|

برگزاری مراسم ۱۳ آبان در غیاب پدیدآورندگانش

چرخش از چپ به راست

شرق، مهسا جزيني: 39 سال بعد از تسخیر سفارت آمریکا در تهران، این اصولگرایان‌اند که این روز را روایت می‌کنند. در میان چهره‌هایی که شورای هماهنگی تبلیغات اسلامی برای سخنرانی 13 آبان در استان‌ها تدارک دیده است، نه دولتی‌ها آن‌چنان جایی دارند نه اصلاح‌طلبان. به‌ویژه اصلاح‌طلبانی که تسخیرکنندگان اصلی سفارت آمریکا در روز 13 آبان سال 58 بودند. آن هم درحالی‌که در میان سخنرانان اسم فردی مانند منوچهر متکی وزیر خارجه احمدی‌نژاد دیده می‌شود. کسی که به شکل عجیبی در سنگال بدون اطلاع، از سوی رئیس وقت دولت برکنار شد و مدت‌هاست که هیچ نقش یا حضور مؤثری نه در عرصه سیاست داخلی دارد و نه خارجی. از میان چهره‌های دولتی یا نزدیک به گفتمان اعتدالی هم تنها یک نفر میان سخنرانان وجود دارد. شورای هماهنگی تبلیغات اسلامی که سال‌هاست متولی اصلی مراسم 13 آبان است، فقط یک سهمیه به دولتی‌ها داده است. سیدمحمد بطحائی وزیر آموزش‌وپرورش که قرار است در خرم‌آباد سخنرانی کند. در این میان ضرغامی رئیس سابق صداوسیما که خودش یکی از سخنرانان مراسم امسال است، سال گذشته پیشنهاد کرده بود که ظریف سخنران مراسم 13 آبان شود. او امسال هم پیشنهادش را تکرار کرده اما گویا تمایلی به پذیرش این پیشنهاد وجود ندارد. تا سال 1369 متولی اصلی برگزاری مراسم 13 آبان دفتر تحکیم وحدت دانشجویی بود. دفتر تحکیم وحدتی که بنیادگذارانش چهره‌های اصلی و مؤثر تسخیر سفارت بودند؛ حبيب‌الله بیطرف، محسن میردامادی، ابراهیم اصغرزاده، سیدزاده و محمود احمدی‌نژاد چهره‌هایی بودند که به‌عنوان اولین شورای مرکزی دفتر تحکیم وحدت انتخاب شده بودند؛ اگرچه به مرور از وزن چهره‌‌هایی مانند احمدی‌نژاد کاسته شد و تحکیم وحدت کاملا در ید دانشجویان پیرو خط امام یا همان جناح چپ مذهبی باقی ماند اما از سال 1370 به بعد اتفاق مهمی افتاد. اتفاقی که شاخصه تغییر نگاه به جنبش دانشجویی در آن دوران است. نشانه آن هم این بود که مراسم روز 13 آبان داشت از یک برنامه خودجوش دانشجویی به یک برنامه هماهنگ‌شده دولتی تغییر کارکرد می‌داد. سال 69 از دفتر ریاست‌جمهوری به دانشگاه تهران ابلاغ شده بود که نماینده انجمن اسلامی باید سخنرانی خود را از روی متنی که پیش‌تر مورد رؤیت قرار گرفته باشد قرائت کند. سال 70 اما فضا باز هم بر دفتر تحکیم ‌وحدت تنگ‌تر شد تا پیش از آن انجمن‌های اسلامی و دفتر تحکیم ‌وحدت؛ دعوت‌کننده اصلی و هماهنگی برگزاری مراسم را در سراسر کشور برعهده داشتند اما از آن زمان به بعد این شورای هماهنگی تبلیغات اسلامی بود که به عنوان متولی اصلی مراسم ورود می‌کرد. دو سال بعد اما دفتر تحکیم وحدت به کل از این برنامه کنار گذاشته شد. سال 72 دفتر تحکیم با صدور بیانیه شدید‌اللحنی از دولتی‌شدن این مراسم گلایه ‌کرد. گلایه به آنجا بازمی‌گشت