گفتوگو با ملکجهان خزاعی
از «افسانههای کهن پارسی» تا بنگاه تئاترال
ساناز سيداصفهاني
بر کسی پوشیده نیست که امروز اقتصاد کشور دچار التهاب و فرازوفرود شده که ناشی از واکنش روانی بازار به آینده ایران و وضعیت سیاست خارجی و مراودات بینالمللی است. امروز مردم نگران سرمایههای خود هستند؛ بنابراین به دنبال حفظ آن به هر طریق ممکن هستند؛ اما در کنار آن مطمئنا نمیتوان برخی کارشکنیهای ضد منافع ملی داخلی و شرایط نابسامان مدیریتی بر اثر نبود مدیران کارآمد را نیز در پدیدآمدن این وضعیت لحاظ نکرد. بههرحال برایند هر دو مسئله تأثیر تحولات عرصه دیپلماسی کشور و نیز برخی بیتدبیریهای داخلی سبب شده تا مردم از هماکنون نگران آینده اقتصادی خود باشند. انتقاداتی از رفتارهای اقتصادی مردم صورت میگیرد. این در حالی است که در شرایط فعلی، شهروندان نمیخواهند برای کارهای خود توجیه اقتصادی بیایند و برای واکنشهای خود در علم اقتصاد به دنبال جواب بگردند. صرفه اقتصادی یک اصل است. بهحرکتدرآمدن سرمایههای مردم برای حفظشدن در فعالیتهایی مانند خرید دلار، طلا، سکه، خودرو و مسکن خود را نشان داده است. فارغ از درست یا نادرستبودن این واکنشهای اقتصادی جامعه یا تعریف و توجیه آن در علم اقتصاد باید گفت که تا اندازهای هم باید به مردم حق داد چنین رفتارهایی داشته باشند. البته در حوزه بازار مسکن رشد نرخ یکی، دو ماه اخیر ناشی از عرضه و تقاضا هم قرار دارد. بههرحال آنچه در ابتدای یادداشت بهعنوان مسائل خارجی عنوان کردم، عمدتا به مسئله خروج آمریکا از برجام برمیگردد. فراموش نکنیم تفاوت فشاری که امروز از طرف تیم حاضر در کاخ سفید به ایران وارد میشود، با فشارهای پیشین در دوران اوباما، تا حدی ملموس است. ترامپ با رفتارهای نامتعارف خود، نهفقط اجماعسازی نکرده؛ بلکه همراهی و اجماع شرکای خود را تا حدی از دست داده است. کم نیستند کشورهایی که معتقدند این آمریکاست که نمیخواهد روابطش را با جهان عادی کند، نه ایران. شرایط امروز فرصت گرانبهایی در اختیار ایران قرار داده تا بتواند مشکلات خود را با تکیه بر آن برطرف کند. تحریمهای سال ۱۳۹۰، در حقیقت تحریمهایی بود که همسویی سایر بازیگران اصلی دنیا را به همراه داشت و از این منظر فشاری شدید به کشور وارد میشد؛ اما امروز حداقل تا این لحظه، اروپا، چین و روسیه به دنبال حفظ برجام و ایجاد شرایط مقبول برای مراودات تجاری ایران هستند. براساساین به نظر میرسد ایران در موقعیت مناسبتری در مقایسه با گذشته قرار دارد. این در بررسیهای روی کاغذ خود را نشان میدهد؛ اما در سطح افکار عمومی یا همان انتظار تورمی، جامعه چنین تلقیای ندارد. انتقاد از همه عملکردهای دولت از سوی رقیب داخلی و البته جریانهای خارج از کشور و دمیدن به تنور افزایش مطالبات جامعه از یک سو و بیفایده نشاندادن انعقاد برجام از سوی دیگر سبب شده سرمایه اجتماعی دچار آسیب جدی شود. برای بهرهبرداری از شرایطی که در مقایسه با گذشته با آن مواجه هستیم، باید با افکار عمومی گفتوگو کرد و دست به اقدامات اعتمادساز در راستای ازبینبردن رانتها در اقتصاد داخلی زد. اینکه از حدود سه ماه پیش، شرایط به گونهای است که گویی همه تحریمهای بازگشته نشان از همین کاهش سرمایه اجتماعی دارد. بههرحال آمریکا تحریمهای خود را اعمال کرده و همه امکانات خود را به کار بسته تا مانع از انجام مراودات برخی شرکتهای اروپایی شود که بخشی از سهام آن را در اختیار دارد. ازاینرو اکنون فشارهای زیادی از جانب ایالات متحده بر اتحادیه اروپا نیز وارد میشود. باید دید اروپا واقعا سازوکار ویژهای برای عبور از این شرایط دارد یا خیر؟ بازار ایران در اقتصاد جهانی، بازار بزرگی محسوب نمیشود؛ اما به اندازهای هست که بر اقتصاد اروپا و تراز تجاری کشورهای اتحادیه اثر بگذارد. لغو قراردادها و روابط اقتصادی با تهران، برای شرکتهای اروپایی خبر خوبی نیست؛ اما آنان با توجه به نقش آمریکا و دلار و البته مراودات با این کشور، ناگزیر از تندادن به این مسائل هستند. شفافیت اقتصادی برای عموم مردم و تلاش برای استفاده از ظرفیت اروپا، دو راهحل پیشرو در شرایط موجود است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.