|

چرا پیر می‌شویم؟

ترجمه: امیر رحمانی

بسیاری تصور می‌کنند که ما پیر می‌شویم چون اجزای بدن کهنه و فرسوده می‌شوند. سلول‌های بدن ما در تمام ۲۴ ساعت شبانه‌روز و بی‌وقفه فعالیت می‌کنند. پس طبیعی است که فکر کنیم آنها نیز مانند اجزای یک سیستم مکانیکی فرسوده می‌شوند؛ برای مثال بیماری آرتروز محصول سایش‌یافتن مفاصل بدن است. رگ‌ها نیز در طول زمان و با انباشت رسوبات، تنگ می‌شوند. هرقدر هم که شما در ورزش و تغذیه خود دقت کنید، سایش مفاصل و تنگ‌شدن رگ‌ها را می‌توانید کند کنید، ولی نمی‌توانید کاملا متوقف کنید. اما واقعیت این است که طول عمر دلایلی فراتر از سرعت متابولیسم و فرسودگی اجزای بدن دارد؛ برای مثال موش و خفاش را مقایسه کنید. هر دو آنها متابولیسم فعالی دارند که بسیار شبیه به یکدیگر است. پس انتظار داریم که هر دو با نرخ یکسانی پیر شوند و طول عمر آنها نیز مشابه باشد، ولی چنین نیست. موش‌ها معمولا دو سال عمر می‌کنند، درحالی‌که خفاش‌ها به‌طور میانگین تا 30 سال عمر می‌کنند. حتی خفاش 40 ساله نیز یافت شده است. با وجود اینکه متابولیسم هر دو جاندار سرعت یکسانی دارد، ولی خفاش‌ها بسیار کندتر از موش‌ها پیر می‌شوند. مشخص است که طبیعت راهی یافته است تا فرسودگی مفاصل و تنگ‌شدن رگ‌های خفاش را به تعویق اندازد. در نیمه‌های قرن بیستم بود که دانشمندان توضیح مناسبی برای طول عمر انسان و سایر جانوران پیدا کردند. ما بیشتر از 70 یا 80 سال عمر نمی‌کنیم، چون اجدادمان در دوران ماقبل تاریخ، بسیار قبل از آنکه فرصت پیرشدن داشته باشند از دنیا می‌رفتند. اجازه دهید از مثالی استفاده کنیم تا تئوری فوق را بهتر بفهمیم. گفتیم که موش‌ها در طبیعت معمولا بیشتر از دو سال عمر نمی‌کنند. آنها شکارچیان بی‌شماری دارند و معمولا در همان سال اول زندگی خود به دام افتاده و خورده می‌شوند. حتی اگر جهشی ژنتیکی در موشی رخ دهد که به او کمک کند تا بیشتر عمر كند، چنین جهشی بی‌فایده است. چنین جهشی شانس بقای موش را زیاد افزایش نمی‌دهد، چراکه موش‌ها اصولا به سن پیری نمی‌رسند. رابطه مستقیمی بین طول عمر و شانس بقای یک جانور وجود دارد. خفاش‌ها دارای بال هستند که کمک می‌کند از خطر بگریزند. شانس بقای یک خفاش در طبیعت بسیار بیشتر از یک موش است. پس هر جهشی که در ميلیون‌ها سال به خفاش کمک کرده تا بیشتر عمر کند، مورد استفاده قرار گرفته و به هدر نرفته است. اجداد ما انسان‌ها نیز غالبا بیشتر از 30 سال عمر نمی‌کردند. یا طعمه درندگان می‌شدند یا بیماری و عفونت آنها را از پای می‌انداخت. امروزه می‌بینید که نشانه‌های پیری در حدود 30 سالگی ظاهر می‌شوند. شقیقه‌ها سفید می‌شوند و پوست صورت چین‌وچروک پیدا می‌کند. ما آن‌قدر قوی هستیم که 40 یا 50 سال بیشتر دوام بیاوریم و به 70 یا 80 سالگی برسیم، اما همان جهش‌هایی که به اجداد ما کمک کردند تا 30 سال در طبیعت دوام بیاورند، اثرات منفی خود را بعد از 30 سالگی نمایان می‌کنند؛ برای مثال جهشی ژنتیکی موجب می‌شود که شخصی در نوجوانی کلسیم بیشتری جذب کند و استخوان‌بندی درشت‌تری داشته باشد، در نتیجه قدرتمندتر می‌شود و شانس زادوولد بیشتری دارد، اما تجمع بیشتر کلسیم در خون باعث می‌شود که در رگ‌ها و قلب نیز کلسیم بیشتری رسوب کند که خطر سکته قلبی را افزایش می‌دهد. نکته مهمی که باید به خاطر بسپاریم این است که جهش‌هایی که عمر جانور را افزایش می‌دهند، معمولا روی نرخ تولیدمثل او اثر معکوس می‌گذارند. به این دلیل که ماشین سلولی برای سرعت‌بخشیدن به رشد و تولیدمثل باید سریع‌تر پروتئین بسازد. در نتیجه پروتئین‌هایی ساخته می‌شوند که شکل و فرمشان کمی معیوب است. این پروتئین‌ها در انتهای عمر خود از چنگ سیستم بازیافت سلولی که لیزوزوم خوانده می‌شود می‌گریزند، در سلول انباشته‌ شده و مانع می‌شوند که سلول وظایفش را به انجام برساند. نقش هورمون‌های جنسی بر طول عمر نیز جالب‌توجه است. دامپزشکان به خوبی می‌دانند حیوانات خانگی که عقیم شده باشند بیشتر عمر می‌کنند. شواهد مشابهی در مورد انسان‌ها نیز وجود دارد که از مطالعه منابع تاریخی در مورد خواجگان خدمتگزار در حرمسرای سلاطین به دست آمده است. در یک مورد، زندگی ۸۲ خواجه در یکی از خاندان‌های سلطنتی کشور کره مطالعه و معلوم شد که آنها به‌طور متوسط 17 سال بیشتر از مردانی عمر کردند که شرایط زندگی مشابهی داشتند. جالب اینکه همه هورمون‌های جنسی اثر مشابهی ندارند. هورمون‌های جنسی مردانه و به‌خصوص تستوسترون موجب کاهش طول عمر می‌شوند، درحالی‌که هورمون‌های زنانه و به‌خصوص استروژن، نه‌تنها تأثیر منفی بر طول عمر نمی‌گذارند که حتی مانع از برخی بیماری‌های مرتبط با پیری می‌شوند. The Longevity Code, by Kris Verburgh

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.