که در آن سال برای نخستین‌بار و برخلاف سال‌های قبل، اتحادیه انجمن‌های اسلامی (تحکیم وحدت) به جلسه‌ای که شورای هماهنگی تبلیغات اسلامی، هرساله برای برگزاری این مراسم تشکیل می‌داد، حتی دعوت هم نشد. به نظر می‌رسد که اختلاف دیگر بر سر سخنرانان مراسم این روز بود. دفتر تحکیم وحدت معتقد بود که حضور و دعوت از شخصیت‌هایی که زمانی در تسخیر سفارت آمریکا نقش داشتند، در این مراسم طبیعی است اما تسخیرکنندگان سفارت کم‌کم روایت‌ها و تحلیل‌های جدیدی از ماجرای 13 آبان 57 داشتند که با کمی خودانتقادی هم همراه بود. انتقادهایی که با روایت‌های رسمی کمی زاویه داشت. در نهایت در آن سال دفتر تحکیم وحدت تصمیم گرفت از مراسم راهپیمایی عمومی روز 13 آبان منفک شود و مراسم جداگانه‌ای را در روزی دیگر برگزار كند. ما را دعوت نمی‌کنند ابراهیم اصغرزاده، از چهره‌های شاخص اشغال سفارت آمریکا، درباره کنارگذاشتن چهره‌های اصلی تسخیر از برنامه‌های رسمی به «شرق» می‌گوید: «من در برنامه‌های دانشجویی دعوت می‌شوم، اما چون قرائتم از ماجرای تسخیر سفارت متفاوت از جریان رسمی است و معتقدم قرار نیست یک تفکر خاص یا یک جناح سیاسی نگاهش را بر کشور حاکم کند- قرائتی که البته نگاه همه اصلاح‌طلب‌هاست- طبعا به برنامه‌های رسمی دعوت نمی‌شوم. نه‌تنها من، حتی مسئولان میانه و معتدل را هم دعوت نمی‌کنند». او افزود: «دو ماه قبل هم به همراه خانم آذر منصوری به‌عنوان اصلاح‌طلب از سوی صداوسیما به برنامه‌ای درباره رابطه ایران با آمریکا دعوت شدم؛ برنامه‌ای که در دانشگاه امام صادق با حضور صد دانشجو برگزار شد و قرار بود از تلویزیون پخش شود. اول نپذیرفتم که حضور پیدا کنم و گفتم که رسانه ملی تحمل صحبت‌های من را ندارد، اما اصرار کردند و گفتند که حتما برنامه پخش می‌شود. طرف مقابل ما هم آقایان ابراهیم متقی و دکتر فؤاد ایزدی بودند. برنامه دو ساعت ضبط شد و الان دو ماه است که احتمالا روی میز رئیس رسانه ملی خاک می‌خورد؛ یعنی رسانه ملی جرئت نمی‌کند موضوعی را که ابعاد مختلف پیداوپنهانی دارد و مردم باید درباره آن بدانند و تصمیم بگیرند پخش کند. وقتی می‌گوییم اشغال سفارت بیهوده طول کشید یا اینکه افشاگری‌هایی که علیه برخی چهره‌های دولت یا معتدل انجام شد، عبث بود، ما را متهم می‌کنند به آدم‌های بریده که از انقلابی‌گری دست برداشته‌ایم. من همین‌جا اعلام می‌کنم که از انقلابی‌گری پشیمان نیستیم، اما منظورم آن انقلابی‌گری‌ای است که طرفدار حقوق مردم و جامعه مدنی و آزادی رسانه‌ها و طرفدار تعامل با دنیا باشد. معتقدیم از این طریق می‌توانیم انقلاب را به ثمر برسانیم و به اقتصاد رونق و به کشور ثبات ببخشیم، درحالی‌که آنها انتظار دارند از تریبون‌های رسمی سخنانی گفته شود که نگاه یک جناح خاص را توجیه کند». انتقاد از یک نگاه تقلیل‌گرایانه اصغرزاده درباره ریشه نگاه جریانی که این روزها