نامههای مالرو و کامو
مکاشفه مکالمهای
نسيم آصف
«...شما با این دو کتاب، در کنار هم، جایی در میان نویسندگان حال حاضر که حرفی برای گفتن دارند پیدا خواهید کرد و بهزودی نیز، در آن میان، مخاطبان خاص خود را مییابید و جایگاهتان را اثبات خواهید کرد. البته خیلی زیاد نیستند. آن وقت است که تازه داستان آنها آغاز میشود اما این مطلب دیگری است. درباره مضمون کتابهایتان حرفهای زیادی برای گفتن است؛ خیلی خوب به آن فکر کردید. شما درواقع گونهای از اخلاقیات ابزورد را به تصویر کشیدید. میماند روانشناسی خاص آن». این بخشی از نامهای است که آندره مالرو در 30 اکتبر 1941 به آلبر کامو نوشت و درواقع این آغاز نامهنگاریهای این دو نویسنده است که تا سال 1959 ادامه داشت. منظور مالرو از «این دو کتاب» در بخشی از نامهای که خواندیم، دستنویسهای «بیگانه» و «کالیگولا» است. پیشبینی مالرو نیز کمی بعد به تحقق پیوست و کامو به نویسندهای برجسته بدل شد. نامهنگاریهای مالرو و کامو بیش از پانزده سال در جریان بوده و بهواسطه این نامهها میتوان تغییرات این دو و خاصه کامو را مشاهده کرد. بهتازگی کتابی با عنوان «آلبر کامو و آندره مالرو» که توسط سوفی دوده گردآوری و ویرایش شده، با ترجمه شبنم سنگاری در نشر کتاب پارسه منتشر شده است. این کتاب شامل نامههای این دو چهره به همراه متونی دیگر است که به ضمیمه نامهها منتشر شدهاند. سوفی دوده در بخشی از پیشگفتار مفصلش درباره ارتباط کامو و مالرو و نقاط اشتراک و افتراق آنها نوشته: «مکاتبات کامو و مالرو کمتر از مکاتبات او با لویی گوییو، رنه شار یا روژه مارتن دوگار است، اما بااینحال، حکایت از رابطه پیچیدهای دارد که به خوبی توان تابآوردن در برابر مجادلات روشنفکران و خشونت تاریخی قرن وحشت را داشت. اگرچه خلقوخوی این دو مرد کاملا متفاوت بود و خط سیر سیاسی و ادبیشان، جز در زمان جنگ، کاملا همسو نبود و پس از جنگ هر یک راه خود را رفتند، اما این نامهها نشان میدهد که آنها در مسائل اساسی با یکدیگر همعقیده بودند: وفاداری روشنفکرانه و صداقتی که رویدادهای سیاسی و زندگانی هیچگاه نتوانست ارزشها و تعهدات مشترک را، که به گفته مالرو، به راستی مایه مباهات هر دوشان بود، زایل کند. کاترین کامو تاکید میکند که نوعی حس وفاداری منتج از قدرشناسی کامو را به مالرو پیوند میداد، حسی که به تمام خانواده نیز منتقل میشد، و اینطور نتیجه میگیرد که آنها نزدیک و درعینحال دور از هم بودند». سوفی دوده این نامهها را انگیزشی برای مطالعه دوباره تمام آثار این دو نویسنده میداند چراکه به واسطه آنها میتوان به «مکاشفه مکالمهای عمیقتری» دست یافت. آندره مالرو بهنوعی پیشکسوت کامو به شمار میرفت و از انتشار «افسانه سیزیف» او حمایت کرده بود. اگرچه کامو همواره با احترام از مالرو یاد میکرد و مالرو نیز آثار کامو را تحسین میکرد بااینحال این دو نویسنده متعلق به دو دوره متفاوت بودند. یکی در سال 1901 و در آغاز عصری متولد شد که هنوز متاثر از ویکتور هوگو و موریس باره بود و دیگری چند ماه پیش از جنگ جهانی اول به دنیا آمد. این دو تا مارس 1940 یعنی تا نخستین ملاقات ثبتشدهشان در پاریس، به موازات هم پیش میرفتند و بیهیچ برخورد و ارتباطی عضو یک مجمع عقیدتی بودند. اما مهمترین نقطه مشترک مالرو و کامو را میتوان موضوع اسپانیا دانست. مسئلهای که موجب نزدیکی و سپس ملاقات آنها شد. درواقع نقد فیلم سینمایی «امید» که برگرفته از اثر مالرو بود موجب پیوند این دو نویسنده شد و بهگفته سوفی دوده، این را هم نباید فراموش کرد که ملاقات آنها در سایه دفاع از جمهوری اسپانیا شکل گرفت: «بدینسان، مبارزه با اسپانیا، کامو و مالرو را در کنار یکدیگر قرار داد و همچنین دیدگاه خاص هر یک را نسبت به تعهداتشان آشکار کرد. کامو نسبت به موضعگیری اولیهاش ثابتقدم ماند و مستقل از موقعیت سیاسی پس از جنگ، با وفاداری، همه را به آن فرامیخواند، حال آنکه آندره مالرو که با ارادهای راسخ تمام شور و انرژیاش را در دوران جنگهای داخلی بر سر این موضوع گذاشته بود، اگر نخواهیم بگوییم بعدها ظاهرا نسبت به مسئله اسپانیا کاملا بیتفاوت شد، دستکم از جوانب امر اینطور به نظر میرسد که نسبت به اسپانیا نیز مانند موضوع هندوچین با ملاحظه بیشتری رفتار میکرد».
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.