واهمه ترامپ از نفت 100 دلاري
شكوفه حبيبزاده: چند روز مانده به موعد اعمال تحريمهاي نفتي عليه ايران (5 نوامبر)، آمريكا در چرخشي آشكار از موضع خود، به هشت كشور معافيت موقت داد كه كماكان به خريد نفت از ايران ادامه دهند. هرچند نام اين هشت كشور رسما اعلام نشده است ، اما بلومبرگ خبر ميدهد كه نام چين، هند، ژاپن و كره جنوبي بين اين هشت كشور وجود دارد. براساس گزارش بلومبرگ، فاتح دونمز، وزیر انرژی و منابع طبیعی ترکیه، درباره معافیت آنکارا از تحریمهای ایران گفت برخی شنیدهها حاکی از این موضوع است، اما کشورش هنوز ابلاغیه کتبی در این زمینه دریافت نکرده است. همچنين خبرهاي ديگري از منابع آگاه به گوش ميرسد. آنگونه كه روزنامه آمریکایی واشنگتنفریبیکن به نقل از منابع آگاه گزارش داده، مقامات ارشد وزارت خارجه آمریکا مایک پمپئو، وزیر امور خارجه را متقاعد کردهاند با ادامه دسترسی ایران به سامانه جهانی ارتباطات مالی بینبانکی (سويیفت) موافقت کند. ريشه اين حجم عقبنشيني از ديد كارشناسان، تكبعدي نيست و بايد آن را از ابعاد ديگري نيز نگريست. يكي از مهمترين تحليلها به نزديكبودن انتخابات مياندورهاي آمريكا و نگراني از اثرگذاري افزايش قيمت نفت و به تبع آن بنزين بر نتايج اين دور رأيگيري و منزويشدن جمهوريخواهان بازميگردد. اين تحليل كه پيشتر هم به نظر ميرسيد بر نگاه سياستمداران آمريكا اثر گذاشته، تنها دليل موجود نيست، بلكه يكي ديگر از عوامل درخور توجه در تغيير رويكرد آمريكا را ميتوان در واكنش به قتل خاشقجي، روزنامهنگار سعودي تبعه آمريكا، در استامبول دانست. براساس آنچه از تحليلها برميآيد، آمريكا قصد دارد حربه عربستان در مقابله با آمريكا و كشورهاي اروپايي در عدم شفافيت اين ماجرا را از اين كشور بگيرد. اين كارشناسان تحليل ميكنند كه عربستان در حال برنامهريزي براي كاهش توليد نفت يا عدم همراهي با آمريكا براي جبران سهم ايران در بازار جهاني است كه اين اقدام ميتواند بهشدت، مصرفكنندگان نفت در سطح جهان را متأثر كند. اين تحليل را ميتوان حتي در صحبتهاي وزير انرژي اسرائيل نيز جستوجو كرد. به گزارش يورونيوز، یووال اشتاینیتس، وزیر انرژی اسرائیل، قتل خاشقجی را «نفرتانگیز» خوانده، اما میگوید تحکیم پیوند با کشورهای عرب خلیج فارس برای مقابله با ایران، «دغدغه اصلی» کشورش است. اين گفته را ميتوان از اين زاويه نگريست كه اسرائيل نيز از احتمال تفاوت تاكتيكي آمريكا در برخورد با عربستان و در نتيجه شيوه عملكرد اين كشور در تحريمهاي نفتي ايران نگران است. عقبنشيني براي انتخابات مياندورهاي جواد يارجاني، مدیر کل اسبق امور اوپک و مجامع انرژی وزارت نفت دراينباره به «شرق» ميگويد: اغلب كشورهاي واردكننده نفت از ايران بهويژه ژاپن و كرهجنوبي تمام تلاش خود را براي دريافت معافيت آمريكا از تحريم نفت ايران به كار گرفته بودند و قطعا نام اين دو كشور در بين كشورهاي ديگر اعلامشده وجود خواهد داشت. بالارفتن قيمتهاي نفت در اين روزها، چندان خبر خوبي