|

گریز به روستا

پزشکی سرخورده از ماجرایی عاطفی ناگهان از بیمارستان محل کارش استعفا می‌دهد و تصمیم می‌گیرد به روستایی دورافتاده برود و آنجا به کار طبابت بپردازد. این سرآغاز ماجراهایی است که رمان «تاتار خندان» غلامحسین ساعدی را رقم می‌زند؛ رمانی که امسال در نشر نگاه تجدید چاپ شده است. ساعدی در سال 1353 توسط ساواک دستگیر و به زندان افتاد و «تاتار خندان» محصول دوره‌ای است که او در زندان حکومت پهلوی بود، اگرچه در این رمان از حال و هوای زندان خبری نیست و مکان اصلی وقایع «تاتار خندان» روستایی است به همین نام. شخصیت اصلی این رمان که راوی آن نیز هست، چنان‌که گفته شد تصمیم گرفته از شهر دوری گزیند و به این روستا برود تا بعد از دوره‌ای آشفتگی و پریشانی خیال شاید با دوری‌گزیدن از شهر بزرگ آرامش از دست‌رفته‌اش را بازیابد. او پزشکی است که چنان‌که از همان صفحات آغازین رمان و مکالماتش با رئیس بیمارستان و شوهرخواهرش برمی‌آید، چندان در بند مادیات نیست و حتی حاضر نشده برای خودش مطب بزند و به همان طبابت در بیمارستان قانع است و اکنون تصمیم گرفته این کار را هم رها کند و به طبابت در روستا مشغول شود. رمان با شرح مواجهه رئیس بیمارستانی که راوی در آن کار می‌کند با نامه استعفای او آغاز می‌شود. رئیس بیمارستان ابتدا شگفت‌زده از این تصمیم ناگهانی راوی می‌کوشد او را از این تصمیم منصرف کند. راوی اما در تصمیم خود مصر است و سرانجام رئیس بیمارستان در برابر اصرار او تسلیم می‌شود و با استعفایش موافقت می‌کند. بعد نوبت خواهر و شوهرخواهر راوی می‌رسد که او را نصیحت کنند و بکوشند او را از اجرای این تصمیم بازدارند و بعد هم نوبت دوستان راوی. اما راوی به نصیحت‌ها وقعی نمی‌نهد و با کمک همان دوستانی که ابتدا می‌خواهند منصرفش کنند بار سفر می‌بندد و بی‌آنکه از دلیل اصلی سفرش با کسی حرفی بزند به «تاتار خندان» می‌رود؛ روستایی که در ادامه رمان می‌بینیم که اقامت در آن، همان‌طور که راوی انتظار داشت، تشویش را از او دور می‌کند و آرامش و نشاط را برایش به ارمغان می‌آورد. از این پس، رمان شرح مراودات راوی است با مردم این روستای دورافتاده. «تاتار خندان» به لحاظ حال و هوا قدری متفاوت با آثار معروف‌تر ساعدی است. در این رمان برخلاف آثاری همچون «عزاداران بیل»، «ترس و لرز» و «واهمه‌های بی‌نام و نشان»، آن‌قدرها از وهم و کابوس و فضاهای غریب خبری نیست. بر «تاتار خندان» حال و هوایی رئالیستی غالب است و همچنین در لحن راوی این رمان گاه رگه‌هایی از طنز و شوخ‌طبعی هست اگرچه راوی تا پیش از رسیدن به روستا و در اوایل رمان، آنجا که تازه عازم سفر شده است، دستخوش اضطراب و تشویش و پریشانی است و قرص آرام‌بخش می‌خورد اما با رسیدن به «تاتار خندان» این تشویش رفته‌رفته رخت بر می‌بندد و جای خود را به آرامش می‌دهد. آنچه در ادامه می‌خوانید قسمتی است از این رمان: «روی میز معاینه هم مرتب شده، توی یک شیشه پنبه گذاشته‌ایم، دستگاه فشارسنج و گوشی درست دم دست من و نزدیک تخت معاینه است. خرت‌وپرت‌های دیگر پزشکی طرف دیگر میز چیده شده. وسواس بیش از حد رجب کار مرا آسان‌تر کرده است. یک ظرف دردار پر آب، همیشه روی چراغ است و سرنگ‌ها دائم توی آب می‌جوشند. در فاصله‌ای که مریض نیست، رجب مواظب است که مبادا نفت چراغ، یا آب ظرف تمام شود. مرتب فتیله را بالا و پایین می‌کند. آرزو دارد که یک روزی سوزن‌زدن یاد بگیرد و بعدها تزریقاتی بشود. چندین و چند بار با ایما و اشاره حالیم کرده، برایش گفته‌ام که هنوز خیلی زود است. اول باید چشم‌هایش را خوب باز کند و بفهمد که چی به چی هست تا بعد. زیاده از حد قبراق و تیزهوش است، زود می‌فهمد که چه‌کار باید بکند و چه‌کار نباید بکند، دائم دم دستشویی مشغول آب‌کشیدن است، و روزی سه بار بشکه‌ی بزرگ را پر آب می‌کند و بیشترش را هم خودش مصرف می‌کند، هر وقت می‌گویم که رجب چهارپنجم آب را حرام می‌کنی و زحمت خودت زیاد میشه، جواب می‌دهد که تمیزی باشد آقا، زحمتش مهم نیست. آرزوهای عجیب و غریبی دارد، دلش هوس یک کمد شیشه‌ای کرده، می‌گوید آن‌وقت مطب ما هم، مثل مطب دکترهای شهری می‌شود. به دفعات اشاره کرده که شما چرا لباس سفید نمی‌پوشید؟ گاهی ذله‌ام می‌کنه، می‌گویم باباجان، این پیرهنی که تن من است چه رنگیه، فرض کن که روپوش پوشیده‌ام. چیزی نمی‌گوید، اما از قیافه‌اش می‌فهمم که قانع نشده.»

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.