بدانيد با دستگاه ديپلماسي کشور چه ميکنيد!
حميد محمدي
در تمام دنيا مشاغلي مانند کار در معدن و آتشنشاني، به دليل نوع فعاليت، ميدان عمل و ماهيت مأموريتشان، جزء مشاغل سخت و جانکاه محسوب ميشوند. بالطبع با هر ملاک و معياري، مأموريت ديپلماتها و اعزام نمايندگان سياسي و سفرا به ديگر کشورها، در رديف مشاغل اينچنيني طبقهبندي نميشود. هرچند ديپلماتها و نمايندگان سياسي کشورها نيز در عرصهاي سخت و پرچالش در مقام دفاع از منافع و مصالح ملي و هويت و کيان کشورهايشان برميآيند و مانند آتشنشانان بايد با گفتماني قوي و منطقي و با استفاده از زبان ديپلماتيک، آتش اختلافها، تعارضها و مخاصمهها را خاموش و از شعلهورشدن آن جلوگيري كنند و مانند معدنچيان بايد به کشف، شناسایي و استخراج منابع کمياب قدرت، ثروت و منزلت کمر همت ببندند و براي کسب منافع مادي و دفاع از حيثيت سياسي و ارتقای وجهه بينالمللي کشورشان، جد و جهد کنند و همچون ديدهبانان خط مقدم نبرد، به رصد تحولات و تحرکات دشمنان و رقبا بپردازند و هنگام نبرد سياسي، حقوقي و ديپلماتيک از حقوق حقه و منافع ملي کشورشان دفاع كنند. با این وصف، ديپلماتها و مأموريتهاي ديپلماتيک نمايندگان و فرستادگان سياسي به ديگر کشورها، بدون ترديد در شمار دشوارترين و پيچيدهترين مشاغل از حيث سطح مسئوليت و سختي مأموريتهاي محوله طبقهبندي ميشوند؛ چراکه برخلاف ديگر مشاغل که از سطح محدود مسئوليت و دستور کار مشخص برخوردارند، ديپلماتها و فرستادگان سياسي در جايگاه مدافعان حريم ملک و ميهن قرار داشته و مسئوليت سنگيني را به نمايندگي از ملت، کشور و نظام سياسي خود عهدهدار ميشوند. طبق اسناد حقوق بينالملل، ازجمله کنوانسيون حقوق ديپلماتيک 1963 وين، سفرا و مأموران سياسي که در چارچوب سفارتخانهها انجام وظيفه ميکنند، چهار مأموريت دشوار «نمايندگي، دفاع از منافع کشور، مذاکره و حمايت کنسولي از اتباع خود» را در کشورهاي ديگر بر عهده دارند؛ اما وضعيت براي سفرا، ديپلماتها و فرستادگان سياسي کشورمان کاملا متفاوت از همتايان آنهاست؛ چراکه علاوه بر مأموريتها و مسئوليتهاي مشابه ديپلماتها و سفراي ساير کشورها، مأموريتهاي متفاوت ديگري را نيز بر عهده دارند، از جمله اينکه آنها بايد نمايندهاي شايسته براي فرهنگ و تمدن ايراني و مهمتر از آن سفيري در تراز نظام مقدس جمهوري اسلامي باشند که طبعا حوزه عمل، مأموريتها، الزامات و محدوديتهاي بيشتري را ايجاب ميكند. سفرا و ديپلماتهاي کشورمان با همتايان خود تفاوتهاي ماهوي دارند؛ زيرا اولا آنها نمايندگي نظامي منحصربهفرد در جهاني آشوبزده و پرتلاطم را بر عهده دارند که مسئوليتها، وظايف و مأموريتهاي بس خطيرتر و دشوارتر را برايشان ايجاب و ايجاد ميکند. ثانيا آنها در شرايطي متفاوت از همتايان خود به انجام وظايف محوله ميپردازند که ناشي از ذات و ماهيت متفاوت نظام اسلامي ايران است که الزامات و اقتضائات متفاوتي را ميطلبد. ثالثا اينان برخلاف اغلب همتايان خويش که از حداکثر مواهب و مزاياي ديپلماتيک برخوردار هستند، بايد در شرايط تحديد و تحريم و حتي تهديد، به ايفاي وظايف و مسئوليتهاي خويش بپردازند. ازهمينروست که وزارت امور خارجه کشورمان بهعنوان دستگاه متولي اجراي ديپلماسي در کشورهاي ديگر، در معرض بيشترين فشارها، تضييقات، موانع و مشکلاتی قرار دارد که عمدتا از ديد بسياري پنهان و مغفول مانده است. جالب است بدانيم دستگاه وزارت امور خارجه و مأموران و ديپلماتهاي آن جزء معدود وزارت خارجههاي دنيا هستند که شهدايي را هم در جنگ تحميلي و هم در عرصههاي ديگر نبرد در ديگر کشورها و هم در ترور (به دست گروههاي تروريستي ازجمله طالبان) تقديم کشور و نظام کرده و در عرصه نبرد ديپلماتيک، علاوه بر بذل جان خود، تعداد