مغزهای زنگزده، محصول مشترک ژنتیک و آموزش
محمدعلی آرامی-متخصص مغز و اعصاب
بحث تأثیر ژنتیک و آموزش بر شکلگیری شخصیت و رفتار، قدمتی طولانی دارد. فلاسفه در این زمینه قرنها سخن گفته و به مجادله پرداختهاند. در سالهای اخیر علوم اعصاب و شناختی نیز بهطور جدی به این مسئله پرداختهاند. پس از تماشای فیلم جدید هومن سیدی، این بحث را مجددا میتوان مطرح کرد. من پس از خواندن یادداشت دکتر عبدالرحمن نجلرحیم (گوسفند هم مغز دارد، 15 مهر) این فیلم را دیدم. سیدی هوشمندانه کلیدهایی را درباره رفتار متفاوت شاهین با شهروز به ما مینمایاند که در بستر داستان، ناسازگاری و در نهایت اعتراض شاهین را برای بیننده قابل درک میکند. ما میشنویم که شاهین بارها در مأموریتهای دادهشده شکست خورده است. وقتی که در دو مورد به ما نشان میدهد که شاهین قادر به انجام رفتار قساوتآمیز نیست (بریدن گوش و تماشای خفهکردن دختر جوان)، متوجه تفاوت این فرد با برادرانش میشویم. گویی اجرای رفتار آموختهشده به زمینهای سرشتی نیز نیازمند است که شاهین آن را ندارد. برای پرهیز از اسپویلشدن فیلم در حال اکران، بهطور خلاصه میگویم که معما در اواخر فیلم آشکار شده و معلوم میشود که تفاوت ژنتیکی نیز در این تفاوت نقش مهمی بازی میکند. نمیدانم که سیدی چنین نکتهای را براساس دانش خود از ساختار شخصیت و بهطور آگاهانه در داستان فیلم قرار داده است یا ناخودآگاه و براساس خواست درام و بهسبب فرازوفرودهای لازم برای قصه چنین نوشته است. به هر دلیل که باشد، این برداشت از فیلم میتواند در تأیید نقش مشترک آموزش و ژنتیک در شکلگیری شخصیت و رفتار انسان باشد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.