تحليل امیرعلی ابوالفتح، کارشناس روابط بینالملل از آغاز تحريمها:
معماي 4 نوامبر؛ انتقام 40ساله
موعد جدید تحریمهای آمریکا رسید. موعدی که براساس نظم زمانی ششماهه بعد از خروج آمریکا، باید هشتم ماه نوامبر تعیین میشد اما چهارم و همزمان با ماجرای تسخیر سفارت آمریکا در تهران تعیین شد. اگرچه یک بار در پاسخ به سؤالی گفتند که هدفی از این همزمانی نداشتند. به نظر شما این همزمانی مفهوم خاصی دارد؟ به نظر میرسد آمریکاییها برای انتقامگیری از رخدادی که در چهارم نوامبر 1979 به گروگانگیری اعضای سفارت این کشور در تهران انجامید، 40 سال بعد اقدام کردهاند. در غیر این صورت، پایان مهلت 180روزه بعد از خروج آمریکا از توافق هستهای - برجام - در روز هشت ماه مي سال جاری، هشت نوامبر بود؛ درحالیکه دولت ترامپ تصمیم گرفت چهار روز زودتر شروع بازگشت تحریمهای نفتی و بانکی را انجام دهد تا با سالگرد تسخیر سفارت آمریکا در تهران مصادف شود. به نظر میرسد با گذشت 40 سال، هنوز این موضوع برای آمریکاییها، به ویژه گروه جدید حاکم بر آمریکا زنده است و قصد داشتند در چنین روزی، قدرتي از آمریکا برای آنچه متلاشیکردن اقتصاد ایران و زانوزدن ایران عنوان میکردند، به نمایش بگذارند که با توجه به سیر تحولات شش ماه گذشته، چنین خواستهای محقق نشده است. گویی به زعم ترامپ، دولتهای پیشین آمریکا نتوانستند تقاص ماجرای سفارت را از ایران بگیرند و اکنون رئیسجمهوری با ناسیونالیسم افراطی قصد دارد چنین هدفی را جبران کند. درست است که آمریکاییها تصور میکنند هنوز نتوانستهاند تقاص ماجرای گروگانگیری را از ایرانیها بگیرند، اما واقعیت این است که در 40 سال گذشته، دولتهای آمریکا چه دموکرات و چه جمهوریخواه لطمات سنگینی به ایرانیان وارد کردهاند؛ از تلاش برای تجزیه ایران تا تلاش برای کودتای نوژه و چراغ سبز نشاندادن به صدام برای حمله به ایران و کمکهای تسلیحاتی و شیمیایی به عراق تا سرنگونی هواپیمای مسافربری ایران و نهایتا اعمال شدیدترین تحریمها علیه ایران تا جایی که تحریمهای ثانویه را به کار گرفتهاند که فقط ایران را در مضیقه قرار نمیدهد بلکه متحدان آمریکایی را نیز مجازات میکند. از این رو، اینکه گفته شود هنوز آمریکاییها اتفاق سفارت خودشان در تهران را تلافی نکردهاند، نکته درستی نیست. ضمن اینکه همین اتفاق یعنی گروگانگیری خود واکنشی به 25 سال مداخلات آمریکاییها در ایران پیش از انقلاب بهویژه کودتا علیه دولت دکتر محمد مصدق بود. تحریمهای جدید به انتخابات کنگره هم نزدیک است و تنها چند روز فاصله دارد. به نظر شما هدفی برای تأثیرگذاری این انتخابات در تعیین چهارم نوامبر برای تحریمها وجود داشته؟ بهطور مستقیم ارتباطی میان تعیین روز چهارم نوامبر، روز بازگشت تحریمها با روز برگزاری انتخابات میاندورهای در روز ششم نوامبر نیست. البته اگر در این مدت، شش ماه بعد از خروج آمریکا از برجام، ایران به خواست آمریکا برای مذاکراتی مشابه مذاکرات دونالد ترامپ و کیم جونگ اون، رهبر کرهشمالی تن میداد، این موضوع میتوانست به عنوان یک دستاورد بزرگ از سوی رئیسجمهوری آمریکا در جریان رقابتهای انتخابات کنگره مورد بهرهبرداری قرار گیرد و به پیروزی نامزدهای حزب جمهوریخواه کمک کند. اما از آنجا که چنین سناریویی محقق نشد، موضوع برجام و بازگشت تحریمها به اندازه پیشبینی اولیه ترامپ و مشاورانش در کمپینهای انتخاباتی مطرح نشد و این موضوع نیز چندان برای رأیدهندگان عادی در آمریکا اهمیت ندارد. ترامپ در ماههای گذشته حتی از مذاکره بدون پیششرط با ایران هم حرف زد اما وقتی با جواب منفی ایران مواجه شد این روند را ادامه نداد. فکر میکنید هدف نهایی ترامپ از تحریمهای ایران چیست؟ دستبرداشتن از برنامه هستهای؟ مذاکره؟ مذاکره با هزینه بیشتر؟ یا... به نظر میرسد ترامپ و مشاورانش برای خروج از برجام دو هدف حداقلی و حداکثری را دنبال میکنند. هدف حداقلی دولت ترامپ، فشار بر تهران تا سرحد واداشتن ایران به مذاکرات مجدد با ایالات متحده است که این مذاکره باید بهمراتب فراگیرتر از مذاکرات هستهاي باشد و طیفی از موضوعات از مباحث نظامی و موشکی تا نقشآفرینیهای منطقهای ایران و مباحث حقوقبشری و دموکراسی و مبارزه با تروریسم را در بر گیرد. اما هدف حداکثری آمریکا این است که ایران زیر فشار تحریمی با شورشهای اجتماعی مواجه شود و در نهایت خواست 40ساله آمریکا برای تغییر رژیم در ایران یا تهیشدن نظام جمهوری اسلامی ایران از آنچه آمریکاییها رفتارهای انقلابی میخوانند، رخ دهد. در این میان آنچه اهمیت دارد این است که حداقل در چند ماه گذشته آمریکاییها نخواستهاند یا نتوانستهاند درخواست واقعی خود را از ایران بیان کنند. به همین دلیل یک روز وزیر خارجه آنان شرایط 12گانهای را اعلام میکند و یک روز رئیسجمهوری این کشور از مذاکره بدون شرط نه فقط با رئیسجمهوری ایران که با رهبر ایران سخن به میان میآورد. حتی برخی رسانههای خارجی گزارش دادهاند که ترامپ در واکنش به ابراز تمایل امانوئل مکرون پیش از آغاز نشست امسال مجمع عمومی سازمان ملل برای جلب رضایت آقای روحانی به منظور دیدار سران دو کشور آمریکا و ایران گفته بود فعلا برای مذاکره زود است. آمریکاییها امیدوارند ایران پیش از ورود به هرگونه مذاکره با آمریکا ابتدا تمامی شرایط واشنگتن از جمله شروط 12گانه مطرحشده از سوی مایک پمپئو را بپذیرد و سپس دیداری در سطح بالا میان دو کشور انجام شود؛ روشی که در مورد کرهشمالی انجام شد. از این رو میتوان گفت آمریکای ترامپ حتی برای مذاکره با ایران نیز درحالحاضر آماده نیست.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.