بود. من اين فيلمهاي جشنواره امسال را نديدهام؛ اما بنابر تجربه اين سالهايم كه هيچگاه جدا از فيلم كوتاه هم نبوده است، فكر نميكنم جاي نگراني باشد. آيا راهحلي هم در اين شرايط هست كه بشود قضيه مميزي فيلم كوتاه را كمرنگ كرد؟ بايد مديران سينمايي تصميمات بزرگي بگيرند و مسئوليت را برعهده بگيرند؛ براي انتخاب شوراهاي جديدتر و آزادتر و متفاوتتر... . اينكه يك تعداد مميز مدام تكرار شوند، در گذر زمان ممكن است نگاهشان بهروز نباشد و فقط نميشود افرادي را انتخاب كرد كه مورد وثوق و تأييد مديران باشند. بايد افرادي كه دانش كافي و بهروزي دارند، در اين شوراها باشند. مديران سينما بايد تصميم بگيرند كه برخوردهاي بهتري بشود. براي مثال آيا براي اين چندنفری كه فیلمهایشان را رد كردهاند، جلسهاي گذاشتهاند كه توضيح بدهند و دليل بياورند که چرا به صلاح نيست در شرايط فعلي آثارشان اكران بشود؟ نبايد همهچیز پنهاني و با دستورالعمل و نامههاي اداري انجام شود. داشتهايم فيلمهاي بيارزشي را كه به دليل ممیزی سوار بر موج شدهاند و امتيازاتي گرفتهاند و اين اتفاقات از ناكارآمدي شوراها ميآيد. در سال گذشته در جريان جشنواره فيلم كوتاه تهران در چهار، پنج روز چند هزار جوان فيلمها را ديدند و در وركشاپها و جلساتي حاضر شدند؛ اما هيچكس از آن فيلمها ياد نميكند كه براي مثال يك فيلم جريانساز بوده است و تبديل به يك حركت سينمايي و اجتماعي شده است... . حالا هم اين تماشاگران چندان چشم و گوش بسته نيستند که با ديدن هر فيلمي بخواهند شگفتزده شوند. باآنکه پارسال هم فیلمهایی بودند كه با مميزي مواجه شدند؛ اما با گفتوگو مسئلهشان حل شد و در جشنواره اكران شدند و هيچ مشكلي هم وجود نداشت. ميتوانيد مثال بزنيد؟ بله، فيلم خوب مانيكور به کارگردانی آرمان فیاض كه با ترديدهايي همراه بود، براي جشنواره پذيرفته شد؛ اما بعدا در جشنوارههاي ديگر هم اكران شد و جوايزي هم گرفت؛ يا فيلم زونا ساخته طوفان نهانقدرتی كه فيلم خوبي بود و واقعا حيف بود كه تماشاگران را از ديدنش دريغ كرد؛ بنابراين اگر فيلمي نيايد، امكان دارد كه يك استعداد شانس ابرازكردنش را از دست بدهد و در كنارش دستكم 20 نفر بودهاند كه كارشان با ردشدن هرز ميرود و اينها را ممكن است فقط يك نفر در شورا بخواهد. درحاليكه بايد الزامات و ضرورتها يا حدودوثغور مشخص باشد و يك نفر تعينكننده همه خطوط مميزي نباشد كه اينگونه سليقهايشدن بسيار خطرناك است و فكر ميكنم الان در شرايطي زندگي ميكنيم كه فيلم كوتاه ميتواند دلمشغولي علاقهمندان به سينما باشد. جايگاه فيلم كوتاه را در اين سالها كه سينماي حرفهاي دچار تشويش است، چگونه ميبينيد؟ واقعيت اين است كه در اين دو، سه سال اخير بهترين فيلمهاي كوتاه را ساختهايم و الان جوانهاي دانا و مسلط بر فيلم با ايدههاي تازه دارند، فيلم كوتاه ميسازند و ما هرسال در جشنوارههاي دنيا با بيش از هزار فيلم كوتاه حاضر ميشويم؛ يعني هزار بار نام ايران در اين جشنوارهها يادآوري ميشود، آنهم در شرايطي كه ايران تحت تحريم است. روزگاري هامون فيلم پرفروش سينماي ايران بود؛ اما امروز نه تهيهكننده و سرمايهگذاري و نه پخشكنندهاي براي ساختن چنين فيلمهايي پا پيش نميگذارد و بههميندليل خيليها براي كسب تجربه و ساخت فيلم تجربي و متفاوت به سمت فيلمهاي كوتاه ميآيند و خواستهوناخواسته اين فيلمسازان خيلي باقدرت آينده فيلم كوتاه را در دست خواهند گرفت.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.