براي دولتمردان آمريكايي كه در حال نزديكشدن به انتخابات مياندورهاي خود نيستند، نبود. از طرفي قيمت بالاي جهاني نفت، مصرفكنندگان نفت در جهان را نگران كرده بود. بههرحال، نتايج انتخابات مياندورهاي آمريكا در اعمال تحريمهاي نفتي عليه ايران بيتأثير نيست. به گفته او، از اين نيز نبايد گذشت كه مقاومت ايران و تلاش مسئولان بازاريابي وزارت نفت براي يافتن بازارهاي جديد براي ایران ديپلماسي نفتي ايران را تا حدودي موفق نگاه داشته است. عربستان، زنگ خطري براي مصرفكنندگان نفت يارجاني با اشاره به ديدگاههايي كه درباره مرگ خاشقجي وجود دارد، تصريح ميكند: نوعي احساس تهديد از طرف عربستان بر سر قتل خاشقجي در استامبول نيز به وجود آمده است. در واقع خبر ميرسد كه عربستان تهديد كرده اگر مسئله قتل خاشقجي بيش از اين پيگيري شود، استفاده از نفت را بهعنوان حربه در دست خواهند گرفت و با اثرگذاري روي عرضه نفت، بازار را متأثر خواهند كرد. اين تهديد تلويحي، زنگ خطري براي تمامي كشورها براي خريد نفت به شمار ميرود. مدیر کل اسبق امور اوپک و مجامع انرژی وزارت نفت در ادامه با اشاره به تداوم اين روند از سوي خريداران نفت ايران ميگويد: بسياري فكر ميكردند صادرات ایران قرار است پنجم نوامبر كم شود، اما برخي از شركتها، اقدامات خود را از چندي پيش آغاز و كاهش خريد نفت از ايران را شروع کرده بودند. اين كشورها اعلام كرده بودند كه براي دريافت معافيت از آمريكا در حال رايزني هستند و آمريكا به آنها گفته اگر واردات نفت از ايران را كاهش دهند، احتمال معافيت آنها وجود خواهد داشت. در نتيجه اين كاهش واردات نفت از ايران، پيشتر رخ داده بود و بايد اميدوار باشيم كه اين كاهش بيش از اين نشود.به گفته او، البته بايد منتظر بود و ديد كه اين عقبنشيني از سوي آمريكا، تاكتيك است يا به اين نتيجه رسيدهاند كه صفرشدن صادرات نفت ايران، غيرممكن است. نفت صددلاري آمريكا را ترساند ايمان ناصري، مديركل خاورميانه مؤسسه مشاوران بازار نفت و گاز FGE نيز در گفتوگويي با «شرق» ميگويد: مهمترين و اصليترين دليل اعطاي معافيت نفتي به هشت كشور از جانب آمريكا، نگراني اين كشور از وضعيت قيمت و بازار نفت در نبود بشكههاي صادراتي نفت ايران است، زيرا اگر ايران حداقل يك ميليون بشكه را صادر نكند يا صادرات نفت ايران به زير يك ميليون بشكه در روز برسد، بسيار بازار را تحت فشار قرار ميدهد و ميتواند قيمتها را بسته به ميزان عرضه، به صد دلار يا بالاتر سوق دهد. هدفگذاري آمريكا اشتباه بود ناصري در مورد معافيت هند و چين بهعنوان دو شريك نفتي ايران ميگويد: تحريمها توسط آمريكا اعمال شده و معافيت هم از جانب اين كشور، اعطا شده، بنابراين نميشود گفت اين معافيتها به ايران ايمني ميدهد، زيرا باز هم همهچيز دست تحريمكننده است. در واقع ميتوان اينطور تحليل كرد كه آمريكا اين واقعيت را اشتباه در نظر گرفته بود كه اگر نفت ايران بين دو تا سه ميليون بشكه در روز با درنظرگرفتن ميعانات گازي و فراوردههاي نفتي از