پرچم مبارزه با آمریکا را در دست گرفته، افزود: «بخشی از جناح راست سنت‌گرا حتی حاضر نبود کودتای 28 مرداد را هم بپذیرد و گاهی اوقات همه کاسه‌کوزه‌ها را سر دکتر مصدق می‌شکست و سعی می‌کرد قضیه را به خود ملیون و مصدق منتسب کند. درباره رخداد 16 آذر که بعد از 28 مرداد رخ داد، ما هر سال در دانشگاه‌ها قبل از انقلاب مراسم برگزار می‌کردیم، ولی آنها می‌گفتند چون آن سه دانشجو مشکوک به این بودند که مسلمان هستند یا نه و به‌خصوص که یکی از آنها مارکسیست بود حاضر به همکاری با ما نبودند. حتی برای 15 خرداد که در دانشگاه مراسم می‌گرفتیم، هیچ‌وقت همکاری نمی‌کردند. بعد از انقلاب این جریان معتقد بود که دشمن اصلی ما شوروی یا مارکسیست‌ها هستند و نگاهشان به آمریکا تقلیل‌گرایانه فرهنگی بود و به جنبه‌های اقتصادی و امپریالیستی و سرمایه‌داری آمریکا نگاه نداشت». اصغرزاده افزود: «اول انقلاب انقلابیونی که اقدام به اشغال سفارت کردند اصلا نگاهشان این نبود که جامعه باید بسته شود. درست است که اثر اشغال سفارت به همبستگی ملی رسید، اما در فحوای کلام دانشجویان خط امام تکثر موج می‌زد؛ یعنی به‌رسمیت‌شناختن همه گروه‌ها و اقلیت‌ها و بحثشان درباره اشغال سفارت این بود که آمریکا با پذیرش شاه به ما توهین کرده است. جنس نگاه انقلابیونی که وارد سفارت شدند از جنس نگاهی بود که جنبش‌های دانشجویی و روشنفکری و طبقه متوسط از قبل از انقلاب به انقلاب داشت. پس دانشجویان خط امام به نوعی در گفتار و رفتارشان با غرب و با مدرنیته غربی مرزبندی نداشتند. اصلا غرب‌ستیز نبودند و توصیه غرب‌ستیزی یا آمریکاستیزی نداشتند. بحثشان این بود که با آمریکا به علت توهینی که کرده است باید برخورد و یک شرایط بازدارندگی ایجاد شود». این دانشجوی سابق افزود: «از زمانی که این پرچم انقلابی‌گری در دست جناح مقابل افتاد، گفتند مراسم 13 آبان و باقی مراسم‌های رسمی را ما باید برگزار کنیم و ما باید تفسیر کنیم که انقلابی‌گری یعنی چه و جالب است که البته هزینه‌های رفتارهای خود را هم حاضر نیستند بپذیرند. هزینه‌هایی که به چشم مردم می‌رود. آنها بقیه را با ترور شخصیتی و زبانی محکوم می‌کنند و به بقیه برچسب لیبرال و طرفدار غرب می‌زنند. می‌گویند کسانی هستید که بریده‌اید و چون اهل سازش هستید خائنید. برای برداشتن این پرچم نیاز است که خودشان را صف مقدم مبارزه با آمریکا بدانند و معتقد باشند که آنها در حقیقت نیروی اصلی انقلابی علیه آمریکا هستند و با خوانشی که از صدر انقلاب می‌کنند، همه شعارهای انقلاب و تاریخ 40 سال گذشته را مصادره و بازخوانی کنند. در این بازخوانی جدید شروع می‌کنند به حذف آن نیروهایی که قرائتشان از انقلاب متفاوت است. از آقای طالقانی و بازرگان گرفته تا دانشجویان خط امام و حتی هاشمی‌رفسنجانی و حسن روحانی و اخیرا آیت‌الله شبیری‌زنجانی». ضرورت بازخوانی عقلانی از یک انقلاب