درخور توجهی جانباز و آزاده نيز تقديم كرده است. علاوه بر اين افتخارات، ديپلماتها، نمايندگان و فرستادگان سياسي کشورمان، با عزيمت به اقصا نقاط دنيا و قبول مأموريتهاي دشوار در پنج قاره جهان، هزينهها و خسارات مختلفي، بهخصوص از ناحيه خانوادههايشان، متحمل ميشوند که در مقايسه با مزاياي محدود مادي آن، چنان است که نامي جز ايثار نميتوان بر آن گذاشت. هزينهها و تبعاتي مانند دوري از وطن و درد غربت، تمايزات و تفاوتهاي فرهنگي، انفصال و گسستگي در روند تحصيل فرزندان، تبعات روحي و رواني براي خانوادهها و مواردي از اين قبيل که معمولا در ارزيابي و قضاوت عامه، چندان مورد توجه قرار نميگيرند. آري قاطبه ديپلماتها و سفرا و فرستادگان سياسي کشورمان در عرصههاي دشوار نبرد ديپلماتيک، چونان مدافعان ِحريم ملک و ميهن، جانانه در دفاع از منافع ملي و امنيت کشور تلاش ميکنند. ترديدي نيست انتظارات از ديپلماتها و دستگاه ديپلماسي کشور بايد با درنظرگرفتن مقتضيات و محذورات و محدوديتهايي باشد که در سطور بالا به آن اشاره شد و عملکرد اين وزارتخانه و دستاوردها و نقاط ضعف آن را در چارچوب کلي عملکرد مجموعه تمامي دستگاهها و نهادها و ارگانهاي کشور، چه در دولت و چه بيرون از دولت، بايد ديد؛ نميتوان از هيچ دستگاه و نهادي انتظار موفقيت صدرصدي داشت و در هرگونه ارزيابي و نقدي بايد به عوامل و متغيرهاي متنوع و متکثر مؤثر در حوزه مأموريتي آن دستگاهها نگاه کرد. محصول نهايي وزارت امور خارجه توليدي ملموس نيست که با يک زمانبندي مشخص، انتظار عرضه آن محصول بيکموکاست به جامعه را داشته باشيم. موارد بسيار زيادي بوده است که با وجود سالهاي طولاني مذاکره و پيگيري موضوعي، ناگهان و بهدليل وقوع برخي اتفاقات پيشبينينشده که در يد اختيار مجريان و عوامل امور نبوده و از محيطهاي بيروني نشئت ميگرفتهاند، باعث شده است که سالها تلاش و مذاکره و پيگيري بينتيجه يا حداقل راضيکننده نباشد. وزارت امور خارجه دستگاهي حاکميتي است، اين جمله را در هر کجاي دنيا که بگوييد سطح اهميت و جايگاه چنين دستگاهي را متوجه ميشوند؛ دستگاهي است که مستقيما به حيات و بقاي کشورها ربط مستقيم پيدا ميکند و در رديف نيروهاي نظامي کشورها قرار ميگيرد. درک چنين جايگاهي، قطعا در نحوه برخورد و قضاوت و ارزيابي ما از عملکرد آن مؤثر خواهد بود؛ هيچ پديده طبيعي و زميني نيست که قابل نقد و ارزيابي نباشد اما نقد و ارزيابي بايد متناسب با ماهيت و جايگاه و اهميت پديده مورد بررسي باشد. ميتوانيم به سادگي چشمان خود را بر واقعيات و محذورات و محدوديتها ببندیم و عملکرد دستگاهي مانند وزارت امور خارجه را با تيغ برّان نقد، بنوازيم اما در هيچ کشوري از جهان، نقد عملکرد دستگاه سياست خارجي کشورمان را وجهالمصالحه به زيرسؤالبردن ماهيت آن و امتيازات و مزاياي ديپلماتهاي کشورهاي خود نميکنند. نقد عملکرد ميکنيم که امور اصلاح شود اما مستمسک قراردادن شرايط اقتصادي کشور و عوامفريبي و بازي با احساسات عمومي و بهپيشکشيدن حقوق و مزايا و دريافتيهاي وزارت امور خارجه و ديپلماتهاي آن، قطعا نقد عملکرد نيست که بازي با احساسات عمومي است براي پيشبرد اهداف سياسي حزبي. سخن پاياني اينکه اگر خصومت شخصي داريم يا گرايش و تعلق حزبي و سياسيمان ايجاب ميکند که وزيري را مورد نوازش قرار دهيم يا وزارتخانه تحت وزارتش را با تازيانه نقدهاي کشنده، مجازات کنيم، حداقل با نگاهي بلندمدت، به فکر فردايي باشيم که وزير همحزبي ما همان وزارتخانه و دستگاه حاکميتي را به دست ميگيرد و سکان هدايت وزارتخانهاي مانند وزارت امور خارجه را به او ميسپارند...؛ با نقدهاي امروزمان، فرداي سرمايههايمان را ويران نکنيم... .
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.