بازار خارج شود، يا اتفاقي در بازار نميافتد يا باقي بازيگران بازار ميتوانند دو تا سه ميليون بشكه در روز، توليد نفت خود را بيفزايند. اين كشور ناديده گرفته بود كه كشورها مجبورند براي تأمين رشد تقاضا در بازار، توليد خود را افزون كنند و نميتوانند در كنار آن، براي جبران نبود نفت ايران در بازار هم اقدام كنند. اين فرض نادرستي بود و احتمالا شواهد و تحليلهايي كه در وزارت انرژي آمريكا انجام شده، آنها را به اين نتيجه رسانده كه آن خواسته ناشدني بوده و به همين دليل به سمت هدف واقعيتري راهي شده و معافيتها را هدفگذاري كردهاند. آمريكا نفع خود را در اولويت قرار داد اين تحليلگر بينالمللي نفت در ادامه اين گفتوگو با تأكيد بر اينكه آمريكا نيز از معافيتهاي نفتي نفع ميبرد، ميگويد: اين معافيتها، به خاطر ملاحظات خود آمريكا از نظر قيمتي طراحي شدهاند و اگر اين معافيتها اعمال نميشد و اين كشور ميخواست فشار بيشتري به كشورها براي بهصفررساندن واردات نفت از ايران اعمال كند، حتما با نفت بالاي صددلاري روبهرو ميشديم. بنابراين چندان معتقد نيستم كه آمريكا به خاطر منفعت اين كشورها معافيتهايي را اعطا كرده است.ناصري با اشاره به قيد زماني معافيتهاي نفتي آمريكا، ميگويد: معافيتهاي نفتي مشروط به كاهش واردات نفت از ايران نسبت به يك نقطه زماني است، اما اينكه ميزان آن چقدر باشد، مشخص نيست.
عقبنشيني آشكار آمريكا از تحريمها اين تحليلگر بينالمللي نفت با اشاره به اخبار در زمينه اعطاي معافيتهاي نفتي تصريح ميكند: اگر به ليست كشورهاي خريدار نفت ايران در دو ماه گذشته (سپتامبر و اكتبر) نگاهي داشته باشيد، ايران در اين دو ماه به هشت كشور هم نفت نفروخته است. شاهد مثال آن كرهجنوبي است كه در اين دو ماه از ايران نفتي نخريده، اما نام آن در ليست هشت كشور وجود دارد. بنابراين اينكه اين معافيتها خريداران جديدي را به ليست خريداران نفتي ايران بيفزايد، تقريبا بعيد است. اگر اين معافيتها به ليست هشت كشور، به شركتها اين درجه راحتي را بدهد كه بدون ترس از عواقب تحريمها به خريد نفت از ايران ادامه دهند، بله اين تحليل درست است. اما يادمان نرود كه براي معافيتها پيششرطهايي در نظر گرفته شده كه قيد زماني و قيد حجمي است. بنابراين اگر در دورهاي كه تحريمهاي ايران از سوي آمريكا رصد ميشود، بالغ بر آن حجم مشخص وارداتي از سوي اين شركتها صورت بگيرد، شاهد واكنش از جانب آمريكا خواهيم بود. به گفته او، از روزي كه آمريكا اعمال تحريمها عليه ايران را اعلام كرد، تا يك ماه پيش، تمام سخنرانيها حاكي از آن بود كه صادرات نفت ايران حتما بايد به صفر برسد، اما دو روز مانده به اعمال تحريمها، آمريكا معافيتهايي را اعطا ميكند كه تحريمها، صادرات نفت ايران را به صفر نرساند، زيرا در يك ماه اخير فشارها بر بازار نفت شديد شد و قيمتها به سمت بالا رفت. بنابراين به وضوح ميتوان عقبنشيني آمريكا از تحريم نفتي ايران را اعلام كرد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.