|

عادل الجبیر کشتن خاشقجی را «اشتباهی بزرگ» خواند

افشاگری سلطان علیه ولیعهد

هرچند رجب طیب اردوغان، رئیس‌جمهوری ترکیه گفته است که امروز در پارلمان این کشور زاویه پنهان جمال خاشقجی، روزنامه‌نگار منتقد سعودی را برملا می‌کند اما چگونگی کشته‌شدن این روزنامه‌نگار هنوز در پرده‌ای از ابهام قرار دارد و محمد بن‌سلمان، ولیعهد جوان عربستان همچنان مظنون نخست است؛ اتهامی که در صورت اثبات آن به گفته تحلیلگران، پادشاه سعودی را با بحران عظیمی روبه‌رو می‌کند و ملک‌سلمان باید دست به خانه‌تکانی گسترده‌ای بزند. پل سالیوان، کارشناس مسائل خاورمیانه در مرکز مطالعات امنیتی دانشگاه جورج تاون معتقد است ملک سلمان بر این تصور است که می‌تواند برای پیشبرد اهدافش بلوف بزند اما باید این را نیز در نظر داشت که اعمال هرگونه محدودیتی علیه محمد بن‌سلمان از سوی پادشاه 82ساله طرح‌های جاه‌طلبانه ولیعهد جوان را نابود می‌کند؛ چنین طرح‌هایی شامل اصلاح اقتصاد عربستان و سیاست خارجی تهاجمی این کشور است که عربستان را در باتلاق جنگ یمن و اختلافات مالی و دیپلماتیک با قطر گرفتار کرده است. شاید به همین دلیل عادل الجبیر، وزیر خارجه سعودی پس از مدت‌ها سکوت خود را دراین‌باره شکست و در گفت‌وگو با شبکه تلویزیونی فاکس‌نیوز، این قتل را اشتباهی «بسیار بزرگ و سنگین» خواند و سعی کرد بن‌سلمان را از تمامی اتهامات مبرا کند و هرگونه دخالت ولیعهد عربستان در این جنایت را تکذیب کرد. دقیقا در همین لحظات پادشاه سعودی و پسرش که در ابتدا کشته‌شدن خاشقجی را منکر شده بودند، در گفت‌وگوی تلفنی با پسر جمال خاشقجی، کشته‌شدن پدرش را تسلیت گفتند. وزیر خارجه عربستان‌سعودی درباره این حادثه گفت که دولت عربستان نمی‌داند جسد خاشقجی کجاست و ادامه داد: بدیهی است که مأموران امنیتی در محل جنایت‌کارانه عمل کرده‌اند و پس از قتل خاشقجی کوشیده‌اند این قتل را پنهان نگه‌دارند. پیش‌تر دادستانی عربستان اعلام کرده بود که خاشقجی در نتیجه «زدوخورد» کشته شده اما این روایت با روایت رسانه‌های نزدیک به دولت ترکیه دراین‌باره مغایرت دارد. رسانه‌های ترکیه می‌گویند خاشقجی به دست گروهی ۱۵نفره از کماندوهای ویژه‌ای که از عربستان به ترکیه سفر کرده بودند، به قتل رسیده و جسدش مثله شده است. اردوغان نیز در سخنرانی در روز گذشته گفت: چرا ۱۵ نفر به استانبول آمدند؟ چرا ۱۸ نفر در عربستان بازداشت شده‌اند؟ باید تمامی جزئیات این پرونده مشخص شوند. او افزود: ما به «شکلی دیگر و کاملا متفاوت» درباره این مسئله در برابر فراکسیون پارلمانی حزب عدالت و توسعه صحبت و تمام جزئیات را خواهیم گشود و من از آنچه جامعه‌جهانی و طرف‌های مختلف درباره آن مرددند، صحبت خواهم کرد. آنچه سعودی‌ها درباره مرگ خاشقجی گفتند، به کام پایتخت‌های اروپایی نیز خوش نیامد و دولت‌های بریتانیا، فرانسه و آلمان با صدور بیانیه مشترکی عنوان کردند که «هیچ‌چیز نمی‌تواند این قتل را توجیه کند» و خواستار شفاف‌سازی فوری شدند. در همین حال ترامپ نیز از موضعش مبنی بر اینکه داستان‌سرایی عربستان درباره قتل خاشقجی معتبر است، کوتاه آمد اما گفت: «هنوز اعتماد بسیاری به محمد بن‌سلمان دارم». او در مصاحبه با واشنگتن‌پست درباره داستان‌سرایی متفاوت سعودی‌ها از قتل خاشقجی گفت: «بدیهی است که نیرنگ و دروغ وجود دارد؛ داستان‌های آنها همه‌جا هست»؛ اما او نه‌تنها خواستار عزل محمد بن‌سلمان نشد بلکه در عوض رهبری او را ستود و این شاهزاده جوان را «شخصی قوی» توصیف کرد که «کنترل بسیار خوبی» دارد. این درحالی است که واکنش کُند بن‌سلمان به این رسوایی، در بحبوحه درز اطلاعاتی از سوی مقامات ترکیه و گزارش‌های ادعایی درباره مثله‌کردن او، به‌شدت شهرت و اعتبار ولیعهد سعودی در داخل و خارج را که از زمان روی کار آمدن مدعی تغییر در نظام سنتی عربستان و مدرن‌کردن آن بود، خدشه‌دار کرده است. اما این‌گونه به ‌نظر می‌رسد که ملک سلمان با سپردن مسئولیت جدید مهمی به بن‌سلمان یعنی نظارت بر کمیته مسئول بازسازی اداره اطلاعات پادشاهی عربستان که در رابطه با مرگ خاشقجی مرتکب اشتباه شد، هنوز هم روند جاری جانشینی را مناسب می‌داند اما هم‌زمان به دنبال اصلاح روند کنونی است. جیمز‌ام دورسی، کارشناس مسائل خاورمیانه می‌گوید: «آنچه در حال رخ‌دادن است، تلاش برای کاستن از اختیارات ولیعهد البته به‌طور غیررسمی است. خانواده سلطنتی و جامعه تجاری به بهانه اینکه امور خوب پیش نمی‌روند، تلاش‌های زیادی را در این زمینه به‌کار بسته‌اند و پادشاه باید مسئولیت بیشتری را برعهده بگیرد». بااین‌حال، برخی درون خانواده سلطنتی عربستان را مانند یک جعبه سیاه توصیف می‌کنند که امکان پیش‌بینی آن وجود ندارد. به‌طورمعمول خاندان آل‌سعود در جریان بحران‌ها متحد می‌شوند اما این‌بار اوضاع فرق می‌کند؛ ولیعهد 33ساله دیگر اعضای خانواده سلطنتی را برای حفظ قدرتش از طریق بازداشت دیگر شاهزادگان به بهانه فساد آزرده‌خاطر کرده و برخی دیگر را به حاشیه رانده است. بنابراین بن‌سلمان اکنون فقط می‌تواند به مشروعیت پدرش تکیه کند و با توجه به اینکه گزینه قابل‌قبولی برای جایگزینی‌اش وجود ندارد، قدرتش را حفظ کند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.