اصغرزاده افزود: «ما اصلاح‌طلبان می‌گوییم بازخوانی عقلانی از انقلاب که منجر به اعتمادسازی و تعامل با غرب شود، یک ضرورت اجتناب‌ناپذیر برای تأمین امنیت ملی کشور است، درحالی‌که از نظر پوپولیست‌های راست‌گرا که نگاهی فرقه‌گرایانه به جهان دارند و برای خود مأموریتی انقلابی و فراتاریخی قائل‌اند هرگونه واقع‌گرایی و مصلحت‌اندیشی و اعتدال نه‌تنها نفی که گاه خیانت تفسیر می‌شود، علاوه‌بر اینکه تمامیت دشمن خود را به ذات جوهری شیطانی تقلیل می‌دهند و پیچیدگی و تضادهای تاریخی و فرهنگی را نادیده می‌گیرند که فرصت تعامل و گفت‌وگو از موضع برابر و معامله دوجانبه را که باعث ارتقای منزلتشان در سطح جهان می‌شود، از خود سلب می‌کنند؛ فرصتی که همیشه تکرار نمی‌شود. روابط خوب اقتصادی ایران با ممالک غیرغربی مانند هند، چین و روسیه مستلزم داشتن روابط خوب ایران با غرب نیز هست و حتی دیگر کشورهای دوست و هم‌پیمان ما به هیچ قیمتی حاضر نیستند در وضعیت بحرانی ایران و غرب روابط خوب خودشان با غرب را به‌خاطر روابط با ایران بحرانی کنند. ما در برابر منطق استوارمان نباید از برچسب‌ها و نیش و کنایه‌های تندروها هراس به خود راه‌بدهیم».

سایر سخنرانان امروز حجت‌الاسلام محمدعلی آل‌هاشم، نماینده ولی فقیه در استان آذربایجان‌شرقی در تبریز، حمیدرضا مقدم‌فر، مشاور فرمانده کل سپاه در ارومیه، حجت‌الاسلام اختری، دبیرکل مجمع جهانی اهل بیت در اردبیل، سردار حسین اشتری، فرمانده کل ناجا در اصفهان، سردار محمدرضا نقدی معاون فرهنگی سپاه در کرج، حجت‌الاسلام هادی صادقی معاون قوه ‌قضائیه در شهرکرد، حجت‌الاسلام سیدابراهیم رئیسی تولیت آستان قدس رضوی در بیرجند، حسین مظفر معاون نظارت مجلس در مشهد، حسین شیخ‌الاسلام معاون مجمع جهانی تقریب مذاهب اسلامی در بجنورد، مهدی چمران رئیس پیشین شورای شهر تهران در البرز و سردار محمدباقر ذوالقدر معاون قوه ‌قضائیه در سمنان. حجت‌الاسلام شیرازی نماینده ولی فقیه در سپاه قدس در زاهدان، حسین صفارهرندی عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام در قزوین، حجت‌الاسلام حاجی‌صادقی نماینده ولی فقیه در سپاه در قم، ابراهیم عزیزی معاون قوه ‌قضائیه در سنندج، حجت‌الاسلام سیداحمد خاتمی امام جمعه موقت تهران در کرمان، حجت‌الاسلام علی سعیدی رئیس دفتر عقیدتی سیاسی فرماندهی کل قوا در کرمانشاه، علیرضا زاکانی نماینده سابق مجلس در یاسوج و عزت‌الله ضرغامی رئیس اسبق صداوسیما در رشت سخنرانی می‌کنند. سردار رمضان شریف سخنگوی سپاه، سردار یدالله جوانی رئیس دفتر سیاسی سپاه، حجت‌الاسلام کعبی نماینده مجلس خبرگان رهبری، حمیدرضا حاجی‌بابایی رئیس فراکسیون نمایندگان ولایی مجلس دهم و منوچهر متکی وزیر پیشین امور خارجه به‌ترتیب در خرم‌آباد، ساری، بندرعباس، همدان، یزد و شیراز سخنرانی می‌کنند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.